De Anima 6.1
Haec Platonici, subtilitate potius quam veritate, conturbant. Omne, inquiunt, corpus, aut animale sit necesse est, aut inanimale. Et siquidem inanimale est, extrinsecus movebitur; si vero animale, intrinsecus.
PL 2, 653Cこれらのことをプラトン派は、真理よりもむしろ精妙さでもって、混乱させる。すべての物体は、彼らが言うには、有生物であるか無生物であるかのいずれかでなければならない。そしてもし無生物であるならば、外から動かされる。しかしもし有生物であるならば、内から動かされる。
De Anima 6.2
Anima autem nec intrinsecus movebitur, ut quae non sit inanimalis; nec extrinsecus, ut quae ipsa potius moveat corpus. Itaque non videri eam corpus, quae non corporalium fornia ex aliqua regione moveatur.
PL 2, 654Aしかし魂は内からも動かされることはない、無生物ではないのだから。外からも動かされることもない、むしろ魂自身が物体を動かすのだから。それゆえ魂は、物体的なものの姿をもって何らかの領域から動かされるのではないから、物体とは見えないのである。
De Anima 6.3
Ad hoc nos mirabimur incongruentiam primo definitionis provocantis ad ea quae in animam non conveniunt. Non enim potest anima animale corpus dici, aut inanimale; cum ipsa sit quae aut faciat corpus animale, si adsit; aut inanimale, si absit ab illo.
PL 2, 654Aこれに対して我々は、まずこの定義の不整合に驚くであろう。この定義は、魂にはあてはまらない事柄を持ち出しているのである。なぜなら魂は、有生物の物体とも無生物の物体とも呼ばれえないからである。魂こそが、それが在れば物体を有生物とし、それがそこから去れば物体を無生物とするものなのだから。
De Anima 6.4
Itaque quod facit, non potest esse ipsa, ut dicatur animale vel inanimale. Anima enim dicitur substantiae suae nomine. Quod si non capit animale corpus dici aut inanimale quod est anima, quomodo provocabitur ad animalium et inanimalium corporum formam?
PL 2, 654Aしたがって、あるものを成らしめる当のものが、その成らしめられたもの自体であって、有生物とか無生物とか呼ばれるはずはない。魂は魂という、それ自身の実体の名で呼ばれるのである。魂であるものが有生物の物体とも無生物の物体とも呼ばれえないとすれば、どうして有生物と無生物との物体の姿へと引き合いに出されえようか。
De Anima 6.5
Dehinc, si corporis est moveri extrinsecus ab aliquo; ostendimus autem supra moveri animam et ab alio cum vaticinatur, cum furit, utique extrinsecus, cum ab alio: merito quod movebitur extrinsecus ab alio, secundum exempli propositionem, corpus agnoscam.
PL 2, 654B次に、物体の特質が、何ものかによって外から動かされることであるとしよう。ところで我々は上で、魂もまた、預言する時、狂乱する時には、他のものによって動かされることを示した。これはまさしく外からのことであり、他のものによってのことである。すると、彼らの示した例の言い分に従うならば、他のものによって外から動かされるものを、私は当然物体と認めることになろう。
De Anima 6.6
Enim vero, si ab alio moveri corporis est, quanto magis movere aliud? Anima autem movet corpus, et conatus ejus extrinsecus, foris parent.
PL 2, 654Bまことに、他のものによって動かされることが物体の特質であるならば、他のものを動かすことは、なおのことそうではないか。ところで魂は肉体を動かし、その働きかけは外に、外面に現れ出るのである。
De Anima 6.7
Ab illa est enim impingi et pedes in incessum, et manus in contactum, et oculos in conspectum, et linguam in effatum, velut sigillario motu superficiem intus agitante. Unde haec vis incorporal animae? unde vacuae rei solida propellere?
PL 2, 654B足を歩みへ、手を触れることへ、目を見ることへ、舌を語ることへと突き動かすのは、魂によるからである。あたかも印章を捺す動きが、内から表面を動かすかのように。非物体的な魂に、このような力がどこから来るのか。空虚なものが、どうして堅固なものを推し進めることができようか。
De Anima 6.8
Sed quomodo divisi videntur in homine sensus corporales et intellectuales? Corporalium aiunt rerum ualitates, ut terrae, ut ignis, corporalibus sensibus renuntiari, ut tactu, ut visu: incorporalium vero intellectualibus conveniri, ut benignitatis, vel malignitatis.
PL 2, 654Bしかし人間のうちで、物体的な感覚と知的な感覚とは、どのようにして区別されて見えるのか。彼らの言うところでは、地や火のような物体的なものどもの性質は、触覚や視覚のような物体的な感覚によって報告されるが、慈愛や悪意のような非物体的なものどもの性質は、知的な感覚によって捉えられる、と。
De Anima 6.9
Itaque incorporalem esse animam constat, cujus qualitates non corporalibus, sed intellectualibus sensibus comprehendantur. Plane, si non hujus definitionis gradum exclusero.
PL 2, 654Cしたがって魂が非物体的であることは明らかである、その性質は物体的な感覚によってではなく、知的な感覚によって捉えられるのだから、と〔彼らは言う〕。確かに、私がこの定義の階梯を斥けないならば、そうであろう。
De Anima 6.10
Ecce enim, incorporalia ostendo corporalibus sensibus subjici, sonum auditui, colorem conspectui, odorem odoratui: quorum exemplo etiam anima corpori accedit, ne dicas idcirco ea per corporales renuntiari sensus, quia corporalibus accedant.
PL 2, 654C見よ、私は非物体的なものどもが物体的な感覚に服することを示す。音は聴覚に、色は視覚に、匂いは嗅覚に。これらの実例によって魂もまた物体に近づくのである。それらが物体的な感覚によって報告されるのは物体的なものに近づいているからだ、などとお前は言ってはならない。
De Anima 6.11
Igitur si constat incorporalia quoque a corporalibus comprehendi, cur non et anima, quae corporalis, ab incorporalibus renuntietur? Certe definitio exclusa sit.
PL 2, 655Aしたがって、非物体的なものどもさえも物体的な感覚によって捉えられることが明らかであるならば、なぜ物体的である魂もまた、非物体的な感覚によって報告されえないことがあろうか。確かに、この定義は斥けられるべきである。
De Anima 6.12
De insignioribus argumentationibus erit etiam illa, quod omne corpus corporalibus ali judicant; animam vero ut incorporalem, incorporalibus, sapientiae scilicet studiis.
PL 2, 655A彼らのより顕著な論法のうちには、次のようなものもある。すなわち、すべての物体は物体的なものによって養われると彼らは判じ、魂は非物体的なものであるから、非物体的なもの、すなわち知恵の探求によって養われる、というのである。
De Anima 6.13
Sed nec hic gradus stabit, etiam Sorano methodicae medicinae instructissimo auctore respondente animam corporalibus quoque ali; denique, deficientem eam cibo plerumque fulciri. Quidni, quo adempto, in totum dilabitur ex corpore?
PL 2, 655Aしかしこの階梯もまた立ちゆかない。方法学派医術に最も精通した権威者ソラノスも、魂もまた物体的なものによって養われると答えているからである。実に、衰弱した魂は多くの場合、食物によって支えられる。当然ではないか。それが絶たれれば、魂はすっかり肉体から抜け落ちてしまうのだから。
De Anima 6.14
Ita etiam ipse Soranus plenissime super anima commentatus quatuor voluminibus, et cum omnibus philosophorum sententiis expertus, corporalem animae substantiam vindicat, etsi illam immortalitate fraudavit. Non enim omnium est credere, quod Christianorum est.
PL 2, 655Aこのようにソラノス自身も、魂について四巻にわたって最も詳細に論じ、哲学者たちのあらゆる学説を吟味した上で、魂の実体が物体的であることを擁護している。もっとも彼は魂から不死性を奪ってしまったが。なぜなら、キリスト教徒に属することを、誰もが信じるわけではないからである。
De Anima 6.15
Sicut ergo Soranus ipse rebus ostendit animam corporalibus ali, proinde et philosophus exhibeat illam incorporalibus pasci. Sed nemo unquam cunctanti de exitu animae mulsam aquam de eloquio Platonis infudit; aut micas de minutiloquio Aristotelis infersit.
PL 2, 655Bしたがって、ソラノスが事実によって魂が物体的なものによって養われることを示したのと同様に、哲学者もまた、魂が非物体的なものによって養われることを事実によって示すがよい。しかし、魂がまさに去ろうとして躊躇っている者に、プラトンの雄弁から蜜水を注いでやった者は、いまだかつて誰もいない。あるいはアリストテレスの細かな弁論から、パン屑を口に押し込んでやった者も。
De Anima 6.16
Quid autem facient tot ac tantae animae rupicum et barbarorum, quibus alimenta sapientiae desunt, tamen indoctae prudentia pollent, et sine academiis et porticibus atticis, et carceribus Socratis, denique jejunantes philosophia, nihilominus vivunt.
PL 2, 655Bしかし、知恵の糧を持たぬ、あれほど多くのあれほど大きな粗野な者どもや異民族の魂たちは、どうするのか。彼らは学ばずして知恵に富み、アカデメイアもアッティカの柱廊もソクラテスの牢獄もなしに、つまり哲学に対して断食しながらも、それでもなお生きているのである。
De Anima 6.17
Non enim substantiae ipsi alimenta proficiunt studiorum, sed disciplinae; quia nec opimiorem animam efficiunt, sed ornatiorem. Bene autem, quod et artes Stoici corporales adfirmant. Adeo sic quoque anima corporalis, si et artibus ali creditur.
PL 2, 655B学問の糧は実体そのものにではなく、教えに益するのである。それは魂をより肥えたものにするのではなく、より飾られたものにするのだから。ところで好都合なことに、ストア派もまた技芸を物体的なものと断じている。かくして、技芸によっても養われると信じられる限り、魂もまた物体的なのである。
De Anima 6.18
Sed enormis intentio philosophiae solet plerumque nec prospicere pro pedibus: sic Thales in puteum. Solet et, sententias non intelligendo, valetudinis corruptelam suspicari: sic Chrysippus ad elleborum.
PL 2, 656Aしかし哲学の度を超した専心は、多くの場合、足元さえ見通せないことがしばしばある。タレスが井戸に落ちたのはそのためである。また、学説を理解できないと、健康の乱れを疑ったりもする。クリュシッポスがエレボルスに頼ったのはそのためである。
De Anima 6.19
Tale aliquid, opinor, ei accidit, cum duo in unum corpora negavit, alienatus a prospectu et recogitatu praegnantum, quae non singula quotidie corpora, sed et bina et terna in unius uteri ambitu perferunt.
PL 2, 656A彼にも、思うに、似たようなことが起こったのであろう。彼は、二つの物体が一つのうちにあることを否定した時、妊婦たちの有り様を顧み思い巡らすことを忘れていたのである。妊婦たちは日々、一つの物体だけでなく、二つも三つも、一つの子宮の内に抱えて運んでいるのだから。
De Anima 6.20
Invenitur etiam in jure civili graeca quaedam quinionem enixa filiorum, semel omnium mater, unici foetus parens multiplex, unici uteri puerpera numerosa, quae tot stipata corporibus, pene dixerim populo, sextum ipsa corpus fuit.
PL 2, 656A市民法の中にも見出される話がある。あるギリシアの女が五つ子を産んだというのである。彼女は一度にしてすべての子の母となり、ただ一つの妊娠でありながら幾人もの親となり、ただ一つの子宮でありながら幾人もの子を産んだ女となった。かくも多くの物体に取り囲まれ、ほとんど一つの民と言ってもよいほどであった彼女自身は、第六の物体であった。
De Anima 6.21
Universa conditio testabitur, corpora de corporibus processura jam illic esse, unde procedunt: secundum sit necesse est, quod ex alio est: nihil porro ex alio est, nisi dum gignitur: sed tunc duo sunt.
PL 2, 656B万物の境遇そのものが証しするであろう、物体から生じ出ずる物体は、その生じ出ずる元のところに、すでにそこに在るのだ、と。他のものから在るものは、第二のものでなければならない。しかも他のものから在るものは、生まれる間においてでなければ、何も在りはしない。しかしその時には、二つのものが在るのである。