Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.1
1. Diem celebramus hodie, fratres charissimi, mortui justi, et non est hic: si autem scire vultis ubi sit, interrogate lectionem, quam primo audistis: Justus si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio erit (Sap. IV, 7) .
PL 17, 724B1. いとも愛する兄弟たちよ、我々は今日、死んだ義人の日を祝っているが、彼はここにいない。どこにいるかを知りたいなら、諸君が最初に聞いた朗読に尋ねよ。「義人は、たとえ死に先に捕らえられても、安らぎのうちにいる」(知恵の書4:7)。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.2
Refrigerium enim in hoc saeculo, cui, unde? ubi plena sunt omnia tribulationibus: et quando tribulationes pascunt, plena sunt tentationibus.
PL 17, 724Bこの世において安らぎとは、誰にとって、どこからのものか。すべてが苦難に満ちており、苦難が養うとき〔底本は pascunt(養う)。文意が取りにくく、字義どおり訳した。parcunt(容赦する)の崩れとも読める〕、すべてが試みに満ちているのに。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.3
Mundus enim iste sive metuatur sive blandiatur, timendus est: sed Deus timeatur: et mundus potius contemnatur, et magis sit cavendus. Si ergo volumus in refrigerio esse, quando mors praeoccupaverit, justi simus. 2. Forte dicit aliquis: Multum est ad me.
PL 17, 724B実に、この世界は、恐れられても〔底本は metuatur(恐れられる)。文意が通らず、minetur(脅す)の誤りかもしれない〕甘言を弄しても、恐れねばならないものである。だが、恐れられるべきは神である。世界はむしろ軽んじられ、いっそう警戒されねばならない。それゆえ、死が我々を先に捕らえるとき、安らぎのうちにいたいなら、義人であろう。2. ある人は恐らくこう言うだろう。「それは私には大きすぎる」。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.4
Attendamus enim quod scriptum est: Justus si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio erit; et cum quaerimus, quid sit justus, terret nos psalmus: Omnis homo mendax (Psal. CXV, 11) . Audiamus librum sapientiae.
PL 17, 724B書かれていることに注意しよう。「義人は、たとえ死に先に捕らえられても、安らぎのうちにいる」。そして義人とは何かを問うとき、詩篇が我々を脅かす。「すべての人は偽り者である」(詩篇115:11)。知恵の書に耳を傾けよう。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.5
Justus si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio erit; audiamus psalmum: Ego dixi in excessu mentis meae, omnis homo mendax. Numquid sanctus Domitianus non erat homo?
PL 17, 724C「義人は、たとえ死に先に捕らえられても、安らぎのうちにいる」。詩篇にも耳を傾けよう。「私は我を忘れて言った。すべての人は偽り者である」。聖ドミティアヌスは人ではなかったのか。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.6
Si ergo homo erat, et omnis homo mendax; quomodo justus erat, si mendax erat? aut quomodo in refrigerio est, si justus non erat?
PL 17, 724Cもし彼が人であったなら、そしてすべての人が偽り者であるなら、偽り者であった彼がどうして義人であったのか。あるいは、義人でなかったのなら、どうして安らぎのうちにいるのか。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.7
3. Attendamus ergo, charissimi, habemus ista cogitatione plena testibus: non parvum refrigerium in eo, quod audimus Apostolum dicentem: Adhuc enim Christus mortuus est, ut et vivorum et mortuorum dominetur; et, sive enim vivimus, sive morimur, Domini sumus (Rom. XIV, 9) .
PL 17, 724C3. それゆえ、いとも愛する者たちよ、よく注意しよう。我々はこの考えを、証人に満ちたものとして持っている〔この文は崩れているらしく、字義どおり取った〕。使徒がこう言うのを我々が聞くことに、小さからぬ安らぎがある。「このために〔底本は Adhuc(さらに)。ローマ14:9 の古ラテン語訳の ad hoc(このために)の崩れらしく、Ad hoc と読む〕キリストは死んだ。生きている者にも死んだ者にも主となるためである」。また、「生きるにしても死ぬにしても、我々は主のものである」(ローマ14:9)。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.8
Ille est justus, non perdet suos: certi sumus quia Christus non erat mendax. Christus homo et non mendax: quomodo ergo omnis homo mendax? Quia Christus sic homo, ut non solum homo. Ille nisi et Deus et homo esset, mendax esset.
PL 17, 724D彼は義であり、自分の者たちを滅ぼさない。キリストが偽り者でなかったことは、我々には確かである。キリストは人であって偽り者ではない。ではどうして、すべての人は偽り者なのか。キリストは人でありながら、ただの人ではないからである。彼が神であり人でもなかったなら、偽り者であっただろう。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.9
Talis ergo et tantus pro nobis mortuus est, et mortem timemus? Praecessit et resurrexit, ejus membra sumus, et caput nostrum sequimur. 4. Nam et ipse Psalmus consolatur nos: Quid retribuam Domino pro omnibus, quae retribuit mihi (Psal. CXV, 13) ?
PL 17, 724Dこのような、これほどの者が、我々のために死んだのに、我々は死を恐れるのか。彼は先に行き、よみがえった。我々は彼の肢体であり、我々の頭に従っている。4. 実に、詩篇そのものが我々を慰める。「主が私に報いたすべてのことに、私は主に何を報いようか」(詩篇115:13)〔引かれた句は詩篇115:12〕。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.10
Ille quid dixit: Ego dixi in excessu mentis meae, omnis homo mendax (Ibid., 11) . Homo mendax gratias agit Domino, et non invenit quod illi retribuat pro tantis beneficiis, quae ab illo accepit.
PL 17, 724D彼は何と言ったか。「私は我を忘れて言った。すべての人は偽り者である」(詩篇115:11)。偽り者の人が主に感謝し、主から受けたこれほどの恩恵に対して、報いるものを見いださない。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.11
Quid enim ab illo accipimus cum quaerimus quid retribuamus, et non inveniemus? Non eramus, et creavit nos; non erant pecora, et creavit pecora: amplius quod ad imaginem suam fecit nos; perieramus, et quaesivit nos: mortem Filii sui pignus dedit nobis, et vitam Filii sui promisit nobis, ab omnibus peccatis nostris in baptismate salutari mundavit nos: et quia hic vivendo postea contraximus quod dimitteret; ut dicamus: Et dimitte nobis debita nostra; docuit nos.
PL 17, 725A実に、我々は主から何を受けているのか。何を報いようかと求めても、見いださないであろう。我々は存在しなかったが、主は我々を造った。家畜は存在しなかったが、主は家畜を造った。さらに、主は自分の像に似せて我々を作った。我々は滅びていたが、主は我々を探した。主は自分の子の死を我々に保証として与え、自分の子の生命を我々に約束した。救いの洗礼において、我々のすべての罪から我々を清めた。そして、ここで生きるうちに、のちに赦されるべきものを我々が負ったので、「我々の負い目を我々に赦せ」と我々が言えるように、主は我々に教えた。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.12
Totum mundavit in baptizato, totum mundavit in renato vivente: non reliquit mori, non permittit mori, dico in peccato, quae mors maligna et aeterna est: vocatum monet, instruit, adjuvat, ignoscit, liberat. Quid retribuam Domino pro omnibus, quae retribuit mihi?
PL 17, 725A洗礼を受けた者のうちにすべてを清め、新たに生まれて生きる者のうちにすべてを清めた。死ぬままにしておかなかったし、死ぬことを許さない。私が言うのは罪における死、すなわち悪しく永遠の死である。呼ばれた者を戒め、教え、助け、赦し、解き放つ。「主が私に報いたすべてのことに、私は主に何を報いようか」。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.13
Quid dicis, homo? quid vis retribuere? Quidquid inveneris, ab illo accepisti. 5. Venimus ergo, venimus, si ex fide vivamus; tunc enim justi erimus, quia justus ex fide vivit (Rom. I, 17) . Veniemus ergo ad illam mercedem, quae aequalis erit omnibus.
PL 17, 725Bあなたは何と言うのか、人よ。何を報いたいのか。あなたが何を見いだしても、それは主から受けたものである。5. それゆえ、我々は行き着く、行き着くのである。もし信仰によって生きるなら。そのとき我々は義人であろう。「義人は信仰によって生きる」(ローマ1:17)からである。それゆえ我々は、すべての人に等しくなる報いのもとに行き着くであろう。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.14
Pueri credunt, prima hora venerunt: adolescentes credunt, tertia hora venerunt: juvenes credunt, sexta hora venerunt: graviores credunt, nona hora venerunt: decrepiti credunt, novissima hora venerunt. Diversis horis venerunt, et mercedem unam acceperunt.
PL 17, 725B子供たちが信じ、第一の時に来た。若者たちが信じ、第三の時に来た。壮年の者たちが信じ、第六の時に来た。年配の者たちが信じ、第九の時に来た。老い衰えた者たちが信じ、最後の時に来た。さまざまな時に来て、一つの報いを受けた。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.15
Sic facti sunt novissimi primi, et primi novissimi: quia quod acceperunt primi, hoc acceperunt novissimi (Matth. XX, 10) . Quid est ipse denarius? Vita aeterna. Quare aequalis est omnibus? Quia ibi nemo vivit plus, nemo minus.
PL 17, 725Bこうして、最後の者が先に、先の者が最後になった。先の者たちが受けたものを、最後の者たちも受けたからである(マタイ20:10)。そのデナリとは何か。永遠の生命である。なぜすべての人に等しいのか。そこでは、誰も多く生きず、誰も少なく生きないからである。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 59.0.16
Ad hoc tendamus, in Domino confidamus, vitam tentationis evadamus, vitam felicitatis habeamus.
PL 17, 725Cこれを目指そう。主に信頼しよう。試みの生を逃れ、幸いの生を得よう。