Epistolarum classis I 50.0.1
Quod mentiri Deus non possit, non esse infirmitatis; Dei tamen esse aliquod infirmum, sed quod fortius sit hominibus, crucem nimirum.
PL 16, 1155A神が偽ることができないのは、弱さによるのではない。それでも神には何か弱いものがあるが、それは人間よりも強い。すなわち十字架であると説く。
Epistolarum classis I 50.0.2
Quod Deus prophetiam Balaam infuderit mirum non esse; cum illud nec sacerdoti negaverit Christum persequenti; ut nempe sibi ex inimicis exprimeret testimonium.
PL 16, 1155A神がバラムに預言を注いだことは驚くに当たらない。神はそれを、キリストを迫害する祭司にさえ拒まなかったからである。つまり、敵の中から自分への証しを引き出すためであると言う。
Epistolarum classis I 50.0.3
Quanta infidelitate atque avaritia prophetias suas corruperit Balaam: sed potissimum quae fuerit illius in persuadendo scelere perfidia. Unde efficitur Deum mutabilem non fuisse erga eum, ut pote cujus nequitiam perspexerat. AMBROSIUS CHROMATIO.
PL 16, 1155Bバラムがどれほどの不信仰と貪欲によって自らの預言を損なったか、とりわけ悪事をそそのかすことにおいて彼の背信がどのようなものであったかを示す。ここから、神は彼に対して変わりやすい者ではなかったことが導かれる。神は彼の邪悪さを見抜いていたからである。アンブロシウスよりクロマティウスへ。
Epistolarum classis I 50.0.4
1. Numquidnam mentitur Deus? Sed non mentitur, quia impossibile est mentiri Deum. Impossibile quoque istud numquidnam infirmitatis est? Non utique; nam quomodo omnia potest, si aliquid efficere non potest? Quid ergo ei impossibile?
PL 16, 1155B1. 神は偽るだろうか。いや、偽らない。神が偽ることは不可能だからである。では、この不可能は弱さによるものだろうか。決してそうではない。何かをなしえないなら、どうしてすべてをなしうるだろうか。では、神にとって不可能なこととは何か。
Epistolarum classis I 50.0.5
Non quod virtuti arduum, sed quod naturae ejus contrarium. Impossibile, inquit, est ei mentiri. Impossibile, istud non infirmitatis est, sed virtutis et majestatis; quia veritas non recipit mendacium, nec Dei virtus levitatis errorem.
PL 16, 1155Bそれは力にとって困難なことではなく、その本性に反することである。「彼が偽ることは不可能である」とある。この不可能は、弱さではなく、力と威光に属する。真理は偽りを受け入れず、神の力は軽薄さの誤りを受け入れないからである。
Epistolarum classis I 50.0.6
Ideoque sit Deus verax, omnis autem homo mendax (Rom. III, 4) . 2. Veritas itaque semper in eo est, fidelis manet, mutare se et negare non potest. Si enim verum se negat, mentitur: mentiri autem non virtutis, sed infirmitatis est.
PL 16, 1155Cそれゆえ、「神は真実であり、すべての人は偽り者である」とせよ(ローマ3:4)。2. こうして真理は常に彼のうちにあり、忠実にとどまり、自らを変えることも否むこともできない。実に、自らを真実でないと否むなら、偽ることになる。偽ることは力ではなく、弱さに属する。
Epistolarum classis I 50.0.7
Nec mutare se potest, quia natura ejus non recipit infirmitatem. Hoc igitur impossibile ejus plenitudinis est, quae minuere se et augere non potest: non infirmitatis, quae in eo quod se auget, imbecilla est. Ex quo colligitur impossibile Dei potentissimum esse.
PL 16, 1155Cまた、自らを変えることもできない。その本性は弱さを受け入れないからである。したがって、この不可能は、自らを減らすことも増すこともできない彼の充満に属するものであり、弱さに属するものではない。弱さは、自らを増すことにおいて衰弱しているのである。ここから、神の不可能は最も力あるものだと結論される。
Epistolarum classis I 50.0.8
Quid enim potentius, quam nescire quidquid infirmitatis est? 3. Est tamen et aliud infirmum Dei, quod fortius est hominibus; et stultum Dei, quod sapientius est hominibus (I Cor. I, 25) : sed hoc crucis, illud divinitatis.
PL 16, 1156A実に、弱さに属するものを何も知らないことよりも力あるものがあろうか。3. しかし、神の弱いものもまたあり、それは人間より強い。神の愚かなものもあり、それは人間より賢い(一コリント1:25)。ただし、これは十字架に属し、先のものは神性に属する。
Epistolarum classis I 50.0.9
Si ergo quod infirmum est ejus, potentia est: quod potentiae, quomodo infirmum est? Sit igitur nobis positum, quia non mentitur Deus. 4. Sed nec augurator augurii in Israel, secundum legem Dei (Deut. XVIII, 10) .
PL 16, 1156Aでは、彼の弱いものが力であるなら、力に属するものがどうして弱いと言えるか。したがって、神は偽らないということを、我々の前提としておこう。4. しかし、神の法に従えば、イスラエルには占いをする占い師もいない(申命記18:10)。
Epistolarum classis I 50.0.10
Quomodo ergo Balaam prohibitum se oraculo Dei dicit (Num. XXII, 31 et seq.) , ut vadat ad maledicendum populo Israel, et ivit, et occurrit ei angelus Domini, qui eum prohibuerat pergere, ita ut obsisteret asinae ejus, quae vehebat eum; et nihilominus et ipse dixit ei ut iret, sed hoc diceret, quod sibi infunderetur?
PL 16, 1156Aそれではなぜ、バラムは、イスラエルの民を呪いに行くことを神の神託によって禁じられたと言い(民数記22:31以下)、それでも行ったのか。そして、彼が先へ進むのを禁じていた主の使いが、彼を乗せた驢馬の前に立ちふさがるほどに行く手に現れたのに、それでもなお、その使い自身が彼に行くよう告げ、ただし自分に注ぎ込まれることを語るようにと言ったのか。
Epistolarum classis I 50.0.11
Si augurator non est in Israel, unde isti oraculum Dei, quod futura manifestavit, qui augur erat? Si oraculum Dei loquebatur, unde meritum divinae aspirationis assumpserat?
PL 16, 1156Bイスラエルに占い師がいないのなら、占い師であったこの男に、未来を明らかにした神の神託は、どこから来たのか。神の神託を語っていたのなら、神の息吹を受けるにふさわしい功績を、彼はどこから得たのか。
Epistolarum classis I 50.0.12
5. Sed non mireris infusum auguri a Domino, quod loqueretur; quando infusum legis in Evangelio etiam principi Synagogae uni ex persequentibus Christum, quia oportet unum hominem mori pro populo (Joan. XI, 50) .
PL 16, 1156B5. しかし、占い師に、語るべきことが主によって注ぎ込まれたことを、不思議に思うな。福音書にも、キリストを迫害した者の一人である会堂の長にさえ、「一人の人が民のために死ぬことが必要である」という言葉が注ぎ込まれたと読むのだから(ヨハネ11:50)。
Epistolarum classis I 50.0.13
In quo non prophetiae meritum, sed assertio veritatis est; ut adversariorum testimonio manifestaretur, quo perfidia non credentium vocibus suorum augurum redargueretur. Ideo Abraham ille Chaldaeus adscitur ad fidem, ut Chaldaeorum superstitio conticesceret.
PL 16, 1156Bここにあるのは預言の功績ではなく、真理の主張である。敵対者の証言によって明らかにされ、それにより、信じない者たちの背信が、自分たちの占い師の声によって論駁されるのである。だからこそ、あのカルデア人アブラハムは信仰へと迎え入れられ、カルデア人の迷信が沈黙するようにされた。
Epistolarum classis I 50.0.14
Non igitur confitentis meritum, sed vocantis oraculum est, revelantis Dei gratia. 6. Quid igitur Balaam contraxit offensionis (Num. XXII, 12) , nisi quia aliud loquebatur, aliud machinabatur? Deus enim vas mundum requirit, non immunditia inquinatum et sordibus.
PL 16, 1156Cしたがって、これは告白する者の功績ではなく、呼びかける神託、啓示する神の恩寵である。6. では、バラムは何によって神の不興を招いたのか(民数記22:12)。語ることと企てることが別だったからにほかならない。実に、神は清い器を求め、汚れと不潔に染まった器を求めない。
Epistolarum classis I 50.0.15
Tentabatur igitur Balaam, non probabatur; erat enim plenus fallaciae ac doli. Denique cum primo consuluisset utrum ad illum vanitatis populum deberet pergere, et prohibitus esset, excusavit: postea missis legatis honoratioribus, promissis uberioribus, muneribus cumulatioribus illectus (Num. XXII, 19) , qui renuntiare debuerat, iterum consulendum putavit: quasi Deus aut pretio aut muneribus inflecteretur.
PL 16, 1156Cバラムは試されたのであって、認められたのではなかった。欺きと策略に満ちていたからである。実に、最初に、あの空しい民のもとへ行くべきかどうかを問い、禁じられたとき、言い訳をした。その後、より名誉ある使者が遣わされ、より豊かな約束と、より多くの贈り物に誘われて(民数記22:19)、断るべきだった彼は、もう一度問うべきだと考えた。まるで神が、代価や贈り物で曲げられるかのように。
Epistolarum classis I 50.0.16
7. Responsum est quasi avaro, non quasi ei, qui verum quaereret; ut illuderetur potius, quam informaretur. Coepit ire, occurrit ei angelus in augusto (Ibid., 24) , demonstravit se asinae, non demonstravit auguri.
PL 16, 1157A7. 答えは、真実を求める者に対してではなく、貪欲な者に対するかのように与えられた。教えられるよりむしろ欺かれるようにである。彼が行き始めると、使いが狭い道で彼の前に現れ(民数記22:24)、驢馬には姿を現したが、占い師には現さなかった。
Epistolarum classis I 50.0.17
Illi se revelavit, istum obtrivit; tamen ut aliquando et ipse cognosceret, aperuit oculos ejus: vidit, et adhuc tamen non credidit evidenti oraculo; et qui vel oculis credere debuisset, involuta et ambigua respondit.
PL 16, 1157A驢馬には自らを啓示し、この男を打ち砕いた。それでも、彼自身もやがて悟るようにと、その目を開いた。彼は見たが、それでもなお明白な神託を信じず、目を信じるべきだった者が、包み隠した曖昧な答えをした。
Epistolarum classis I 50.0.18
8. Tunc indignatus Dominus per Angelum dixit: Vade; sed quaecumque tibi inspiravero, haec dices (Ibid., 35) , id est, non quae vis, sed quae cogeris loqui. Quasi organum inane sonum meis praebebis sermonibus.
PL 16, 1157A8. そのとき主は怒り、使いを通して言った。「行け。ただし、私が汝に吹き込むことは何であれ、それを語れ」(民数記22:35)。すなわち、「汝が望むことではなく、語らざるをえないことを語れ。汝は空ろな楽器のように、私の言葉に音を貸すにすぎない」。
Epistolarum classis I 50.0.19
Ego sum, qui loquar, non tu qui ea quae audieris, resultabis, et quae non intelliges. Nihil proficies eundo; quia sine mercede remeabis pecuniae, et sine profectu gratiae.
PL 16, 1157B「語るのは私であって、汝ではない。汝は、聞いたこと、理解しないことを響かせるにすぎない。汝は行っても何も得ない。金銭の報酬なく、好意の益なく帰るであろう」。
Epistolarum classis I 50.0.20
Denique ea prima vox ejus est: Quid maledicam, cui non maledicit Dominus (Num. XXIII, 8) ? ut ostenderet non in sua voluntate esse benedictionem Hebraei populi, sed in Dei gratia.
PL 16, 1157B実に、これが彼の最初の言葉である。「主が呪わない者を、私はどう呪おうか」(民数記23:8)。ヘブライ人の民への祝福が、彼自身の意志にではなく、神の恩寵にあることを示すためである。
Epistolarum classis I 50.0.21
9. A summis, inquit, montibus conspiciam eum (Num. XXIII, 9) ; quoniam non oculis comprehendere possum hunc populum, qui habitabit solus, fines suos non locorum possessione disterminans, sed virtutis incolatu, et morum singularium proprietate in aeterna diffundens saecula.
PL 16, 1157B9. 彼は言う。「私は最も高い山々から彼を見よう」(民数記23:9)。この民を目で捉えることはできないからである。この民は独り住み、その境を場所の所有によってではなく、徳の居住と独特な習俗の固有性によって区切り、永遠の世々へと広がる。
Epistolarum classis I 50.0.22
Quis enim annumerabitur ei de nationibus aliis, qui finitimorum populorum excedit consortia justitiae sublimitate? Quis constitutionem generationis ejus colliget?
PL 16, 1157B実に、他の諸民族の中から誰が彼に数えられるだろうか。隣接する民の交わりを、正義の高さによって超えている者に。誰が彼の世代の成り立ちを集められようか。
Epistolarum classis I 50.0.23
Corpora quidem eorum humanis seminibus concreta et figurata advertimus, sed de superioribus, et mirabilibus seminariis animae eorum pullularunt.
PL 16, 1157C彼らの体が人間の種から固まり形づくられたことは、我々も認める。しかし、彼らの魂は、上なる驚くべき種床から芽生えたのである。
Epistolarum classis I 50.0.24
10. Moriatur anima mea in animis eorum (Ibid., 10) , moriatur hanc corporalem vitam, ut in animis justorum illius aeternae vitae adipiscatur gratiam.
PL 16, 1157C10. 「私の魂が彼らの魂の中で死ぬように」(民数記23:10)。この体の命に死に、義人たちの魂の中で、あの永遠の生命の恩寵を得るように。
Epistolarum classis I 50.0.25
In quo jam tunc sacramenti hujus coelestis, et sacri baptismatis revelata est magnificentia, per cujus operationem moriuntur homines culpae veteri, et iniquorum operibus; ut novitate vitae in consortia justorum transfigurati, in eorum mores resurgant.
PL 16, 1157Cそこには、すでにそのとき、この天の秘跡と聖なる洗礼の壮大さが啓示されていた。その働きによって、人々は古い咎と不法な者たちの業に対して死に、命の新しさにおいて義人たちの交わりへと姿を変えられ、その習俗へと甦るのである。
Epistolarum classis I 50.0.26
Et quid mirum de hominibus, cum moriantur peccato, ut Deo vivant? 11. Haec audiens Balac, indignatus est dicens: Ad maledicendum te adduxi, et tu benedicis.
PL 16, 1157C人間について何を驚くことがあろうか、彼らが罪に死んで神に生きるというのに。11. これを聞いて、バラクは憤り、言った。「私は汝を呪わせるために連れて来たのに、汝は祝福している」。
Epistolarum classis I 50.0.27
Respondit ille: Calumniam patior de eo, quod nescio; ego enim nihil meum loquor, sed quasi cymbalum tinniens sonum reddo. Iterum alio atque alio transductus, cum vellet maledicere, benedicebat: Non est labor in Jacob, neque dolor (Ibid., 21) .
PL 16, 1157D彼は答えた。「私は自分の知らないことで中傷を受けている。実際、私は自分のものを何も語らず、鳴り響くシンバルのように音を返すだけである」。さらに別の場所、また別の場所へと連れて行かれても、呪おうとしながら祝福した。「ヤコブには労苦もなく、痛みもない」(民数記23:21)。
Epistolarum classis I 50.0.28
Dominus illum protegit. Et infra jubet parari aras septem et sacrificia. Utique debuit discedere, sed per infirmitatem mentis, et mutabilitatem sententiae putabat quod avertere posset Dei voluntatem: ipse autem per excessum mentis aliud cupiebat, et aliud loquebatur.
PL 16, 1158A主は彼〔ヤコブ、すなわちイスラエルの民と取った〕を守る。さらに下では〔バラムは〕、七つの祭壇と犠牲を備えるよう命じる。確かに彼は立ち去るべきだったが、心の弱さと考えの変わりやすさのために、神の意志をそらせると思っていた。しかし彼自身は、忘我のうちに、望むことと語ることが別であった。
Epistolarum classis I 50.0.29
12. Quam speciosa, inquit, habitacula tua, o Hebraeorum militia! Tabernacula tua sicut nemora obumbrantia, sicut paradisus super fluvium, et sicut cedrus secus aquas (Num. XXIV, 5, 6) .
PL 16, 1158A12. 彼は言う。「ヘブライ人の軍勢よ、汝の住まいは何と美しいことか。汝の天幕は、影をなす森のように、川のほとりの楽園のように、水辺の杉のようである」(民数記24:5, 6)。
Epistolarum classis I 50.0.30
Exiet homo ex Jacob et obtinebit multas gentes, et attolletur regnum ejus in altum: in terris quoque extendet principatum suum in Aegyptum. Qui benedicent eum, benedicentur: et qui maledixerint ei, maledicti erunt (Ibid., 9) .
PL 16, 1158A「ヤコブから一人の人が出て、多くの諸国民を治め、その王国は高く上げられる。地上でもその支配をエジプトにまで広げる。彼を祝福する者は祝福され、彼を呪う者は呪われる」(民数記24:9)。
Epistolarum classis I 50.0.31
Quem igitur nisi Christi populum significat? Eum benedicit Deus, in cujus medullas Verbum Dei descendit usque ad divisionem animae, artuum quoque et medullarum (Hebr. IV, 12) : in quo habuisset Balaam gratiam Domini, si id ex sententia et affectus sui proposito fecisset.
PL 16, 1158Bでは、キリストの民のほかに、誰を指しているのか。神は、その髄に神の言葉が下り、魂と関節と髄の分かれ目にまで達する者を祝福する(ヘブライ4:12)。もしバラムが、それを自分の意見と心の意図に基づいてしたのなら、そこに主の恩寵を得ていただろう。
Epistolarum classis I 50.0.32
Sed quia revincitur mala mens consiliis suis, et occulta animi produntur exitu; ideo sequentibus insidiis animus ejus aperitur. 13. Unde et dignam mercedem suae invenit malevolentiae.
PL 16, 1158Bしかし、悪い心は自らの謀りによって論駁され、心の隠れたものは結末によって明らかにされる。それゆえ、後に続く策略によって彼の心が露わになる。13. それゆえ彼は、自らの悪意にふさわしい報いも見いだした。
Epistolarum classis I 50.0.33
Nam cum adverteret quod non posset in excessu mentis positus maledicere, dat consilium regi, dicens: Illa sint oracula horum quae Deus praecepit, accipe consilium adversus oracula Dei.
PL 16, 1158B実に、忘我の状態に置かれている限り呪うことはできないと気づくと、彼は王に助言を与えて言った。「あれらは、神が命じた、この者たちについての神託であるとしよう。だが、神の神託に逆らう助言を受け取れ。」
Epistolarum classis I 50.0.34
Populus iste justus est, habet protectionem Dei: quia non divinationibus et auguriis sese dedit, sed soli aeterno Deo; ideo caeteris fide praestat. Interdum tamen et fideles mentes corporis labuntur illecebra, et formae lenocinio.
PL 16, 1158B「この民は義であり、神の守りを持つ。占いや予兆に身を委ねず、永遠の唯一の神にのみ身を委ねたからである。それゆえ信仰において他の者にまさる。しかし時として、信仰ある精神も、体の誘惑と容姿の媚びによって滑り落ちる。」
Epistolarum classis I 50.0.35
Sunt tibi mulieres plurimae, et pleraeque non indecores pulchritudine: virilis autem sexus nullo magis lubricus, quam muliebri decore cito capitur; et maxime si ardor mentium alloquiis inflammetur frequentibus, et quasi facibus inardescat; si spem potiundi hauriat, affectum differat.
PL 16, 1158C「あなたには非常に多くの女がいる。その多くは美しさに見劣りしない。男という性は、とりわけ滑りやすく、女の美しさにすぐ捕らえられる。まして、心の熱が頻繁な語らいで燃え立てられ、いわば松明で燃え上がるなら、また手に入れる望みを吸い込みつつ、思いを引き延ばすなら、なおさらである。」
Epistolarum classis I 50.0.36
Jaciant igitur mulieres tuae vocibus suis hamos, nec difficiles primos congressus suos praebeant, sed et visu faciles, et dictu affabiles circumerrent, et toto se circumfundant exercitui; atque hos arte tractent viros, ut concubitu non indulgeant, nisi amoris mutui fidem consortio sacrilegii comprobaverint.
PL 16, 1158C「だから、あなたの女たちに、声で釣り針を投げさせよ。初めての出会いを難しいものにせず、見て取りつきやすく、話して愛想よく、あたりをうろつき、軍勢全体にまとわりつかせよ。そして男たちを巧みにあしらい、互いの愛の誠を冒瀆の交わりによって証明するまでは、寝床を許さぬようにさせよ。」
Epistolarum classis I 50.0.37
Sic enim poterunt coelesti protectione destitui, si ipsi a Domino Deo suo sacrilegiis deviaverint.
PL 16, 1158D「そうすれば、彼ら自身が主なる自分たちの神から冒瀆によって逸れたとき、天の守りから見捨てられうるからである。」
Epistolarum classis I 50.0.38
14. Non igitur justus Balaam, ut pote consiliarius fornicationis et sacrilegii, sicut evidenter etiam in Apocalypsi scriptum est Johannis evangelistae, dicente Domino Jesu ad Angelum Ecclesiae Pergami: Habes illic tenentes doctrinam Balaam, qui docebat Balac mittere scandalum coram filiis Israel, manducare immolata, et fornicari; ita habes et tu tenentes doctrinam Nicolaitarum (Apoc. II, 14, 15) .
PL 16, 1158D14. したがってバラムは義ではない。淫行と冒瀆の助言者だったのだから。福音書記者ヨハネの黙示録にも明らかに書かれているとおりである。主イエスが、ペルガモンの教会の使いに言う。「汝はそこに、バラムの教えを保つ者たちを抱えている。バラムはバラクに、イスラエルの子らの前につまずきを置き、献げられたものを食べ、淫行をするよう教えた。同じように汝も、ニコライ派の教えを保つ者たちを抱えている」(黙示録2:14, 15)。
Epistolarum classis I 50.0.39
Quo apparet inde Manichaeorum sacrilegia Manasse, qui miscent atque adjungunt sacrilegium turpitudini.
PL 16, 1159Aここから、マニ教徒の冒瀆がそこから流れ出たことが明らかである〔底本は Manasse と大文字で刷るが、manasse(manavisse の縮約形、「流れ出た」)と読む〕。彼らは冒瀆を醜行に混ぜ合わせ、結びつける。
Epistolarum classis I 50.0.40
15. Ergo nec Deus injustus nec mutabilis ejus sententia: deprehendit enim mentem ejus et occulta cordis; et ideo tentavit eum quasi divinum, non elegit quasi prophetam.
PL 16, 1159A15. したがって、神は不義でもなく、その決定が変わりやすいのでもない。実に、神は彼の心と心の隠れたものを見抜いた。それゆえ、彼を占い師として試したのであって、預言者として選んだのではない。
Epistolarum classis I 50.0.41
Et utique vel tantorum oraculorum gratia et revelationum sublimitate converti debuit: sed animus nequitiae plenus verba prompsit, non fidem detulit, consiliis infirmare cupiens, quod annuntiarat futurum.
PL 16, 1159Aそして確かに、これほどの神託の恩寵と啓示の高さによって、彼は回心すべきだった。しかし邪悪に満ちた心は、言葉を口にしただけで、信仰を差し出さなかった。助言によって、自分が告げた未来を覆そうと望んだのである。
Epistolarum classis I 50.0.42
Et quia oracula fraudare non poterat, consilia fraudulenta subministrabat, quibus levis populus Judaeorum tentati quidem sunt, sed non expugnati; unius enim viri sacerdotis justitia solutum est omne facinorosi hominis consilium (Num. XXV, 11) , multoque mirabilius per unum hominem potuisse liberari exercitum patrum, quam potuisse decipi.
PL 16, 1159A神託を欺くことができなかったので、欺きの助言を与え、それによってユダヤ人の移り気な民は、たしかに試されたが、打ち負かされはしなかった。実に、一人の祭司の正義によって、その罪深い男のあらゆる助言は解かれた(民数記25:11)。そして、一人の人によって先祖たちの軍勢が解放されえたことは、欺かれえたことよりも、はるかに驚くべきである。
Epistolarum classis I 50.0.43
16. Hoc munusculum sanctae menti tuae transmisi; quia vis me aliquid de veterum scriptorum interpretationibus paginare.
PL 16, 1159B16. この小さな贈り物を、あなたの聖なる精神に送った。あなたが、古い著作家たちの解釈について、私に何か書き記すことを望んでいるからである。
Epistolarum classis I 50.0.44
Ego autem assumpsi epistolas familiari sermone attexere, redolentes aliquid de patrum moribus; quarum gustum si probaveris, post haec hujusmodi mittere non verecundabor.
PL 16, 1159Bしかし私は、親しい言葉で書簡を織りなすことを引き受けた。先人たちの習わしの香りをいくらか漂わせる書簡である。その味わいをあなたが認めるなら、今後もこのようなものを送ることを、私はためらわない。
Epistolarum classis I 50.0.45
Malo enim senilibus verbis de supernis rebus hallucinari tecum; quod Graece dicunt ἀδολεσχῆσαι: Ἐξῆλθεν ἄρ' Ἰσαὰκ εἰς τὸ πεδίον ἀδολεσχῆσαι, veniente Rebecca futurae Ecclesiae animo videns mysteria: malo, inquam, hallucinari tecum verbis senilibus, ne videar artem deseruisse, quam concitatioribus deflare aliquid jam nec studiis nostris aptum nec viribus. Vale, et nos dilige; quia ego te diligo.
PL 16, 1159B実際、私は老いた言葉で、天上のことについてあなたと思いにふけるほうを好む。それはギリシア人が「思いにふける(アドレスケサイ)」〔ギリシア語〕と言うことである。「イサクは野に出て、思いにふけった」〔ギリシア語〕。リベカが来るとき、イサクは来たるべき教会の奥義を心に見ていた。繰り返すが、私は、技巧を捨てたと見られないよう、老いた言葉であなたと思いにふけるほうを、もはや我々の営みにも力にも適さないものをより激しい言葉で吹き鳴らすことよりも好む。健やかであれ。そして我々を愛してほしい。私はあなたを愛しているのだから。