テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 2De Anima

Caput LI 第LI章

Tertullian · De Anima · PL 2, 736A · 15 sectiones

De Anima 51.1

1

Opus autem mortis in medio est, discretio corporis animaeque. Sed quidem ad immortalitatem animae, quam quidam non a Deo edocti infirme tuentur, ita argumentationes emendicant ut velint credi etiam post mortem quasdam animas adhaerere corporibus.

PL 2, 736A

死の働きとは、まさにこの一事――肉体と魂との分離――にほかならない。しかし、神から教えられずして魂の不死性を弱々しく擁護する者たちは、死後もなお、ある種の魂が肉体に付着し続けていると信じさせようとして、論拠を乞い集めているのである。

De Anima 51.2

2

Ad hoc enim et Plato, etsi quas vult animas ad coelum statim expedit, in Politia tamen cujusdam insepulti cadaver opponit, longo tempore sine ulla labe, prae animae scilicet individuitate, servatum.

PL 2, 736A

この点についてはプラトンもまた、たとえ望む魂を直ちに天へと解き放つとはいえ、『国家』の中で、ある埋葬されざる者の死体を持ち出している。それは、魂がいまだ〔肉体から〕分かたれずにあることのゆえに、長期にわたって何の腐敗もなく保たれた、というのである。

De Anima 51.3

3

Ad hoc et Democritus crementa unguium et comarum in sepulturis aliquanti temporis denotat. Porro et acris qualitas corpori illi potuit tutela fuisse.

PL 2, 736B

この点については、デモクリトスもまた、埋葬された死体において、ある程度の期間にわたって爪や髪が伸び続けることを指摘している。しかも、その死体にとっては大気の性質が防護となりえたのである。

De Anima 51.4

4

Quid enim, si aridior aer, et solum salsius? quid, si et ipsius corporis substantia exsuccior? quid, si et genus mortis ante jam corruptelae materias erogarat?

PL 2, 737A

なぜなら、もし大気がより乾いており、土壌がより塩気を帯びていたとすればどうか。あるいは、その肉体そのものの実体がより水気に乏しかったとすればどうか。あるいは、死に方の種類そのものが、あらかじめ腐敗の材料をすでに消尽していたとすればどうか。

De Anima 51.5

5

Ungues autem, cum exordia nervorum sint, merito, nervis resolutione porrectis, provectiores, et quotidie, deficiente carne expelli videntur. Comae quoque alimenta de cerebro, quod aliquandiu durare praestat secreta munitio.

PL 2, 737A

爪は、腱の始まりであるから、当然のことながら、腱が弛緩して引き伸ばされるにつれて長く伸び、また日ごとに、肉が失われていくにつれて押し出されていくように見える。髪もまた脳から養分を得るものであり、脳は、ある隠された防護によって、しばらくのあいだ長らえることができるのである。

De Anima 51.6

6

Denique, in viventibus etiam pro cerebri ubertate, vel affluit capillago, vel deserit. Habes medicos. Sed nec modicum quid animae subsidere in corpore est, decessurum quandoque et ipsum, cum totam corporis scenam tempus aboleverit.

PL 2, 737A

実に、生きている者たちにおいてさえ、脳の豊かさに応じて、髪は豊かになりもすれば、抜け落ちもする。ここに医者たちの見解がある。しかし、いかにわずかであれ、魂の何かが肉体のうちに留まっているということはありえない。それもまた、時が肉体という舞台全体を消し去るとき、いずれ去りゆくべきものだからである。

De Anima 51.7

7

Et hoc enim in opinione quorumdam est. Propterea nec ignibus funerandum aiunt, parcentes superfluo animae.

PL 2, 737A

実にこれもまた、ある人々の説にあることである。それゆえ彼らは、火で葬るべきではないと言う。魂の余りを惜しんでのことである。

De Anima 51.8

8

Alia est autem ratio pietatis istius, non reliquiis animae adulatrix, sed crudelitatis etiam corporis nomine aversatrix quod et ipsum homo non utique mereatur, poenali exitu impendi.

PL 2, 737B

しかし、この敬虔の理由は別のところにある。それは魂の名残に媚びるものではなく、肉体そのものの名のもとにも残酷さを忌み嫌うものである。というのも、肉体自身もまた、刑罰的な最期をもって費やされるに値するものではまったくないからである。

De Anima 51.9

9

Caeterum, anima indivisibilis, ut immortalis, etiam mortem indivisibilem exigit credi, non quasi immortali, sed quasi indivisibili animae indivisibiliter accidentem. Dividetur autem mors, si et anima, superfluo scilicet animae quandoque morituro.

PL 2, 737B

そもそも、魂は分かちえぬものであるから、不死であるのと同様に、死もまた分かちえぬものと信じられることを要求する。それは魂が不死であるゆえにではなく、分かちえぬ魂に、分かちえぬ仕方で死が起こるゆえにである。しかし、もし魂もまた分けられるのだとすれば、死もまた分けられることになろう。すなわち、魂の余りがいずれ死ぬことになるからである。

De Anima 51.10

10

Ita portio mortis cum animae portione remanebit. Nec ignoro aliquod esse vestigium opinionis istius. De meo didici.

PL 2, 737B

このように、死の一部分が魂の一部分とともに残ることになろう。私は、この説のある種の痕跡が存在することを知らぬわけではない。私はそれを自らの経験から学んだのである。

De Anima 51.11

11

Scio foeminam quamdam vernaculam Ecclesiae, forma et aetate integra functam, post unicum et breve matrimonium, cum in pace dormisset, et morante adhuc sepultura, interim oratione presbyteri componeretur, ad primum halitum orationis manus a lateribus dimotas in habitum supplicem conformasse, rursumque condita pace, situi suo reddidisse.

PL 2, 737B

私はある女性を知っている。彼女は教会に生まれ育った者であり、容姿も年齢もまだ損なわれていないうちに世を去った。ただ一度の、短い婚姻ののちのことであった。彼女が平安のうちに眠りについたとき、まだ埋葬が延ばされているあいだ、長老の祈りによってその亡骸が整えられるところであったが、祈りの最初の息とともに、彼女は両脇に置かれていた手を動かして、嘆願する者の姿へと組み合わせ、そして祈りが終えられると、再びもとの位置へと戻したのである。

De Anima 51.12

12

Est et alia relatio apud nostros, in coemeterio, corpus corpori juxta collocando spatium recessu communicasse. Si et apud ethnicos tale quid traditur, ubique Deus potestatis suae signa proponit, suis in solatium, extraneis in testimonium.

PL 2, 738A

我々のあいだには、もう一つの話も伝わっている。共同墓地において、亡骸を隣の亡骸のそばに置こうとしたところ、その亡骸が場所を譲ってわずかに退いた、というのである。もし異教徒のあいだにもこの種のことが伝えられているとしても、神はいたるところでご自身の権力のしるしを示されるのであり、それは御自分の民には慰めのために、外部の者たちには証しのためになされるのである。

De Anima 51.13

13

Magis enim credam ex Deo factum, quam ex ullis animae reliquiis: quae si inessent, alia quoque membra movissent; et si manus tantum, sed non in caussam orationis.

PL 2, 738A

私はむしろ、これが神によってなされたことであると信じよう。魂の何らかの名残によるものであると信じるよりも。もしそのようなものが宿っていたのであれば、他の肢体もまた動いたはずであり、また手だけが動いたのだとしても、それは祈りのためではなかったはずである。

De Anima 51.14

14

Corpus etiam illud non modo fratri cessisset, verum et alias, mutatione situs sibimet ipsi refrigerasset. Certe unde unde sunt ista, signis potius et ostentis deputanda, naturam facere non possunt.

PL 2, 738A

またその肉体も、兄弟に場所を譲るだけでなく、他の折にも、位置を変えることで自分自身のために涼を取っていたはずである。確かに、これらのことがどこから来るにせよ、それはむしろしるしや前兆に数えられるべきものであって、自然の法則を作ることはできない。

De Anima 51.15

15

Mors si non semel tota est, non est; si quid animae remanserit, vita est. Non magis vitae miscebitur mors, quam diei nox.

PL 2, 738A

もし死が一挙に全き死でないならば、それは死ではない。もし魂の何かが残っているのであれば、それは生である。死が生と混じり合うことは、夜が昼と混じり合うことがないのと同様に、あり得ない。