テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 2De Anima

Caput XIV 第XIV章

Tertullian · De Anima · PL 2, 668A · 11 sectiones

De Anima 14.1

1

Singularis alioquin et simplex, et de suo tota est; non magis instructilis aliunde, quam divisibilis ex se, quia nec dissolubilis. Si enim structilis, et dissolubilis; si dissolubilis, jam non immortalis.

PL 2, 668A

そもそも魂は単独であり単一であって、それ自身から成る全体である。他から組み立てられうるものではない。それは、自らのうちから分割されうるものではないのと同じである。解体されうるものでもないからである。もし組み立てられたものであれば、解体されうるものでもあろう。もし解体されうるものであれば、もはや不死ではないことになる。

De Anima 14.2

2

Itaque, quia non mortalis, neque dissolubilis, neque divisibilis. Nam et dividi dissolvi est, et dissolvi mori est.

PL 2, 668A

したがって、魂は死すべきものではないゆえに、解体されうるものでも、分割されうるものでもない。分割されることは解体されることであり、解体されることは死ぬことだからである。

De Anima 14.3

3

Dividetur autem in partes, nunc in duas a Platone, nunc in tres a Zenone, nunc in quinque et in sex a Panaetio, in septem a Sorano, etiam in octo penes Chrysippum, etiam in novem penes Apollophanem, sed in decem apud quod quosdam Stoicorum, et in duas amplius apud Posidonium, quia a duobus exorsus titulis, principali, quod aiunt ηγεμονικον, et a rationali, quod aiunt λογικον, in duodecim exinde prosecuit: ita in alias ex aliis species dividunt animam.

PL 2, 668B

だが、魂は部分に分割されている——あるときはプラトンによって二つに、あるときはゼノンによって三つに、あるときはパナイティオスによって五つ、あるいは六つに、ソラノスによって七つに、クリュシッポスのもとでは八つにさえ、アポロファネスのもとでは九つにさえ、ストア派のある者たちのもとでは十にまで分割され、ポセイドニオスのもとでは、さらに二つ多く分割されている。というのも、彼は「ヘーゲモニコン」(主導部)と「ロギコン」(理性的部分)という二つの呼称から出発し、そこから十二にまで細分したからである。かくして、彼らは魂を、次々と別の種類へと分割しているのである。

De Anima 14.4

4

Hujusmodi autem, non tam partes animae habebuntur, quam vires et efficaciae et operae, sicut de quibusdam et Aristoteles judicavit.

PL 2, 668B

だが、この種のものは、魂の部分としてよりもむしろ、力や働きや作用として見なされるべきである。アリストテレスもまた、いくつかについてはそう判じたとおりである。

De Anima 14.5

5

Non enim membra sunt substantiae animalis, sed ingenia: ut motorium, ut actorium, ut cogitatorium, et si qua in hunc modum distinguunt; ut et ipsi illi quinque notissimi sensus, visus, auditus, gustus, tactus, odoratus.

PL 2, 668B

というのも、それらは魂という実体の肢体ではなく、才知だからである。すなわち、運動をつかさどるもの、行動をつかさどるもの、思考をつかさどるもの、そして彼らがこのような仕方で区別するその他のもの。あの誰もが知る五つの感覚、視覚、聴覚、味覚、触覚、嗅覚もまた同様である。

De Anima 14.6

6

Quibus omnibus, etsi certa singulis domicilia in corpore determinaverunt, non idcirco haec quoque distributio animae ad animae sectiones pertinebit; quando ne ipsum quidem corpus ita dividatur in membra, ut isti volunt animam.

PL 2, 668C

それらすべてに、たとえ肉体のうちにそれぞれ一定の住処を定めたとしても、それゆえに、この配分もまた魂の分割に属することにはならない。なぜなら、肉体そのものでさえ、彼らが魂について望むような仕方で、肢体へと分割されてはいないからである。

De Anima 14.7

7

Atquin ex multitudine membrorum unum corpus efficitur, ut concretio sit potius ipsa divisio.

PL 2, 669A

しかるに、数多くの肢体から一つの肉体が作り出される。すなわち、この分割こそが、むしろ一体化そのものなのである。

De Anima 14.8

8

Specta portentosissimam Archimedis munificentiam, organum hydraulicum dico, tot membra, tot partes, tot compagines, tot itinera vocum, tot compendia sonorum, tot commercia modorum, tot acies tibiarum, et una moles erunt omnia.

PL 2, 669A

アルキメデスのこの上なく驚異的な贈り物を見よ——水オルガンのことを言っているのだ。あれほど多くの部品、あれほど多くの部分、あれほど多くの継ぎ目、あれほど多くの音の通路、あれほど多くの音の圧縮、あれほど多くの調べの交流、あれほど多くの管の列——それらすべてが一つの塊となっているのである。

De Anima 14.9

9

Sic et spiritus, qui illic de tormento aquae anhelat, non ideo separabitur in partes, quia per partes administratur, substantia quidem solidus, opera vero divisus.

PL 2, 669A

同様に、そこで水の圧力から発せられる息も、部分を通じて働かされているからといって、部分に分けられることにはならない。実体としては一体でありながら、働きとしては分割されているのである。

De Anima 14.10

10

Non longe hoc exemplum est a Stratone et Aenesidemo et Heraclito: nam et ipsi unitatem animae tuentur, quae in totum corpus defusa, et ubique ipsa, velut flatus in calamo per cavernas, ita per sensualia variis modis emicet, non tam concisa quam dispensata.

PL 2, 669A

この実例は、ストラトンやアイネシデモスやヘラクレイトスからそれほど遠くない。というのも、彼らもまた魂の一体性を擁護しているからである。魂は肉体全体に行きわたり、どこにあってもそれ自身でありながら、あたかも葦笛の中を穴を通って抜ける息吹のように、感覚器官を通してさまざまな仕方で発現するのであって、切り刻まれているというよりは、配り分けられているのである。

De Anima 14.11

11

Haec omnia quibus titulis nuncupentur, et quibus ex se divisionibus detineantur, et quibus in corpore metationibus sequestrentur, medici potius cum philosophis considerabunt, nobis pauca convenient.

PL 2, 669B

これらすべてが、どのような呼称で呼ばれるか、それ自身のうちでどのような区分によって捉えられるか、肉体のうちでどのような区画によって隔てられるか、それは医者たちが哲学者たちとともに考えることであろう。我々には、わずかなことで十分である。