Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.1
Contra Sabellianos, qui Spiritum sanctum negant Deum, credendum donum potius quam donatorem.
PL 20, 1133Aサベリウス派に反対して。彼らは聖なる霊が神であることを否認し、霊は与える者というよりむしろ賜物と信じるべきだとする〔サベリウス派は三世紀のサベリウスに従う者たち。この書では、聖なる霊を神ではなく賜物とする者として扱われる〕。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.2
APOLL.--Plana est etiam in his speratae expositionis inspectatio, et utriusque sectae indubitata perversitas infelicium pravitatum commenta nudavit.
PL 20, 1133Aアポロニウス――ここでも、期待された説明の見通しは明らかである。二つの宗派の疑いようのない曲解は、不幸な邪説の作り事をあらわにした。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.3
Ordo nunc haereses pergat in caeteras, et cunctarum vulgationem series coepta percurrat, ut tamquam venenatorum anguium intra volumina pectorum conditos sinus illata fidei lux revolvat; non quia tales mereantur agnosci, sed ne dubiorum sensibus nociturae facilius, dum ignorantur, obrepant.
PL 20, 1133A次は、順序が残りの異端へと進み、始められた系列がすべての異端の流布をたどり尽くすがよい。毒蛇が胸の巻きのなかに隠した懐を、持ち込まれた信仰の光があたかも解きほぐすようにである。そのようなものが知られるに値するからではなく、疑いを抱く者の思いに害をなすものが、知られないままにいっそうたやすく忍び寄ることのないようにするためである。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.4
ZACCH.--Credo teneas in praecedente titulo praenotatum, a Sabellianis praecipue sanctum Spiritum denegari, et donum potius quam donatorem impiorum traditionibus dici; malique hujus auctoritatem sacris vel maxime testimoniis usurpari, quia et dari legatur et accipi; Salvatore ad Apostolos sic loquente: Et insufflans eis dixit: Accipite Spiritum sanctum (Joan. XX, 22) .
PL 20, 1133Bザカイオス――前の見出しで前もって記したことを、あなたは覚えていると思う。サベリウス派はとりわけ聖なる霊を否認し、不敬虔な者たちの伝えでは、霊は与える者というよりむしろ賜物と言われる。そしてこの害悪の権威は、聖なる証言によって、ことさら僭用される。霊は与えられ、また受けられると読まれるからである。救い主が使徒たちにこう語っている。「そして息を吹きかけて言った。『聖なる霊を受けよ』」(ヨハネ20:22)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.5
Quidam etiam discipulorum a Paulo interrogati, An accepistis Spiritum sanctum (Act. XIX, 2) ? neque accepisse, nec si esset scire se dixerunt. Quorum intellectuum ratio talis est.
PL 20, 1133Bまた弟子たちの何人かは、パウロに「汝らは聖なる霊を受けたか」(使徒言行録19:2)と尋ねられて、受けたこともなく、霊があるのかどうかも知らないと答えた。これらの理解の道理は次のとおりである。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.6
Datur quidem, non quia se ipse non praestet, sed ut in eo qui tribuit, inesse monstretur: sicut enim Pater in Filio, et Filius in Patre, ita sanctus Spiritus in utroque, ac rursus in ipso est uterque conspicuus.
PL 20, 1133B霊は確かに「与えられる」。しかしそれは、自らを与えないからではなく、与える者のうちに在ることが示されるためである。父が子のうちに、子が父のうちにあるように、聖なる霊は両者のうちにあり、また逆に、両者が彼のうちに明らかに見えるのである。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.7
Hac igitur ratione post ascensum Salvatoris venturus dicitur qui ab eodem prius datur; et quem a se postea mittendum promittit, in se jam esse demonstrat; seque similiter post ejus adventum suumque conscensum nobiscum usque ad mundi consummationem futurum promittens idem Dominus, ait: Et ero, inquit, vobiscum usque ad consummationem mundi (Matth. XXVIII, 20) .
PL 20, 1133Cそれゆえ、救い主の昇天のあとに来ると言われる者は、前もって同じ救い主によって与えられている。そして、のちに自分から遣わすと約束する者が、すでに自分のうちにあることを示している。同じ主は、その到来と自らの昇天ののちにも、同じく世界の終わりまで我々とともにいると約束して、言う。「そして私は、世界の終わりまで汝らとともにいる」(マタイ28:20)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.8
Et iterum: Nisi ego iero, Paraclitus ille non veniet (Joan. XVI, 7) . Adeo connexa et indissociabilis datio in infusione indubitabilem Dei actu aliam probat in exspectatione personam, dum et ascendens ad Patrem nihilominus est nobiscum, et bene ab ascensuro creditur datus qui promittitur adfuturus.
PL 20, 1133Cまた、こうも言う。「私が去らなければ、かのパラクレートスは来ない」(ヨハネ16:7)。このように、注ぎ込みにおいて授与は結び合わされて分かたれず、神の働きにおいて、期待される別のペルソナを疑いなく証している。父へ昇る者は、それでもなお我々とともにあり、これから在る者として約束される者が、昇ろうとする者によってすでに与えられたと信じられるのも、もっともである。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.9
Quamvis enim Apostoli ante ascensum Salvatoris, sancti Spiritus donum fuerint consecuti, in ipso tamen postea plenitudinem perceperant, libro Actuum sic docente: Et factus est subito de coelo sonus tamquam spiritus validi advenientis; et implevit domum totam in qua erant sedentes: et apparuerunt illis linguae dividuae: seditque sicut ignis super singulos eorum (Act. II, 2, 3) .
PL 20, 1133C使徒たちは、救い主の昇天の前に聖なる霊の賜物を得ていたが、そののちに、その霊において充満を受けた。使徒言行録がこう教える。「すると突然、天から、激しい風〔spiritus〕が吹き来るような音がして、彼らが座っていた家全体を満たした。そして、分かれた舌が彼らに現れ、一人ひとりの上に火のようにとどまった」(使徒言行録2:2, 3)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.10
Spiritus quin etiam et sermone manifestus est, eadem Scriptura memorante: Et ait Spiritus ad Philippum: Accede ad currum eunuchi (Act. VIII, 2) . Et iterum: Separate mihi Paulum et Barnabam in opus in quo assumpsi eos (Act. XIII, 2) .
PL 20, 1133D霊はまた、言葉においても明らかである。同じ書がこう記している。「そして霊はフィリポに言った。『あの宦官の車に近づけ』」(使徒言行録8:2)〔引かれた句は使徒言行録8:29〕。また、「パウロとバルナバを、私が彼らを召した務めのために、私のために分けておけ」(使徒言行録13:2)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.11
Dominus autem in Evangelio sancti Spiritus reverentiam cum interminatione commendat dicens: Qui blasphemaverit in Spiritum sanctum, non remittetur ei neque hic, neque in futurum (Matth. XII, 32) .
PL 20, 1134A主は福音書で、聖なる霊への畏れを、脅しとともに勧めて言う。「聖なる霊に逆らって冒瀆する者は、ここでも、また来るべきときにも、赦されない」(マタイ12:32)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.12
Hic fidelium corda sanctificat, atque ad omnem coelestis gratiae perfectionem informat et dirigit, Domino praedicante: Cum autem venerit Paraclitus ille quem ego mittam vobis a Patre meo (Joan. XV, 26) , ipse vos diriget, et ipse arguet mundum a peccatis eorum (Joan. XVI, 8, 13) .
PL 20, 1134Aこの霊は信じる者たちの心を聖とし、天の恩寵のあらゆる完成へと形づくり、導く。主はこう宣べている。「しかし、私が父のもとから汝らに遣わすかのパラクレートスが来たとき」(ヨハネ15:26)、「彼自身が汝らを導き、彼自身が世界を、その罪について責める」(ヨハネ16:8, 13)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.13
Non est ergo munus, sed munerator; nec donum aliquod, sed largitor donorum: non sanctificatur, sed ipse sanctificat; numquam inter creaturas, sed semper in substantia Trinitatis apparens, Apostolo sic docente: Divisiones gratiarum sunt, idem autem Spiritus: et divisiones ministeriorum, idem autem Dominus: et divisiones operationum, idem autem Deus. Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus (I Cor. XII, 4-6, 11) .
PL 20, 1134Aしたがって霊は贈り物ではなく贈る者であり、何らかの賜物ではなく賜物の施し主である。聖とされるのではなく、自ら聖とする。被造物のうちに現れるのではなく、常に三位一体の実体のうちに現れる。使徒はこう教える。「恩寵の分配は様々だが、霊は同じである。務めの分配は様々だが、主は同じである。働きの分配は様々だが、神は同じである。これらすべてを働かせるのは、一にして同じ霊である」(一コリント12:4-6, 11)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.14
Jam vero illud affirmare perstultum est, eumdem Angelum aut aliquem de supernis potestatibus aestimari, cum infundi in plures Angeli non queant, quod huic de propria divinitate possibile est.
PL 20, 1134Bさらに、この霊を天使、あるいは上位の権能の一つと見なすと主張するのは、まったく愚かである。天使は、この霊にその固有の神性によって可能なことを、多くの者のうちに注ぎ込むことができないからである。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.15
Illum perinde Angeli tantum obtinent locum, ad quem a Deo aut mittuntur aut redeunt: hic ita alicubi est, ut et ubique sit semper, Psalmista dicente: Quo abibo a Spiritu tuo (Ps. CXXXVIII, 7) , etc. Angelos idem propheta ita indicat factos: Qui facis, inquit, Angelos tuos spiritus, et ministros tuos ignem urentem (Ps. CIII, 4) .
PL 20, 1134B天使たちは、神から遣わされて向かう場所、あるいは戻る場所を占めるにすぎない。一方この霊は、どこかにありながら、常に至る所にある。詩篇の作者が言う。「私は汝の霊から、どこへ去ろうか」(詩篇138:7)云々。同じ預言者は、天使たちがこのように造られたと示す。「汝は、汝の天使たちを霊とし、汝に仕える者たちを燃える火とする」(詩篇103:4)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.16
Sanctum vero Spiritum Deum esse Scriptura evidenter ostendit, dicens: Quoniam Spiritus Deus est (Joan. IV, 24) .
PL 20, 1134C聖なる霊が神であることを、聖書は明らかに示している。「霊は神である」(ヨハネ4:24)と言うのである。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.17
In largitatibus liber, in majestate simplex, et consentiens in Patris ac Filii voluntate, non subditus, Apostolo sic protestante: Tribuit Spiritus unicuique prout vult (I Cor. XII, 11) .
PL 20, 1134C霊は賜物を施すにあたって自由であり、威光において単純であり、父と子の意志に同意して、従属してはいない。使徒がこう証言している。「霊は一人ひとりに、望むままに分け与える」(一コリント12:11)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.18
Implet omnia nec minuitur; a cunctis recipitur, et ipse nil recipit; temperat sancto moderamine pias mentes, et nullius indigens invenitur: in judicio justus est, promptus in munere.
PL 20, 1134C霊はすべてを満たしながら減らず、すべての者から受けられながら自らは何も受けない。聖なる調節によって敬虔な心々を整えながら、何も必要としない。裁きにおいて正しく、与えることにおいて速やかである。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.19
Namque et justum Ananiae exitus monuit; et non inaniter Deum credi ante invocationem docentis Petri Cornelius approbavit: sed tamen non haec tantum subsistentem ejus in deitate personam testantur aut comprobant.
PL 20, 1134C実際、アナニアの最期も、霊の正しさを知らしめた〔justum の取り方は定かでない〕。またコルネリウスは、教えるペトロの呼びかけ〔invocatio〕より前に、霊が神と信じられることが空しくないことを是認した〔文意が定かでない〕。しかしこれらだけが、霊が神性において自存するペルソナであることを証し、確かめるのではない。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.20
Viventis Dei viva species in columba e supernis coelorum sedibus venit, et ab ipso ut Redemptor mundi esset atque adoraretur ab Angelis, unctus et Christus, ipso de Isaia in Evangeliis sic recensente: Spiritus Dei super me, propterea quod unxit me (Luc. IV, 18; Isa. LXI, 1) , etc.
PL 20, 1134D生ける神の生ける姿が、ハトの形で天の高みの座から来た。そして彼によって、世界の贖い主となり、天使たちに礼拝されるために、キリストは油を注がれた。〔キリスト〕自身が福音書でイザヤの言葉をこう伝えているとおりである。「神の霊が私の上にある。それは、彼が私に油を注いだからである」(ルカ4:18; イザヤ61:1)云々。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.14.21
Ergo his testimoniis innumerisque praeterea perditus Sabellianorum error ostenditur, qui sanctum Spiritum specialiter refutantes, plenitudinem solidae majestatis sacrilega traditione contaminant; non intuentes illum ut causae nostrae utilitas exegerit, aut in Patre aut in Filio, aut rursum iisdem in se manentibus demonstrari: quia licet plena nostrae credulitatis salus sit, unum per omnia sicut est Deum credere et confiteri, abesse tamen fidei non potest, Trinitatem non esse sine tertio.
PL 20, 1134Dこうして、これらの証言と、ほかの数えきれない証言によって、サベリウス派の滅びの誤りは明らかにされる。彼らは聖なる霊をとりわけ退けて、堅固な威光の充満を、冒瀆的な伝えによって汚している。我々の事柄の益が求めるとおりに、霊が父において、あるいは子において、あるいはまた両者が彼のうちにとどまりつつ、示されるということを、彼らは見ていない。我々の信じることの救いは、すべてにおいて一なる神を、あるがままに信じ告白することで満たされているとしても、三位一体は第三の者なしには存しないということが、信仰から欠けることはありえないのである。