Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 45.0.1
1. Audite, fratres charissimi, quale est legis myserium. Primus homo de terra et coelo; secundus de coelo et terra: hic ex Deo et Maria, qui de terra; ille de terra et Spiritu, qui de coelo est.
PL 17, 691D1. いとも愛する兄弟たちよ、聞け。律法の奥義〔底本は myserium。mysterium と読む〕とはどのようなものかを。第一の人は地と天から、第二の人は天と地から。この者〔第二の人〕は神と、地から出たマリアとから、あの者〔第一の人〕は地と、天から出る霊とからである〔qui de terra はマリアを、qui de coelo est は霊を受けると取った〕。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 45.0.2
Uterque tamen ex virgine, et sine coitus permixtione est: hic ex incorrupta, ille ex intacta; quia nullo adhuc semine, nec vomere fuerat sauciata nec imbre. Per primum vita amissa, per secundum reddita.
PL 17, 692Aそれでも、両者はおとめから、性交の交わりなしに生まれた。この者〔第二の人〕は損なわれていない者から、あの者〔第一の人〕は触れられていない〔地〕から。その地はまだいかなる種によっても、鋤によっても雨によっても傷つけられていなかったからである。第一の人によって命は失われ、第二の人によって返された。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 45.0.3
Primus acceptam perdidit gratiam, secundus cum vita tribuit gratiam: primus suasu virginis cecidit, secundus partu virginis, quod jacebat, erexit: primus peccando mortis poenam protulit, secundus patiendo indulgentiam contulit: primus pro culpa de paradiso ejectus, secundus pro gloria cruci mundo affixus.
PL 17, 692A第一の人は受けた恩寵を失い、第二の人は命とともに恩寵を与える。第一の人はおとめの勧めによって堕ち、第二の人はおとめの出産によって、倒れていたものを起こした。第一の人は罪を犯して死の刑罰をもたらし、第二の人は苦しみを受けて赦しをもたらした。第一の人は咎のゆえに楽園から追い出され、第二の人は栄光のゆえに世のために十字架に付けられた。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 45.0.4
2. Ergo malum per feminam, immo per feminam bonum; quia per Evam cecidimus, per Mariam stamus: per Evam prostrati, erecti per Mariam: per Evam servituti addicti, per Mariam liberi effecti.
PL 17, 692A2. ゆえに、悪は女によって、いや、善もまた女によって来た。我々はエバによって堕ち、マリアによって立つからである。エバによって打ち倒され、マリアによって起こされた。エバによって隷従に引き渡され、マリアによって自由な者とされた。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 45.0.5
Eva nobis sustulit diuturnitatem, Maria nobis reddidit perpetuitatem: Eva nos damnari fecit per arboris pomum, Maria absolvit per arboris donum; quia et Christus in ligno pependit, ut fructus. 3. Igitur sicut per arborem mortui, ita per arborem vivificati.
PL 17, 692Bエバは我々から長きにわたる命を取り去り、マリアは我々に永続を返した。エバは木の実によって我々を断罪させ、マリアは木の賜物によって赦免した。キリストもまた木にかかり、実のようであったからである。3. こうして、我々は木によって死んだように、木によって生かされた。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 45.0.6
Arbor nobis nuditatem ostendit, arbor indulgentiae foliis vestivit: arbor peccatorum incussit ardorem, refrigerium delictorum vestibus praeparavit arbor scientiae: arbor spinas et tribulos genuit, spem et salutem arbor scientiae peperit: arbor sudorem attulit et laborem, arbor contulit pacem et salutem: arbor lumen corporis patefecit, arbor oculos cordis disclusit: arbor mundi insinuavit astutiam, divinam arbor demonstravit prudentiam: malum arbor, bonum arbor ostendit; et ut ad dilecti originem redeam, et Deo annuente, quod sentire conceditur dicam: Adam nisi corporaliter cecidisset, Christus nos in ista vita non spiritaliter suscitare debuisset.
PL 17, 692B木は我々に裸を示し、木は赦しの葉で覆った。木は罪の熱を打ち込み、知識の木は衣によって罪〔delictum〕からの涼しさを備えた。木はイバラとアザミを生み、知識の木は希望と救いを産んだ。木は汗と労苦をもたらし、木は平和と救いを授けた。木は体の光を開き、木は心の目を開いた。木は世の悪賢さを教え込み、木は神の賢慮を示した。悪を木が、善を木が示した。そして罪の起源〔底本は dilecti(愛された者の)。それでは文意が通らず、直前の delictorum に合わせて delicti(罪の)と読んだ〕に戻るために、神がうなずくかぎり、思うことを許された事柄を言おう。アダムが体において堕ちなかったなら、キリストはこの命において我々を霊的に起こすべきではなかったであろう。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 45.0.7
4. O sacramentorum, ut diximus, Mariae mysterium, o conclusam perfidis, et manifestam fidelibus disciplinam!
PL 17, 692C4. おお、すでに述べたとおり、秘義の、マリアの奥義よ。おお、背信の者には閉ざされ、信ある者には明らかな教えよ。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 45.0.8
Immortalis mortalem aedificat, parit immortalem: incorporalis terra concluditur, corporalis coelo: Deus homo efficitur, sed exhibetur Deus; et hoc totum per Adam committitur, et lavatur per Mariam.
PL 17, 692C不死なる者が死すべき者を築き、〔死すべき者が〕不死なる者を産む。体を持たない者が地に閉じ込められ、体を持つ者が天に閉じ込められる。神は人となるが、神として示される。そしてこのすべては、アダムによって犯され、マリアによって洗われる。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 45.0.9
Ergo felix Eva, per quam data est occasio: immo felix Maria, per quam tributa est curatio: felix Eva, per quam natus est populus; felicior Maria, per quam natus est Christus.
PL 17, 692Cゆえに幸いなエバ。彼女によって機会が与えられた。いや、幸いなマリア。彼女によって癒やしが授けられた。幸いなエバ。彼女によって民が生まれた。さらに幸いなマリア。彼女によってキリストが生まれた。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 45.0.10
Igitur alteri melior, immo et gloriosae utraeque; quia non laetificasset Mariam Christus, nisi Evam priorem, de qua nata est ipsa Maria, definxisset: nec venisset ad populum, nisi prius illa deliquisset in saeculo.
PL 17, 692Cそれゆえ、一方は他方より優れているが、いや、両者とも栄光に満ちている。キリストは、マリアがそこから生まれたエバを先に造り直していなければ〔底本は definxisset。語形が定かでない。造る意と解した〕、マリアを喜ばせなかったであろうし、エバがまずこの世で罪を犯さなければ、民のもとへ来なかったであろうからである。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 45.0.11
Haec mater humani generis dicitur, illa salutis: Eva nos edocuit, roboravit et Maria. 5. Per Evam crescimus, per Mariam regnamus: per Evam seducti ad terram, per Mariam elevati ad coelum; et ut totum breviter legis patefaciam sacramentum, et duas in unam fuisse, sicuti omnes esse ostendam: in Eva tunc Maria inerat, per Mariam postea revelata est Eva.
PL 17, 692Dこの女は人類の母と呼ばれ、あの女は救いの母と呼ばれる〔haec と illa の係りは定かでない。エバ、マリアの順と取った〕。エバは我々を教え、マリアも強めた。5. エバによって我々は増え、マリアによって我々は治める。エバによって地へ惑わされ、マリアによって天へ引き上げられた。そして、律法の秘義の全体を手短に明らかにするために、また二人の女が、万人がそうであるように一つであったことを示すために言おう。エバのうちには、そのときすでにマリアがおり、のちにマリアによってエバが啓示されたのである。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 45.0.12
6. Gratias Domino, fratres charissimi, quod quae sit dici festivitas, doceri nos non necesse est; qui praevenitis devotione docti. Nam accesserunt huchodie propheticae atque evangelicae lectiones eamdem rem docentes, quam fides vestra nos docuit.
PL 17, 692D6. いとも愛する兄弟たちよ、主に感謝する。この日が何の祝日と言われるかを、我々が教えられる必要はない。諸君は献身に教えられて先んじているからである。実に、今日ここに〔ミーニュは huc- で行を終え、次の行を hodie で始める。翻刻はこれを huchodie と続けている。huc hodie(今日ここに)と読む〕、預言の朗読も福音の朗読も、諸君の信仰が我々に教えたその同じことを教える形で到来した。
Sermones S. Ambrosio hactenus ascripti 45.0.13
Donet ergo Deus noster, ut concordantibus sicut hodie, ita omni tempore cum lectione divina actibus, hoc vos habeatis in moribus.
PL 17, 693Aそれゆえ、我々の神が、今日と同じくいつの時も、行いが神の朗読と一致し、諸君がこれを振る舞いのうちに持つように、与えるように。