テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 2De Anima

Caput XII 第XII章

Tertullian · De Anima · PL 2, 666A · 10 sectiones

De Anima 12.1

1

Proinde, et animum, sive mens est, νους apud Graecos, non aliud quid intelligimus quam suggestum animae ingenitum et insitum, et nativitus proprium, quo agit, quo sapit, quem secum habens ex semetipsa se commoveat in semetipsa, atque ita moveri videatur ab illo tanquam substantia alia, ut volunt qui etiam universitatis motatorem animum, decernunt, illum deum Socratis, illum Valentini Monogenem ex patre Bytho et matre Sige.

PL 2, 666A

したがって、心すなわち精神——ギリシア人のもとでの「ヌース」——について、我々はこれを、魂に生まれつき植えつけられた、生まれながらに固有の促しにほかならないと解する。魂はこれによって行動し、これによって思慮する。魂はこれを自らのうちに持ちつつ、自らのうちで自らを動かすのであるが、そのために、あたかも別の実体であるかのように、それによって動かされているように見えるのである。心を宇宙の動かし手とまで定める者たち——それをソクラテスのあの神とし、あるいはウァレンティヌスの、父ビュトスと母シゲーとから生まれたあの独り子(モノゲネース)とする者たち——が、そう望んでいるとおりに。

De Anima 12.2

2

Quamvis Anaxagorae turbata sententia est: initium enim omnium commentatus animum, et universitatis oscillum illius axe suspendens, purumque cum adfirmans, et simplicem et incommiscibilem, hoc vel maxime titulo segregat ab animae commixtione; et tamen eumdem alibi animae addicit.

PL 2, 666A

とはいえ、アナクサゴラスの学説は混乱している。というのも、彼は心を万物の始原と考え、宇宙の揺れ動きをその心の軸に懸けながら、同時に心を純粋で単一で混じり合うことのないものと主張し、まさにこの呼称によって、心を魂との混合から切り離しているからである。それでいて、別の箇所では、同じ心を魂に帰属させている。

De Anima 12.3

3

Hoc etiam Aristoteles denotavit, nescio an sua paratior implere, quam aliena inanire. Denique et ipse definitionem animi cum differret, interim alterum animi genus pronuntiavit, illum divinum, quem rursus et impassibilem subostendens, abstulit, et ipse cum a consortio animae.

PL 2, 666B

アリストテレスもまた、これを指摘した。もっとも、彼が他人の説を空しくすることよりも自説を満たすことに熱心であったかどうかは、私は知らない。結局、彼自身、心の定義を先送りにしつつも、さしあたり心にはもう一つの種類があると言明した。すなわち、あの神的な心である。だが、それを不受動なものとほのめかすことで、彼もまた、それを魂との交わりから取り除いてしまったのである。

De Anima 12.4

4

Cum enim animam passibilem constet eorum quae sortita est pati; aut per animum et cum animo patietur, si concreta est animo (non potest animus impassibilis induci); aut si non per animum nec cum animo patietur anima, non erit concreta illi, cum quo nihil, et qui nihil patitur.

PL 2, 666B

というのも、魂が、自らに割り当てられたものを被る、受動的なものであることは明らかだからである。もし魂が心と一体をなしているならば、魂は心を通じて、心とともに、それを被ることになる(不受動な心が持ち込まれることはできない)。だが、もし魂が心を通じてでも心とともにでもなく被るのであれば、魂は心と一体をなしてはいないことになる。何も被らぬもの、何ものも被ることのないものと一体をなすことはできないからである。

De Anima 12.5

5

Porro si nihil per illum et cum illo anima patietur, jam nec sentiet, nec sapiet, nec movebitur per illum, ut volunt. Nam et sensus passiones facit Aristoteles. Quidni? et sentire enim pati est, quia pati sentire est.

PL 2, 666B

しかも、もし魂が心を通じて、また心とともに何も被らないのであれば、彼らが望むように、魂は心によって感覚することも、思慮することも、動かされることもないことになろう。実に、アリストテレスは感覚を受動の一種としているのだから。当然ではないか。感じることは被ることだからであり、被ることは感じることだからである。

De Anima 12.6

6

Proinde et sapere sentire est, et moveri sentire est: ita totum pati est. Videmus autem nihil istorum animam experiri, ut non et animo deputetur, quia per illum et cum illo transfigatur.

PL 2, 667A

したがって、思慮することもまた感じることであり、動かされることもまた感じることである。かくして、その全体が被ることなのである。ところが、我々は、魂がこれらのいずれも、心にも帰せられることなしには経験しないのを見る。というのは、それは心を通じて、心とともに、貫き通されるからである。

De Anima 12.7

7

Jam ergo et commiscibilis est animus, adversus Anaxagoram; et passibilis, adversus Aristotelem.

PL 2, 667A

かくして、心は、アナクサゴラスに反して、混じり合いうるものであり、アリストテレスに反して、受動的なものである。

De Anima 12.8

8

Caeterum, si discretio admittitur, ut substantia duae res sint, animus atque anima, alterius erit et passio, et sensus, et sapor omnis, et actus, et motus: alterius autem otium, et quies et stupor, et nulla jam causa; et aut animus vacabit, aut anima.

PL 2, 667A

だが、もし区別が容れられ、心と魂とが実体において二つのものであるとするならば、一方には受動も感覚もあらゆる思慮も働きも運動もあることになり、他方には無為と静止と麻痺、そしてもはや何の働きもないことになる。そうなれば、心が無為であるか、魂が無為であるかのいずれかとなろう。

De Anima 12.9

9

Quod si constat ambobus haec omnia reputari, ergo unum erunt utrumque, et Democritus obtinebit, differentiam tollens, et quaeretur quomodo unum utrumque, ex duarum substantiarum confusione, an ex unius dispositione.

PL 2, 667A

だが、もしこれらすべてが両者に帰せられることが明らかであるならば、両者はともに一つのものであることになり、区別を取り去るデモクリトスが勝つことになろう。そして、両者がいかにして一つであるのか——二つの実体の融合によるのか、それとも一つの実体の配剤によるのか——が問われることになろう。

De Anima 12.10

10

Nos autem animum ita dicimus animae concretum, non ut substantia alium, sed ut substantiae officium.

PL 2, 667B

だが、我々は、心を魂と一体をなすものと言うのであって、実体としては別のものとしてではなく、実体の働きとして、そう言うのである。