De Anima 1.1
De solo censu animae congressus Hermogeni, quatenus et istum ex materiae potius suggestu, quam ex Dei flatu constitisse praesumpsit, nunc ad reliquas conversus quaestiones, plurimum videbor cum philosophis dimicaturus.
PL 2, 646C魂の起源についてだけ、ヘルモゲネスと渡り合った——彼がこの起源についても、神の息吹からよりむしろ質料の供給から成ったと思い込んだ限りにおいてである。今や残りの問いへと向きを転じ、私は主に哲学者たちと争う者と見えるであろう。
De Anima 1.2
Etiam in carcere Socratis de animae statu velitatum est. Nescio jam hoc primum, an opportuno in tempore magistri, etsi nihil de loco interest.
PL 2, 646Cソクラテスの牢獄でもまた、魂の状態について小競り合いが交わされた。それが師にとって時宜を得た時であったかどうか、私はまだ知らない。もっとも、場所についてはどうでもよいことであるが。
De Anima 1.3
Quid enim liquido saperet anima tunc Socratis, jam sacro navigio regresso, jam cicutis damnationis exhaustis, jam morte praesente, utique consternata ad aliquem motum secundum naturam, aut externata, si non secundum naturam.
PL 2, 646Dそのときソクラテスの魂は、いったい何を明瞭に悟りえたであろうか——聖なる船はすでに帰り着き、断罪の毒はすでに飲み尽くされ、死はすでに目前にあったときに。魂は、本性に即した何らかの動揺に見舞われていたか、あるいは本性に即さないのであれば、我を失っていたか、そのいずれかであったはずである。
De Anima 1.4
Quamvis enim placida atque tranquilla, quam nec conjugiis fletus statim viduae, nec liberorum conspectus exinde pupillorum, lege pietatis inflexerat, vel in hoc tamen mota, ne moveretur, ipsa constantia concussa est adversus inconstantiae concussionem.
PL 2, 647Aというのも、たとえ穏やかで静かであり、間もなく寡婦となる妻の涙も、間もなく孤児となる子らの姿も、情愛の掟によってその魂を撓めることがなかったとしても、それでもなお魂は、動揺すまいとするまさにそのことにおいて動かされており、不動の心そのものが、不動でなくなることへの衝撃に対して揺り動かされていたのである。
De Anima 1.5
Quid autem aliud saperet vir quilibet injuria damnatus, praeter injuriae solamen, nedum philosophus, gloriae animal, cui nec consolanda injuria, sed potius insultanda?
PL 2, 647Aしかし、不当に断罪された者が、その不正への慰め以外に、いったい何を悟りえたであろうか。ましてや、栄光を求める生き物である哲学者においてはなおのことである——彼にとって不正とは、慰められるべきものではなく、むしろ嘲弄されるべきものなのだから。
De Anima 1.6
Denique, post sententiam, obviae conjugi et muliebriter inclamanti: Injuste damnatus es, Socrates; jam et de gratulatione responderat: Volebas autem juste?
PL 2, 647A実に、判決の後、出迎えた妻が女性らしく叫んで「ソクラテスよ、お前は不当に断罪された」と言うと、彼はもう祝いの言葉にでも応じるかのようにこう答えていた。「では、お前は私が正当に断罪されることを望んでいたのか」。
De Anima 1.7
Nihil mirandum, si et in carcere lemniscatas Anyti et Meliti palmas gestiens infringere, ipsa morte coram, immortalitatem vindicat animae necessaria praesumptione ad injuriae frustrationem.
PL 2, 647B何の不思議もない——彼が牢獄の中にあってさえ、アニュトスとメレトスの勝利のリボンを付けた棕櫚を砕こうと勇み立ち、死をまさに目前にしながら、被った不正を無に帰すべく余儀ない思い込みによって魂の不死を言い立てたとしても。
De Anima 1.8
Adeo omnis illa tunc sapientia Socratis de industria venerat consultae aequanimitatis, non de fiducia compertae veritatis.
PL 2, 647Bかくして、あのときのソクラテスの知恵はことごとく、思案された平静さを意図的に作り出したものから来ており、見出された真理への確信から来たものではなかった。
De Anima 1.9
Cui enim veritas comperta sine Deo? cui Deus cognitus sine Christo? cui Christus exploratus sine Spiritu Sancto? cui Spiritus Sanctus accommodatus sine fidei sacramento? Sane Socrates facilius diverso spiritu agebatur.
PL 2, 647B神なくして真理を見出した者があろうか。キリストなくして神を知った者があろうか。聖なる霊なくしてキリストを究めた者があろうか。信仰の秘跡なくして聖なる霊を受けた者があろうか。実に、ソクラテスはむしろ別の霊によって動かされていたのである。
De Anima 1.10
Siquidem aiunt daemonium illi a puero adhaesisse, pessimum revera paedagogum, etsi post deos et cum deis daemonia deputantur penes poetas et philosophos.
PL 2, 647B実に、彼には少年の頃からダイモニオンが付き添っていたと言われる——実のところ、最悪の教育係であった。もっとも、詩人や哲学者たちのもとでは、悪霊どもは神々の後に、また神々と並んで数えられているのだが。
De Anima 1.11
Nondum enim christianae potestatis documenta processerant, quae vim istam perniciosissimam, nec unquam bonam, antiqui erroris artificem, omnis veritatis avocatricem sola traducit.
PL 2, 647Bというのは、キリスト教の力についての証しはまだ現れていなかったからである。この証しだけが、この上なく有害で決して善きものではありえぬかの力——古き迷妄の仕掛け人であり、あらゆる真理から人を引き離す者——の正体を暴き出すのである。
De Anima 1.12
Quod si idcirco sapientissimus Socrates secundum Pythii quoque daemonis suffragium, scilicet negotium navantis socio suo, quanto dignior atque constantior christianae sapientiae assertio, cujus adflatui tota vis daemonum cedit?
PL 2, 647Cもしそれゆえに、この上なく知恵ある者とされたソクラテスが、ピュティオスのダイモーンの賛意にもよったのだとすれば——すなわち、自分の仲間のために立ち働くダイモーンによったのだとすれば——キリスト教の知恵の主張は、それに比べていかばかり尊く、いかばかり確固たるものであろうか。その息吹の前には、悪霊の力の全てが屈するのだから。
De Anima 1.13
Haec sapientia de schola coeli deos quidem saeculi negare liberior, quae nullum Aesculapio gallinaceum reddi jubens praevaricetur, nec nova inferens daemonia, sed vetera depellens; nec adolescentiam vitians, sed omni bono pudoris informans, ideoque non unius urbis, sed universi orbis iniquam sententiam sustinens pro nomine veritatis, tanto scilicet perosioris quanto plenioris, ut et mortem non de poculo per habitum jocunditatis absorbeat, sed de patibulo et vivicomburio per omne ingenium crudelitatis exhauriat, interea in isto tenebrosiore carcere saeculi inter suos Cebetas et suos Phaedonas, si quid de anima examinandum est, ad Dei regulas dirigat.
PL 2, 648Aこの、かの天の学派に発する知恵は、世の神々を否むことにおいてより自由である。それは、アエスクラピウスに雄鶏一羽を返すよう命じて自らを裏切ることもなく、新たな悪霊を持ち込むこともなく古き悪霊どもを追い払い、若者を堕落させることもなくあらゆる慎みの美徳によって彼らを育て上げる。それゆえこの知恵は、一つの都市のみならず全世界の不当な判決に耐え、真理の名のために——その真理が充実したものであるだけ、いっそう憎まれもしながら——毒杯によって快活な様子で死を飲み干すのではなく、磔柱と生きながらの火刑によって、あらゆる残酷の限りを尽くして死を汲み尽くすのである。そうしている間にも、この世という、なお暗きこの牢獄の中で、己のケベスたちや己のパイドンたちのただ中にあって、もし魂について吟味すべきことがあるならば、この知恵は神の規範へと導くのである。
De Anima 1.14
Certe nullum alium potiorem animae demonstratorem quam auctorem reperiet; a Deo discat, quod a Deo habeat; aut nec ab alio, si nec a Deo. Quis enim revelabit quod Deus texit?
PL 2, 648B確かに、魂については、その創造者にまさる論証者を他に見出すことはないであろう。魂は神から受けたものを神から学ぶがよい。神から学ばないのであれば、他の誰からも学んではならない。神が覆い隠したものを、いったい誰が啓示しえようか。
De Anima 1.15
Inde sciscitandum est, unde et ignorare tutissimum est: praestat per Deum nescire, quia non revelaverit, quam per hominem scire, quia ipse praesumpserit.
PL 2, 648B尋ねるべきはそこからであり、知らずにいることが最も安全であるのもまたそこからである。神によって——啓示しなかったがゆえに——知らずにいる方が、人間によって——自ら思い込んだがゆえに——知るよりも、はるかに優る。