De Anima 10.1
Pertinet ad statum fidei, simplicem animam determinare, secundum Platonem, id est, uniformem dumtaxat substantiae nomine. Viderint artes et disciplinae, viderint et haereses.
PL 2, 661B信仰の立場からすれば、魂を単一なものと規定することが肝要である。プラトンに従えば、それは実体の名において一様であるというだけの意味である。技術や学問がどう言おうと、それに任せておこう。異端がどう言おうと、それにも任せておこう。
De Anima 10.2
Quidam enim volunt, aliam illi substantiam naturalem inesse, spiritum; quasi aliud sit vivere, quod venit ab anima; aliud spirare, quod fiat a spiritu: nam et animalibus non omnibus utrumque adesse.
PL 2, 661Cというのも、ある者たちは、魂には別の自然的実体、すなわち霊が内在すると考えたがるからである。あたかも、魂から来る生きることと、霊によってなされる息をすることとが別のものであるかのように。実に、すべての動物にこの両方が備わっているわけではない、と〔彼らは言う〕。
De Anima 10.3
Pleraque enim vivere solummodo, non etiam spirare, eo quod non habeant organa spiritus, pulmones et arterias.
PL 2, 662A大多数の動物は生きるだけで、息をすることはない。霊の器官、すなわち肺と動脈とを持たないからだという。
De Anima 10.4
Quale est autem, in examinatione humanae animae, culicis atque formicae argumenta respicere? quando et vitalia, pro cujusque generis dispositione, omnibus propria animalibus temperavit artifex Deus, ut nulla inde conjectura captanda sit.
PL 2, 662Aだが、人間の魂を吟味するのに、蚊や蟻の論拠を顧みるとは、いかなることであろうか。造り主なる神は、それぞれの種の配剤に応じて、生命に関わる器官をすべての動物にふさわしく調えられたのであるから、そこから何らの推測も引き出すべきではない。
De Anima 10.5
Nam neque homo, si pulmonibus et arteriis structus est, idcirco aliunde spirabit, aliunde vivet: neque formica, si membris hujusmodi caret, idcirco negabitur spirare, quasi solummodo vivens. Cui vero tantum patuit in Dei opera, ut alicui haec deesse praesumpserit?
PL 2, 662Aというのも、人間が肺と動脈とをもって組み立てられているからといって、それゆえに、息をすることと生きることとが別の源から来るわけではないし、蟻がこのような器官を欠いているからといって、それゆえに、ただ生きているだけであるかのように、息をすることを否定されるわけでもないからである。神の御業について、誰がこれほどまでに見通し、ある動物にはこれが欠けていると決めてかかることができたであろうか。
De Anima 10.6
Herophilus ille, medicus aut lanius, qui sexcentos exsecuit ut naturam scrutaretur, qui hominem odiit ut nosset, nescio an omnia interna ejus liquido exploravit, ipsa morte mutante quae vixerant, et morte non simplici, sed ipsa inter artificia exsectionis errante.
PL 2, 662Aあの医者、いや屠殺者と言うべきヘロフィロスは、本性を探るために六百人を解剖した者であり、知るために人間を憎んだ者であるが、その内部のすべてを明瞭に究めたかどうか、私は知らない。生きていたものは死そのものによって変質してしまうからであり、しかもその死は単純な死ではなく、切開の技のただ中で〔生から死へと〕移り変わっていく死だからである。
De Anima 10.7
Philosophi pro certo renuntiaverunt, culicibus et formicis et tineis deesse pulmones et arterias. Dic mihi, inspector curiosissime, oculos habent ad videndum? Atquin et pergunt quo volunt, et vitant et adpetunt quae videndo sciunt; designa oculos, denota pupulas.
PL 2, 662B哲学者たちは、蚊や蟻や蛾には肺と動脈とが欠けていると、確かなこととして告げた。私に言ってみよ、詮索好きなことこの上ない観察者よ、それらは見るための目を持っているか。しかるに、それらは行きたいところへ進み、見ることによって知ったものを避けたり求めたりする。目を指し示し、瞳を示してみよ。
De Anima 10.8
Sed et exedunt tineae; demonstra mandibulas, deprome genuinos. Sed et personant culices, ne in tenebris quidem aurium caeci: tubam pariter et lanceam oris illius ostende.
PL 2, 662Bだが、蛾は食い荒らす。顎を示し、奥歯を取り出してみせよ。だが、蚊は羽音を響かせる。闇の中でさえ耳が利かぬわけではない。ラッパでもあり槍でもあるその口を示してみせよ。
De Anima 10.9
Quodvis animal, unius licet puncti, aliquo alatur necesse est; exhibe pabuli transmittendi, decoquendi, defaecandique membra. Quid ergo dicemus?
PL 2, 662Bどのような動物であれ、たとえ一点ほどの小ささであっても、何かによって養われねばならない。餌を送り込み、消化し、排出するための器官を示してみせよ。では我々は何と言うべきか。
De Anima 10.10
Si per haec vivitur, erunt haec in omnibus utique quae vivunt, etsi non videntur, etsi non adprehenduntur pro mediocritate: hoc magis credas, si Deum recogites tantum artificem in modicis, quantum et in maximis.
PL 2, 662Bもしこれらの器官によって生きているのならば、それらは、たとえ見えなくとも、その小ささゆえに捉えられなくとも、生きているすべてのものに必ず備わっているはずである。神が、いと大いなるものにおいてと同じだけ、いと小さきものにおいても偉大な造り主であることを思い起こすなら、なおのことそう信じるべきである。
De Anima 10.11
Si vero non putas capere tam minuta corpuscula Dei ingenium, sic quoque magnificentiam ejus agnoscas, quod modicis animalibus, sine necessariis membris nihilominus vivere instruxerit, salvo etiam visu sine oculis, et esu sine denticulis, et digestu sine alveis: quemadmodum et incedunt quaedam sine pedibus, manante impetu, quod angues; et insurgente conatu, quod vermes; et spumante reptatu, quod limaces.
PL 2, 662Cだが、もしそれほど微小な小体が神の才知を容れうるとは思えないのであれば、それでもなお、神の偉大さをこう認めるがよい。すなわち、神は、小さな動物たちに、必要な器官なしにもなお生きるすべを備えられたのであり、目なくして見ることも、小さな歯なくして食することも、消化管なくして消化することも損なわれてはいない。ちょうど、ある動物が足なくして進むように——蛇は流れるような勢いによって、蚯蚓は身を起こす動きによって、蛞蝓は泡立つ這いずりによって進むのと同じである。
De Anima 10.12
Ita et spirari cur non putes sine pulmonum follibus, et sine fistulis arteriarum? ut pro magno amplectaris argumento, idcirco animae humanae spiritum accedere, quia sint quae spiritu careant; et idcirco ea spiritu carere, quia flaturalibus artubus structa non sint.
PL 2, 663A同様に、肺のふいごなしに、動脈の管なしにも息はなされうると、なぜ考えないのか。そのために、お前は、人間の魂に霊が付け加わるのは霊を欠くものがあるからであり、それらが霊を欠くのは息をするための器官をもって組み立てられていないからだ、という主張を、大した論拠として抱え込むことになるのである。
De Anima 10.13
Vivere sine spiritu existimas aliquid, spirare sine pulmonibus non putas? Quid est, oro te, spirare? flatum, opinor, ex semetipso agere. Quid est non vivere? flatum, opinor, ex semetipso non agere. Hoc enim respondere debeo, si non idem est spirare quod vivere.
PL 2, 663Aお前は、霊なしに生きることは何かしらありうると思うのに、肺なしに息をすることはありえないと思うのか。私はお前に問う、息をするとは何であるか。それは、思うに、自分自身から息を送り出すことである。生きていないとは何であるか。それは、思うに、自分自身から息を送り出さないことである。もし息をすることと生きることとが同じでないのなら、私はこう答えねばならない。
De Anima 10.14
Sed mortui erit non agere flatum: ergo viventis est agere flatum. Sed et spirantis est agere flatum: ergo et spirare viventis est. Utrumque si sine anima decurrere potuisset, non fuisset animae spirare, sed solummodo vivere.
PL 2, 663Bしかし、息を送り出さないことは死者に属することである。ゆえに、息を送り出すことは生きている者に属する。しかし、息を送り出すことは息をする者にも属する。ゆえに、息をすることもまた生きている者に属する。もしこの両方が魂なしに営まれることができたのであれば、息をすることは魂に属さず、ただ生きることだけが魂に属したであろう。
De Anima 10.15
Atenim vivere spirare est, et spirare vivere est. Ergo totum hoc, et spirare et vivere, ejus est, cujus et vivere, id est animae.
PL 2, 663Bしかし、生きることは息をすることであり、息をすることは生きることである。ゆえに、息をすることと生きることとの全体は、生きることが属するその同じもの、すなわち魂に属するのである。
De Anima 10.16
Denique, si separas spiritum et animam, separa et opera: agant in discreto aliquid ambo, seersum anima, scorsum spiritus: anima sine spiritu vivat, spiritus sine anima spiret; alterum relinquat corpora, alterum remaneat, mors et vita conveniant.
PL 2, 663B結局、もしお前が霊と魂とを分けるのであれば、その働きも分けよ。両者がそれぞれ切り離されて何かをなすがよい——魂は魂で、霊は霊で。魂は霊なしに生き、霊は魂なしに息をするがよい。一方は肉体を去り、他方は留まるがよい。死と生とが〔同じ肉体のうちに〕共存することになるがよい。
De Anima 10.17
Si enim duo sunt, anima et spiritus, dividi possunt, ut divisione eorum, alterius discedentis, alterius immanentis, mortis et vitae concursus eveniat. Sed nullo modo eveniet: ergo duo non erunt, quae dividi non possunt; quae dividi possent, si fuissent.
PL 2, 663Bもし魂と霊とが二つのものであるならば、それらは分割されうるはずであり、その分割によって、一方が去り、他方が留まることで、死と生との同時発生が起こるはずである。しかし、それはどのような仕方でも起こらない。ゆえに、分割されえないものは二つではないことになる。もし二つであったなら、分割されえたはずだからである。
De Anima 10.18
Sed licet et duo esse concreta. Sed non erunt concreta, si aliud est vivere, aliud spirare. Distinguunt substantias opera: et quanto nunc firmius est, ut unum credas, cum distantiam non das, ut ipsa sit anima spiritus, dum ipsius est spirare, cujus et vivere!
PL 2, 663Cだが、二つのものが一つに融合していることもありうるとしよう。だが、もし生きることと息をすることとが別のものであれば、それらは融合したものとはならないであろう。働きは実体を区別するものだからである。ならば、お前が両者に隔たりを認めず、生きることの属するその同じものに息をすることも属するとして、魂そのものが霊であると信じることは、いまや、なんと確かなことであろうか。
De Anima 10.19
Quid enim, si diem aliud habere velis, aliud lucem quae accidat diei? cum dies ipsa lux sit. Plane erunt et alia genera lucis, ut ex ignium ministerio. Erunt enim et aliae spiritus species, ut ex Deo, ut ex diabolo.
PL 2, 664Aなぜなら、もしお前が、昼を一つのものとし、昼に付帯する光を別のものとしようとするなら、どうであろうか。昼そのものが光であるのに。確かに、火の働きによるような、光の別の種類もあるであろう。同様に、神から来るもの、悪魔から来るもののような、霊の別の種類もあるであろう。
De Anima 10.20
Ita cum de anima et spiritu agitur, ipsa erit anima spiritus, sicut ipsa dies lux. Ipsum est enim quid, per quod est quid.
PL 2, 664Aかくして、魂と霊とが論じられるとき、昼そのものが光であるように、魂そのものが霊なのである。あるものがあるものであるのは、それを通してそれがそれであるところの、まさにそのものによってだからである。