De Anima 5.1
Accerserit Eubulum aliquem et Critolaum et Xenocratem, et isto in loco amicum Platonis Aristotelem.
PL 2, 652C彼は、エウブロスなる者と、クリトラオスと、クセノクラテスとを、そしてこの場合にはプラトンの友アリストテレスをも、呼び寄せるがよい。
De Anima 5.2
Fortassean extruentur magis ad auferendam animae corpulentiam, si non alios e contrario inspexerint, et quidem plures corpus animae vindicantes, nec illos dico solos qui eam de manifestis corporalibus effingunt, ut Hipparchus et Heraclitus ex igni, ut Hippon et Thales ex aqua, ut Empedocles et Critias ex sanguine, ut Epicurus ex atomis, si et atomi corpulentias de coitu suo cogunt, ut Critolaüs, et peripatetici ejus, ex quinta nescio qua substantia, si et illa corpus, quia corpora includit; sed etiam Stoicos allego, qui spiritum praedicantes animam, pene nobiscum, qua proxima inter se flatus et spiritus, tamen corpus animam facile persuadebunt.
PL 2, 653Aおそらく彼らは、魂の物体性を取り除くために、いっそう堅固に陣を築くことになるであろう——ただし、反対側の者たちに目を向けずにいるならばの話である。しかも、魂に物体を認める者たちの方が数では多いのである。私が言うのは、明白な物体的なものから魂を形づくる者たちだけではない。ヒッパルコスとヘラクレイトスは火から、ヒッポンとタレスは水から、エンペドクレスとクリティアスは血から、エピクロスは原子から(もし原子もまたその集合によって物体性を強いるのであれば)、クリトラオスとその逍遥学派の徒は何やら第五の実体から(もしそれもまた物体を含む以上、物体であるとすれば)、魂を形づくる。しかし私はストア派をも挙げよう——彼らは魂を霊と説くことで、ほとんど我々と同意見であるが(息吹と霊とは互いに近しいものであるから)、それでもなお、魂が物体であることを容易く説き伏せるであろう。
De Anima 5.3
Denique Zeno consitum spiritum definiens animam, hoc modo instruit: Quo, inquit, digresso animal emoritur, corpus est; consito autem spiritu digresso, animal emoritur; ergo consitus spiritus corpus est: consitus autem spiritus anima est; ergo corpus est anima.
PL 2, 653A実にゼノンは、魂を生得の霊であると定義して、次のように説き明かす。「それが去れば生き物が死ぬところのものは、物体である。しかるに生得の霊が去れば、生き物は死ぬ。ゆえに生得の霊は物体である。しかるに生得の霊は魂である。ゆえに魂は物体である」。
De Anima 5.4
Vult et Cleanthes non solum corporis lineamentis, sed et animae notis similitudinem parentibus in filios respondere, de speculo scilicet morum et ingeniorum et adfectuum: corporis autem similitudinem et dissimilitudinem capere et animam: itaque corpus similitudini vel dissimilitudini obnoxium.
PL 2, 653Bクレアンテスもまた、肉体の輪郭においてだけでなく、魂の徴においても、親から子への類似が呼応すると考える——すなわち、習わしや才知や情動という鏡によってである。そして肉体における類似や非類似を、魂もまた帯びるのだと。ゆえに、物体こそが類似あるいは非類似を被りうるものなのである。
De Anima 5.5
Item corporalium et incorporalium passiones inter se non communicare. Porro et animam compati corpori, cui laeso ictibus, vulneribus, ulceribus condolescit; et corpus animae, cui afflictae cura, angore, amore, coaegrescit, per detrimentum scilicet vigoris, cujus pudorem et pavorem rubore atque pallore testetur.
PL 2, 653Bまた、物体的なものと非物体的なものとは、互いに受動を分かち合わないとも言う。しかも、魂は肉体と共に苦しむ——肉体が打撲や傷や潰瘍によって害されるとき、魂はともに痛むのである。肉体もまた魂と共に病む——魂が思い煩いや苦悩や恋情によって苦しめられるとき、肉体は気力の減退を通じて共に病み、魂の羞恥と恐怖とを赤面と蒼白とによって証しするのである。
De Anima 5.6
Igitur anima corpus, ex corporalium passionum communione. Sed et Chrysippus manum ei porrigit, constituens corporalia ab incorporalibus derelinqui omnino non posse, quia nec contingantur ab eis; unde et Lucretius: Tangere enim et tangi, nisi corpus, nulla potest res; derelicto autem corpore ab anima, affici morte. Igitur corpus anima, quae, nisi corporalis, corpus non derelinqueret.
PL 2, 653Bゆえに、物体的な受動を分かち合うことから、魂は物体である。しかもクリュシッポスもまたこれに手を貸し、物体的なものは非物体的なものによって決して見捨てられ得ないと立論する——両者は互いに触れ合うことすらないのだから。そこからルクレティウスも言う。「物体でなければ、何ものも触れることも触れられることもできない」。しかるに、肉体が魂によって見捨てられると、死に見舞われる。ゆえに、魂は物体である——もし物体的でなければ、魂は肉体を見捨てることはなかったであろうから。