テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 2De Anima

Caput LII 第LII章

Tertullian · De Anima · PL 2, 738B · 9 sectiones

De Anima 52.1

1

Hoc igitur opus mortis, separationem carnis atque animae, seposita quaestione fatorum et fortuitorum, bifariam distinxit humanus adfectus, in ordinariam et extraordinariam formam: ordinariam quidem naturae deputans placidae cujusque mortis; extraordinariam vero praeter naturam judicans violenti cujusque finis.

PL 2, 738B

さて、この死の働き、すなわち肉と魂との分離については、運命によるものか偶然によるものかという問いを措くとして、人間の感情は二通りに区分してきた。すなわち通常の形と異常な形とにである。おだやかな死はすべて自然に属するものとして通常のものと見なされ、暴力的な最期はすべて自然に反するものとして異常なものと判じられる。

De Anima 52.2

2

Qui autem primordia hominis novimus, audenter determinamus, mortem non ex natura secutam hominem, sed ex culpa, ne ipsa quidem naturali: facile autem usurpari naturae nomen, in ea quae videntur a nativitate ex accidentia adhaesisse.

PL 2, 738B

しかし、人間の初めを知る我々は、大胆にもこう定める。死が人間に襲いかかったのは自然からではなく、罪からであり、しかもその罪自体も自然によるものではなかった、と。生まれつきのものであるかのように付随的に付着してきたと見えるものに対しては、「自然」の名がたやすく僭称されるのである。

De Anima 52.3

3

Nam si homo in mortem directo institutus fuisset, tunc demum mors naturae adscriberetur. Porro, non in mortem institutum eum, probat ipsa lex, conditionali comminatione suspendens, et arbitrio hominis addicens mortis eventum.

PL 2, 738B

なぜなら、もし人間がまっすぐに死へと定められていたのであれば、そのときこそ死は自然に帰せられるべきであろう。しかも、彼が死へと定められていたのではないことは、まさにその法そのものが証している。その法は、条件つきの威嚇をもって死を宙づりにし、死の帰結を人間の意志にゆだねているのである。

De Anima 52.4

4

Denique, si non deliquisset, nequaquam obiisset. Ita non erit natura, quod ex oblationis potestate accidit per voluntatem, non ex instituti auctoritate per necessitatem.

PL 2, 738C

実に、もし彼が過ちを犯さなかったならば、決して死ぬことはなかったであろう。したがって、意志によって、自らを差し出す力から生じたものは、自然ではありえない。それは定めの権威によって必然から生じたものではないからである。

De Anima 52.5

5

Proinde, etsi varii exitus mortis, ut est multimoda conditio caussarum, nullum ita dicimus lenem, ut non vi agatur. Ipsa illa ratio operatrix mortis, simplex licet, vis est. Quid enim?

PL 2, 739A

したがって、死の結末はさまざまであり、原因の在り方も多様であるとはいえ、いかなる死も、力によって働くのでないほど穏やかなものはないと我々は言う。死をもたらすかの理法そのものは、単純ではあっても、一つの力である。なぜなら――

De Anima 52.6

6

Quae tantam animae et carnis societatem, tantam a conceptu concretionem sororum substantiarum divellit ac dirimit.

PL 2, 739A

それは、魂と肉とのこれほど大きな結びつきを、懐胎このかたの姉妹実体同士のこれほど深い結合を、引き裂き、断ち切るものだからである。

De Anima 52.7

7

Nam etsi prae gaudio quis spiritum exhalet, ut Chilon spartanus, dum victorem Olympiae filium amplectitur; etsi prae gloria, ut Clidemus atheniensis, dum ab histrionibus ob praestantiam auro coronatur; etsi per somnium, ut Plato; etsi per risum, ut P. Crassus: multo violentior mors, quae per aliena grassatur, quae animam per commoda expellit, quae tunc mori adfert, cum jucundius vivere est, in exultatione, in honore, in requie, in voluptate.

PL 2, 739A

たとえ、スパルタ人キロンがオリュンピアの勝者となった息子を抱きしめながら、喜びのあまり息を引き取ったとしても、あるいはアテナイ人クレイデモスが俳優たちからその卓越さゆえに黄金の冠を授けられながら、栄光のあまり息絶えたとしても、あるいはプラトンのように夢のうちに、あるいはプブリウス・クラッススのように笑いのうちに死んだとしても――それでもなお、外からの事柄によって襲いかかり、快いものによって魂を追い出し、歓喜のうちに、栄誉のうちに、安らぎのうちに、快楽のうちに、生きることがいっそう心地よいまさにそのときに死をもたらす死のほうが、はるかに暴力的なのである。

De Anima 52.8

8

Vis est et illa navigiis, cum longe a Caphareis saxis, nullis depugnata turbinibus, nullis quassata decumanis, adulante flatu, labente cursu, laetante comitatu, intestino repente perculsu, cum tota securitate desidunt.

PL 2, 739B

それは船においても力なのである。カパレウスの岩礁からはるか遠く離れ、いかなる暴風とも戦わず、いかなる大波にも打ち砕かれず、そよぐ風のもと、なめらかな航路のもと、喜びに満ちた道連れのもとにありながら、内部からの突然の衝撃によって、この上ない安心のさなかに沈んでゆく船があるのも、それゆえなのである。

De Anima 52.9

9

Non secus naufragia sunt vitae, etiam tranquillae mortis eventus. Nihilo refert integram abire corporis navem, an dissipatam, cum animae navigatio evertatur.

PL 2, 739B

それと同じように、たとえ穏やかな死の帰結であっても、それは生の難破にほかならない。肉体という船が無傷のまま去ろうと、粉々になろうと、何の違いもない。魂の航海そのものが転覆させられるのであるから。