テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 2De Anima

Caput XX 第XX章

Tertullian · De Anima · PL 2, 682B · 12 sectiones

De Anima 20.1

1

Et hic itaque concludimus, omnia naturalia animae, ut substantiva ejus, ipsi inesse, et cum ipsa procedere atque proficere, ex quo ipsa censetur, sicut et Seneca saepe noster: « Insita sunt nobis omnium artium et aetatum semina: magisterque ex occulto Deus producit ingenia. » Ex seminibus scilicet insitis, et occultis per infantiam, quae sunt et intellectus.

PL 2, 682B

こうして我々はここに、魂に属する自然本来のものはすべて、魂の実体的なものとして魂そのものに内在しており、魂がそこから起源するときから、魂とともに進み、伸びてゆくのだ、と結論する。我々のセネカもしばしばこう言っている。「あらゆる技芸と齢との種は我々のうちに植え込まれており、隠れたところから神が師として才知を生み出すのである」と。すなわち、植え込まれ、幼児期を通じて隠されている種からである。この種こそが知性でもあるのだ。

De Anima 20.2

2

Ex his enim producuntur ingenia. Porro, ut frugum seminibus una cujusque generis forma est, processus tamen varii, alia integro statu evadunt, alia etiam meliora respondent, alia degenerant pro conditione coeli et soli, pro ratione operis, et curae, pro temporum eventu, pro licentia casuum: ita et animam licebit semine uniformem, foetu multiformem: nam et hic etiam de locis interest.

PL 2, 683A

というのも、この種から才知が生み出されるからである。さらに、穀物の種において、それぞれの種類ごとに一つの形があるとしても、その育ち方はさまざまであり、天候と土地の条件に応じ、働きと手入れの仕方に応じ、時のめぐり合わせに応じ、偶然のなすがままに応じて、あるものは完全な状態に至り、あるものはさらによく応え、あるものは劣化する。それと同様に、魂もまた、種においては一様でありながら、生まれ出た結果においては多様でありうる。なぜなら、ここでも土地の違いが関わってくるからである。

De Anima 20.3

3

Thebis hebetes et brutos nasci relatum est; Athenis sapiendi dicendique acutissimos; ubi penes Colytum pueri mense citius eloquuntur, praecoce lingua.

PL 2, 683A

テバイでは鈍く粗野な者たちが生まれると伝えられており、アテナイでは思考することにも語ることにも最も鋭い者たちが生まれる。そこ、コリュトスのあたりでは、子供たちは早熟な舌によって、一月早く言葉を発するという。

De Anima 20.4

4

Siquidem et Plato in Timaeo, Minervam adfirmat, cum urbem illam moliretur, nihil aliud quam regionis naturam prospexisse, talia ingenia pollicitam. Unde et ipse, in Legibus, Megillo et Cliniae praecipit condendae civitati locum procurare.

PL 2, 683A

実にプラトンも『ティマイオス』において、ミネルウァがかの都市を築くにあたり、ほかならぬその地の自然を見極めることによって、そのような才知を約束したのだと主張している。それゆえプラトン自身も『法律』において、メギロスとクレイニアスに、都市を建設するにあたって場所を選び定めるよう説いているのである。

De Anima 20.5

5

Sed Empedocles caussam argutae indolis et obtusae in sanguinis qualitate constituit; perfectum ac profectum de doctrina disciplinaque deducit. Tamen vulgata jam res est gentilium proprietatum.

PL 2, 683B

しかしエンペドクレスは、鋭い性質と鈍い性質との原因を血の性質のうちに置き、完成された知性とその進歩とを教えと訓練とから導き出す。とはいえ、諸民族に固有の性質というものは、すでに広く知られたことである。

De Anima 20.6

6

Comici Phrygas timidos illudunt; Sallustius vanos Mauros, et feroces Dalmatas pulsat; mendaces Cretas etiam Apostolus (Tit. I, 12) inurit.

PL 2, 683B

喜劇作者たちはフリュギア人を臆病者として笑いものにし、サルスティウスは移り気なマウリ人と獰猛なダルマティア人とを攻撃し、使徒(テトス1:12)でさえ、クレタ人を偽り者として烙印を押している。

De Anima 20.7

7

Fortassean et de corpore et de valetudine aliquid accedat: opimitas sapientiam impedit, exilitas expedit; paralysis mentem prodigit, phthisis servat. Quanto magis de accidentibus habebuntur, quae, citra corpulentiam et valentiam, vel acuunt, vel obtundunt!

PL 2, 683B

おそらく肉体と健康状態からも、いくらかのものが加わるであろう。肥満は知恵を妨げ、痩身はそれを助け、麻痺は心を損ない、肺の病はそれを保つ。まして、肉体の肥痩や健康とは別に、心を鋭くしたり鈍らせたりする偶有的なものについては、なおさらそうであろう。

De Anima 20.8

8

Acuunt doctrinae, disciplinae, artes, et experientia, negotia, studia; obtundunt inscitiae, ignaviae, desidiae, libidines, inexperientiae, otia, vitia; super haec, si et alia, quae praesunt potestates.

PL 2, 683B

鋭くするのは、学識、規律、技芸、経験、実務、熱心な学びである。鈍らせるのは、無知、怠惰、無精、情欲、未経験、閑暇、悪徳である。これらに加えて、もしほかにもあるとすれば、支配する諸力もそうである。

De Anima 20.9

9

Enimvero praesunt, secundum nos quidem, Deus Dominus, et diabolus aemulus; secundum communem autem opinionem providentiae fatum et necessitas, et fortuna et arbitrii libertas.

PL 2, 683C

まことに、支配するものとは、我々の考えによれば、主なる神と敵対者たる悪魔である。しかし世の共通の見解によれば、摂理、運命、必然性、運、そして意志の自由である。

De Anima 20.10

10

Nam haec, et philosophi distingunt, et nos secundum fidem disserenda suo jam vovimus titulo.

PL 2, 683C

というのも、これらについては哲学者たちも区別しているし、我々もまた、信仰に従って論じるべきことを、すでにそれ固有の主題のもとで論じると約束しているからである。

De Anima 20.11

11

Apparet quanta sint quae unam animae naturam varie collocarint, ut vulgo naturae deputentur, quando non species sint, sed sortes naturae et substantiae unius; illius scilicet, quam Deus in Adam contulit, et matricem omnium fecit: atque adeo sortes erunt, non species substantiae unius, ut et varietas ista moralis quanta nunc est, tanta non fuerit in ipso principe generis Adam.

PL 2, 683C

魂という一つの本性をさまざまに位置づけてきたものが、いかに多くあるかは明らかである。それらは、あたかも本性そのものであるかのように世間では見なされているが、実際には種ではなく、単一の本性と実体との運命の分け前にすぎない。すなわち、神がアダムのうちに授け、すべての魂の母胎とした、あの実体の分け前にすぎないのである。かくして、それらは単一の実体の種ではなく運命の分け前であるゆえに、今あるほどの道徳的な多様性は、人類の祖であるアダムその人のうちには存在しなかったのである。

De Anima 20.12

12

Debuerant enim fuisse haec omnia in illo, ut in fonte naturae, atque inde cum tota varietate manasse, si varietas naturae fuisset.

PL 2, 684A

もし本性そのものに多様性があったのなら、これらすべてのものは、本性の源泉であるアダムのうちにあらかじめ存在していなければならず、そこからその多様性のすべてを伴って流れ出たはずだからである。