De Anima 15.1
In primis an sit aliquis summus in anima gradus vitalis, et sapientalis, quod ηγεμονικον appellant, id est principale, si negetur, totus animae status periclitatur. Denique, qui negant principale, ipsam prius animam nihil censuerunt.
PL 2, 670Aまず第一に、魂のうちに、生命に関わる、また知に関わる、何らかの最高位の段階——彼らが「ヘーゲモニコン」、すなわち主導部と呼ぶもの——があるかどうかという問題がある。もしこれが否定されるならば、魂の状態全体が危うくなる。結局、主導部を否定する者たちは、そもそも魂そのものを無きものと判じていたのである。
De Anima 15.2
Messenius aliquis Dicaearchus, ex medicis autem Andreas et Asclepiades, ita abstulerunt principale, dum in animo ipso volunt esse sensus, quorum vindicatur principale.
PL 2, 670Aメッセネの人と言うべきディカイアルコス、また医者たちのうちのアンドレアスとアスクレピアデスとは、そのようにして主導部を取り除いた。主導部の座であると主張される諸感覚が、心そのもののうちにあると、彼らが望むからである。
De Anima 15.3
Asclepiades etiam illa argumentatione vectatur, quod pleraque animalia, ademptis eis partibus corporis, in quibus plurimum aestimatur principale consistere, et insuper vivant aliquatenus, et sapiant nihilominus, ut muscae, et vespae, et locustae, si capita decideris; ut caprae et testudines, et anguillae, si corda detraxeris: itaque principale non esse: quod si fuisset, amisso cum suis, vigor animae non perseveraret.
PL 2, 670Aアスクレピアデスはまた、次のような論法にも乗っている——大多数の動物は、主導部が最も宿ると考えられている肉体の部分を奪われても、なおいくらかは生き続け、それでも知覚を失わない。たとえば、蠅や雀蜂や蝗は、頭を切り落としても〔生き続け〕、山羊や亀や鰻は、心臓を取り除いても〔生き続ける〕、というのである。それゆえ、主導部というものは存在しない。もし存在したなら、その所在とともに失われたとき、魂の活力はもはや存続しなかったであろう、と〔彼は言う〕。
De Anima 15.4
Sed plures et philosophi adversus Dicaearchum, Plato, Strato, Epicurus, Democritus, Empedocles, Socrates, Aristoteles; et medici adversus Andream et Asclepiadem, Herophilus, Erasistratus, Diocles, Hippocrates, et ipse Soranus; jamque omnibus plures christiani, qui apud Deum de utroque ducimur, et esse principale in anima, et certo in corporis recessu consecratum.
PL 2, 670Bだが、ディカイアルコスに対しては、より多くの哲学者たちが立ちはだかる。プラトン、ストラトン、エピクロス、デモクリトス、エンペドクレス、ソクラテス、アリストテレスである。アンドレアスとアスクレピアデスに対しては、医者たちが立ちはだかる。ヘロフィロス、エラシストラトス、ディオクレス、ヒッポクラテス、そしてソラノス自身である。そして、そのすべてよりもなお多いのが、我々キリスト教徒である。我々は、神のもとにあって、この両方のことへ導かれている——すなわち、魂のうちに主導部があること、そしてそれが肉体のある確かな奥所に据えられていることの、その両方へである。
De Anima 15.5
Si enim scrutatorem et dispectorem cordis (Sap. I; Prov. XXIV) Deum legimus; si etiam prophetes ejus occulta cordis traducendo probatur (Ps. CXXXVIII): si Deus ipse recogitatus cordis in populo praevenit (Matt. IX): Quid cogitatis in cordibus vestris nequam? si et David (Ps. L): Cor mundum conde in me Deus; et Paulus (Rom. X) corde ait credi in justitiam; et Joannes (I Joan. III) corde ait suo unumquemque reprehendi; si postremo (Matt. V), qui viderit faeminam ad concupiscendum, jam adulteravit in corde; simul utrumque dilucet, et esse principale in anima, quo intentio divina conveniat, id est, vim sapientialem atque vitalem (quod enim sapit, vividum est), et in eo thesauro corporis haberi, ad quem Deus respicit: ut neque extrinsecus agitari putes principale istud secundum Heraclitum, neque per totum corpus ventilari secundum Moschionem, neque in capite concludi secundum Platonem, neque in vertice potius praesidere secundum Xenocratem, neque in cerebro cubare secundum Hippocratem; sed nec circa cerebri fundamentum ut Herophilus, nec in membranulis ut Strato et Erasistratus, nec in superciliorum meditullio ut Strato Physicus, nec in tota lorica pectoris ut Epicurus. sed quod et Aegyptii renuntiaverunt, et qui divinarum commemoratores videbantur, ut et ille versus Orphei vel Empedoclis; Namque homini sanguis circumcordialis est sensus.
PL 2, 671Aもし我々が、神を心の探り手にして監督者であると読むならば(知恵1章、箴言24章)、もしまた、神の預言者が、心に秘められたことを明るみに出すことによって、〔真の預言者であることを〕示すのであれば(詩篇138篇)、もし神ご自身が、民の心の思いを先んじて知り給い——「汝らはなぜ、心のうちに悪しきことを考えるのか」(マタイ9章)——、もしまたダビデが「神よ、清き心を我がうちに造り給え」と言い(詩篇50篇)、パウロが、義に至る信仰は心によって信じられると言い(ローマ10章)、ヨハネが、各人はおのれ自身の心によって責められると言い(一ヨハネ3章)、最後に、女を欲情の目で見た者は、すでに心のうちで姦通したのだとあるならば(マタイ5章)、これらすべてが同時に明らかにするのは、次の両方のことである。すなわち、魂のうちに主導部があり、そこへ神の関心が向けられるということ——言い換えれば、知の力にして生命の力である〔ということ〕(知るものは生きているものだからである)——そして、それが、神の目が注がれるところの肉体のあの宝処に宿っているということである。それゆえ、お前は、この主導部が、ヘラクレイトスに従って外部から動かされるとも、モスキオンに従って肉体全体に吹き渡らされるとも、プラトンに従って頭のうちに閉じ込められるとも、クセノクラテスに従って頭頂にこそ座を占めるとも、ヒッポクラテスに従って脳のうちに横たわるとも、考えるべきではない。またヘロフィロスに従って脳の基底のあたりにあるとも、ストラトンとエラシストラトスに従って薄膜のうちにあるとも、自然学者ストラトンに従って眉の真ん中にあるとも、エピクロスに従って胸郭全体にあるとも、考えるべきではない。むしろ、エジプト人たちが告げたところに従うべきであり、また神的な事柄を伝える者と見なされた者たちに従うべきである。オルペウスあるいはエンペドクレスのものとされるあの詩句にあるとおりである——「人間にとって、心臓を巡る血こそが知覚である」。
De Anima 15.6
Etiam Protagoras, etiam Apollodorus et Chrysippus haec sapiunt; ut vel ab istis retusus Asclepiades capras suas quaerat sine corde balantes, et muscas suas abigat sine capite volitantes; et omnes jam sciant se potius sine corde et cerebro vivere, qui dispositionem animae humanae de conditione bestiarum praejudicarint.
PL 2, 672Aプロタゴラスも、アポロドロスもクリュシッポスも、これと同じ考えを持つ。せめて、これらの者たちによって論駁されたアスクレピアデスが、心臓なしに鳴く自分の山羊を探し求め、頭なしに飛び回る自分の蠅を追い払うがよい。そして、獣の境遇から人間の魂の配剤を先取りして判じるすべての者は、むしろ自分こそが心臓も脳もなしに生きているのだと、いまや知るがよい。