Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.1
Contra Marcionitas et Photinianos, quorum unus Dei Filium fuisse corporalem refutat, alius pro tempore fuisse corporeum, perpetuum esse non posse credit.
PL 20, 1130Dマルキオン派とフォティヌス派に反対して。前者は神の子が体を持っていたことを退け、後者は神の子が一時のあいだ体を持ったのであって、永続することはありえないと信じる。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.2
APOLL.--Patuit sectae hujus impietas, et manifeste exsecrabilis damnanda persuasio, quamvis in exordiis narrationis inspecta sit, de propriis tamen est facta signatior: consequens nunc est, ut quae sit aliarum in sua traditione perversitas, vel quam defensionem objiciat singularum modum servaturus edisseras; quia speciatim ordinata distinctio confusionem intellectibus derogabit, dum expositionum luce sit clarius, quod errorum tenebris involutum lumen semper refugit veritatis.
PL 20, 1130Dアポロニウス――この宗派の不敬虔は明らかになり、呪うべき主張が断罪されるべきことも明白になった。それは語りの初めにすでに見て取られていたが、それぞれの固有の論点についての説明によって、いっそうはっきりした。そこで今度は、他の宗派がその伝えにおいてどのような曲解を抱き、どのような弁明を持ち出すのかを、一つ一つの仕方を守りつつ、あなたが説き明かす番である。個別に整えられた区別は、理解から混乱を取り除くからである。誤りの闇に包まれて真理の光を常に避けるものも、説明の光によっていっそう明らかになるのだから。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.3
ZACCH.--Intimatum est superius Marcionitas secundum divinitatem Dei Filium credere, secundum hominem refutare: Photinianos e contrario, ex tempore terrenae nativitatis Dei Filium dicere, ante tempora diffiteri.
PL 20, 1131Aザカイオス――すでに述べたとおり、マルキオン派は神の子を神性に関しては信じるが、人としての面では退け、フォティヌス派は逆に、地上での生まれの時から神の子と言い、それ以前の時には認めない。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.4
Vide concertantium perfidiarum in una collatione veritatem: simul quod in toto est neuter confitetur, et quod simul in toto est uterque non renuit.
PL 20, 1131A競い合う二つの背信が、一つの照合のうちに真理を示すさまを見よ。全体においてあるものは、どちらも告白しない。だが、〔二つを〕合わせて全体のうちにあるものは、どちらも拒まない〔二派が各々認める半分を合わせると全体になる、の意か〕。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.5
Dei enim Filius in Verbo ante omnium saeculorum creationem natus ex Patre, de sempiterno sempiternus, verus ex vero est.
PL 20, 1131A実に神の子は、あらゆる世々の創造に先立って、言葉のうちに父から生まれ、永遠なるものから永遠に、真なるものから真に在る。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.6
Neque in eo aliud potest esse quam id quod semper in Patre est, ipso in Evangeliis hoc docente: Omnia quaecumque habet Pater, mea sunt (Joan. XVI, 15) . Et tamen non ita ab eo velut soli propria vindicantur, sed ita communia, ut in singulis plena.
PL 20, 1131B彼のうちには、常に父のうちにあるもの以外のものがありうるはずはない。福音書で彼自身がこう教えている。「父が持つものはすべて、私のものである」(ヨハネ16:15)。それでも、それらは彼だけのものであるかのように主張されるのではなく、共有のものでありながら、各々のうちに充満しているのである。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.7
Et iterum: Abraham vidit diem meum, et laetatus est (Joan. VIII, 16) . Et, Ante Abraham ego sum (Ibid., 58) . Dicitur perinde ad patriarcham Jacob: Fac illi Deo altare, qui tibi apparuit cum fugeres a facie fratris tui Esau (Gen. XXXV, 1) .
PL 20, 1131Bまた、こうも言う。「アブラハムは私の日を見て、喜んだ」(ヨハネ8:16)〔刷りは8:16。引かれた句はヨハネ8:56にある〕。さらに、「アブラハムが生まれる前から、私はある」(ヨハネ8:58)。同じく族長ヤコブにはこう語られる。「汝が兄エサウの面前から逃げていたとき、汝に現れた神のために祭壇を造れ」(創世記35:1)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.8
Ipse iterum in Evangelio sic locutus ad Patrem est: Clarifica me, Pater, claritate quam habui apud te, prius quam mundus fieret (Joan. XVII, 5) . Iste est qui populum de Aegypto venientem praecessit in nube. Illum Esaias manifesto a se visum testatur aspectu.
PL 20, 1131B彼自身がまた福音書で、父にこう語った。「父よ、世界が造られる前に私が汝のもとで持っていた栄光によって、私に栄光を与えよ」(ヨハネ17:5)。エジプトから出て来る民に先立って雲のうちを進んだのは、この者である。イザヤは、この者をはっきりと目のあたりに見たと証言している。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.9
Ille denique se principem coelestis militiae fore in acie a Jesu Nave interrogatus edixit: Nemo enim umquam novit Patrem nisi Filius (sicut scriptum est), et cui voluerit Filius ostendere (Matth. XI, 27) .
PL 20, 1131C実に彼は、戦列でナウェの子イエス〔ヨシュア〕に問われたとき、自分が天の軍勢の将となると宣言した。というのも、「子のほかには誰も、かつて父を知ったことがなく(書かれているとおり)、子が示そうと望む者のほかには知らない」(マタイ11:27)からである。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.10
Ille se semper humanis aspectibus dedit, quia, coelestem societatem fragilitati nostrae admiraturus ( sic ), in homine quod erat futurus, jam meditabatur intelligi. Haec itaque Marcionitis secundum divinitatem dicta sufficiant.
PL 20, 1131C彼は常に人間の眼に自らを現した。天の交わりを我々の弱さに向けて驚嘆すべきものとして示そうとして〔底本は admiraturus に(sic)と注する。文意が通りにくく、このように解した。admixturus(天の交わりを我々の弱さに混ぜ合わせようとして)とも読める〕、自分が人においてなろうとしているものを、すでに理解されるよう心を配っていたからである。したがって、マルキオン派について神性に関して言われたことは、これで十分としよう〔マルキオン派は神性を認める側(上の第3節)なので、Marcionitis は「マルキオン派が認める神性の側として」の意とも取れる〕。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.11
Corpoream nativitatem Photiniana vicissim haeresis agnoscat. Ait Dominus ad Nathan prophetam: Vade, dic servo meo David: Non tu aedificabis mihi templum (II Reg. VII, 5) , sed suscitabo semen tuum post te, et parabo regnum ejus: hic aedificabit domum nomini meo, et erigam thronum ejus in saecula, et ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium (Ibid., 12, 13) .
PL 20, 1131C今度は、フォティヌス派の異端が、体における生まれを認めるがよい〔フォティヌス派は体における生まれを認める側(上の第3節)なので、agnoscat は「フォティヌス派も認めるとおり」の意とも取れる〕。主は預言者ナタンに言う。「行って、私の僕ダビデに言え。『汝が私のために神殿を建てるのではない』」(サムエル記下7:5)、「しかし私は、汝の後に汝の子孫を起こし、その王国を整える。彼が私の名のために家を建て、私は彼の王座をとこしえに立てる。私は彼にとって父となり、彼は私にとって子となる」(サムエル記下7:12, 13)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.12
Similiter in Genesi patriarcha Jacob de eodem ante prophetaverat: Juda, te laudabunt fratres tui: manus tuae super dorsum inimicorum tuorum: adorabunt te filii patris tui.
PL 20, 1131D同様に創世記で、族長ヤコブが同じ者について前もって預言していた。「ユダよ、汝の兄弟たちは汝を讃える。汝の手は汝の敵の背の上にあり、汝の父の子らは汝を拝む」。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.13
Catulus leonis Juda: de germine filius mihi ascendisti: recubans dormisti sicut leo et sicut catulus leonis: quis suscitabit eum (Gen. XLIX, 8, 9) ?
PL 20, 1131D「ユダは獅子の子。私の子よ、汝は芽から上った。身をかがめて、獅子のように、獅子の子のように眠った。誰が彼を起こすのか」(創世記49:8, 9)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.14
Forte non lateat nobilissimae ferae hanc esse naturam, ut leo sine spiritu integra tantum corporis forma nascatur, jacensque sic biduum spiramine genitoris usum vitae communis accipiat: unde haec in Salvatorem suscitatio comparata, merito subjecit: Quis suscitabit cum?
PL 20, 1131Dおそらく、この高貴な獣の本性は知られていよう。獅子は息のないまま、体の形だけを完全にして生まれ、そのまま二日間横たわったのち、生みの親の息吹によって共通の命の働きを受け取る、というのである。ここから、この起こしが救い主に比べられて、〔ヤコブは〕当然こう付け加えた。「誰が彼〔底本は cum。eum と読む〕を起こすのか」。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.15
Nemo utique nisi Pater. Adoratus vero Judas a fratribus suis non est: sed quia ex eadem tribu corpus assumpsit, propheticae benedictionis eloquiis Salvator in Juda, credentes autem computantur in fratribus; ipso in Evangeliis sic protestante: Hi sunt fratres mei, qui faciunt voluntatem Patris mei qui est in coelis (Matth. XII, 50) .
PL 20, 1132Aもちろん、父のほかに誰もいない。実際には、ユダが兄弟たちに拝まれたのではない。しかし、救い主が同じ部族から体を取ったので、預言の祝福の言葉において、救い主は「ユダ」のうちにあり〔原文に動詞が欠けているらしく、このように補った〕、信じる者たちは兄弟のうちに数えられる。福音書で彼自身がこう証言している。「天にいる私の父の意志を行う者、これらが私の兄弟である」(マタイ12:50)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.16
Esaias perinde ait: Confortate manus resolutas, et genua debilia roborate: Dominus noster judicium retribuit: ipse veniet et salvos faciet nos.
PL 20, 1132Aイザヤもまた言う。「力の抜けた手を強め、弱ったひざを堅くせよ。我々の主は裁きを報い返す。彼自身が来て、我々を救う」。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.17
Tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum audient: tunc saliet claudus sicut cervus: et plana erit lingua mutorum (Isa. XXXV, 4-6) .
PL 20, 1132A「そのとき、目の見えない者たちの目が開かれ、耳の聞こえない者たちの耳が聞こえる。そのとき、足の不自由な者はシカのように跳ね、口のきけない者たちの舌は滑らかになる」(イザヤ35:4-6)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.18
Jam quidem hoc in Evangelio novimus factum: sed faciundum plenius in resurrectione confidimus, cum innovata siccis ossibus membra jungentur, et post assumptorum corporum pulverem spiritalis formae muneribus induemur; Apostolo sic docente: Oportet mortale hoc induere immortalitatem, et corruptibile hoc induere incorruptionem (I Cor. XV, 53) .
PL 20, 1132A実際これは福音書ですでに起きたと我々は知っている。しかし、さらに充全に成し遂げられることを、復活において我々は確信している。そのとき、新たにされた肢体が乾いた骨に結び合わされ、身にまとった体が塵となったのちに、霊的な形の賜物を我々は着せられるのである。使徒はこう教える。「この死すべきものは不死を着、この朽ちるものは不朽を着なければならない」(一コリント15:53)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.19
Ut simus conformes formae corporis Christi, quem Hieremias venturum in corpore praedicans ait: Et homo est, et quis cognoscet eum (Jerem. XVII, 9, sec. LXX) ? Non enim fuerat necessarium cum adjectione hominis de Deo loqui, nisi ut in Deo homo pariter monstraretur.
PL 20, 1132Bそれは、我々がキリストの体の形に似たものとなるためである。エレミヤは、キリストが体をもって来ることを宣べて言う。「彼は人である。誰が彼を知るだろうか」(エレミヤ17:9、七十人訳による)。神について語るのに「人」という語を添える必要はなかったはずで、神において人も同じく示されるためでなければ、そうしなかったであろう。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.20
David autem sub verbis Domini ipsius ait: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu; ego hodie genui te (Ps. II, 7) .
PL 20, 1132Bダビデは、主自身の言葉をもって言う。「主は私に言った。『汝は私の子である。私は今日、汝を生んだ』」(詩篇2:7)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.21
Quod testimonium in Evangelio gemina Patris voce firmatum est: primum cum a Joanne baptizatum Jordanis emitteret: secundo cum in monte futurae claritatis splendore perfusus medius inter Moysen Heliamque consedit.
PL 20, 1132Bこの証言は福音書で、父の二重の声によって確かめられた。第一は、ヨハネから洗礼を受けた彼をヨルダンが送り出したとき〔「送り出した」の主語はヨルダンと取った〕、第二は、山の上で来るべき栄光の輝きに包まれ、モーセとエリヤのあいだに座したときである。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.22
Haec itaque de eodem Dei Patris utroque in tempore verba tonuerunt: Hic est filius meus dilectus, in quo bene complacui: ipsum audite (Matth. XVII, 5) .
PL 20, 1132Cこうして、父なる神のこの言葉が、二つの時のどちらにも、同じ者について雷のように響いた。「これは私の愛する子、私が喜びとした者である。彼に聞け」(マタイ17:5)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.23
Id est, jam non Moysen qui tunc speciem legis exhibuit, aut Heliam qui figuram intulit Prophetarum; sed hunc audite, cui et sermo in potestate est, et in virtute lex gratiae.
PL 20, 1132Cすなわち、もはや、そのとき律法の姿を示したモーセでも、預言者たちの象りをもたらしたエリヤでもなく、この者に聞け、ということである。言葉は彼の権能のうちにあり、恩寵の法は彼の力のうちにある。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.24
Sic enim de eo Scriptura praedixerat: Orietur vobis sol justitiae, et in pennis ejus sanitas (Malach. IV, 2) . Paulus quoque praedicans ait: At ubi venit adimpletio temporis, misit Deus Filium suum (Galat. IV, 4) qui factus est ei secundum carnem (Rom. I, 3) .
PL 20, 1132C実際、聖書は彼についてこう予告していた。「汝らには、正義の太陽が昇り、その翼には癒やしがある」(マラキ4:2)。パウロもまた宣べて言う。「しかし時の満ちるにおよんで、神はその子を遣わした」(ガラテヤ4:4)、「その子は、肉によれば彼のために成った者である」〔ei の取り方は定かでない。「彼(神)のために」と取った〕(ローマ1:3)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.25
Joannes similiter: Omnis, inquit, spiritus qui confitetur Christum in carne venisse, de Deo est: qui autem negat, de Deo non est, sed antichristus est (I Joan. IV, 2) .
PL 20, 1132Dヨハネも同様に言う。「キリストが肉において来たと告白する霊はみな、神からのものである。否認する霊は神からのものではなく、反キリストである」(一ヨハネ4:2)。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.26
Vides ergo perfacile Photinianorum, Marcionitarumque doctrinas posse convinci; sed imbutas funestis fraudibus mentes antiquus serpens diris nexibus illigavit, ut sectae inexplicabilis labem quadam constantiae praesumptione tueantur.
PL 20, 1132Dこうしてあなたは、フォティヌス派とマルキオン派の教えがきわめてたやすく論破されうることを見る。しかし、忌まわしい欺きに染まった彼らの心を、古い蛇が恐ろしい縄目で縛りつけた。それゆえ彼らは、解きがたい宗派の汚れを、ある種の頑なさの思い込みをもって守っているのである。
Consultationes Zacchaei christiani et Apollonii philosophi 2.13.27
Nihilominus tamen per utriusque confessionem veritas manifestae divinitatis elucet, dum altercantium malignitas discors hebesque perfidia partem negantis affirmat, cum partem negaverit confitentis.
PL 20, 1132Dそれでも、双方の告白によって、明らかな神性の真理は輝き出る。言い争う者たちの不和な悪意と鈍い背信とは、告白する側の一部を否認しながら、否認する側の一部を肯定してしまうからである〔partem negantis と partem confitentis の対応は定かでない。一方の派が否む部分を他方の派が認める、の意に取った〕。