De Anima 48.1
Certiora et colatiora somniari affirmant sub extimis noctibus, quasi jam emergente animarum vigore, producto sopore.
PL 2, 732A彼らは、夜の終わりに近づくころほど、より確かで澄んだ夢を見ると主張する。ちょうど眠りが長引くにつれて、魂の活力がすでに姿を現し始めるかのように、というのである。
De Anima 48.2
Ex temporibus autem anni, verno magis quieta; quod aestas dissolvat animas, et hyems quodammodo obduret, autumnus, tentator alias valetudinum, succis pomorum vinosissimis diluat.
PL 2, 732Bまた季節についていえば、春にはより静穏であるとされる。夏は魂を弛緩させ、冬はいわば魂を凝り固まらせ、秋は――他の点では健康を試す季節であるが――果実のきわめて酒気を帯びた果汁によって魂を薄めるからである、という。
De Anima 48.3
Item ex ipsius quietis situ; si neque resupina, neque dextero latere decumbat, neque conresupinatis internis, quasi refusis loculis, statio sensuum fluitet, aut compressa jecoris angina sit mentis.
PL 2, 732Bまた、眠りそのものの姿勢についてもいわれる。仰向けにも右脇を下にしても横たわらず、内臓が――あたかも容器の中身がひっくり返って流れ出すように――仰向けに転じることもなく、それで感覚の据わりが揺らぐことも、肝臓が圧迫されて心が締めつけられることもなければ、夢はより静穏である、というのである。
De Anima 48.4
Sed haec ingeniose aestimari potius, quam constanter probari putem, etsi Plato est qui ea aestimavit; et fortassean casu procedant. Alioquin ex arbitrio erunt somnia, si dirigi poterunt.
PL 2, 732Bしかし私は、これらは巧妙に推し量られたものであって、確かな証明を伴うものではないと思う。それを推し量ったのがプラトンであるとしても、である。そしておそらく、それらは偶然にそうなるにすぎないのであろう。さもなければ、意のままに操れるのならば、夢は意志によるものということになってしまう。
De Anima 48.5
Nam quod et de cibis distinguendis vel derogandis, nunc praesumptio, nunc superstitio disciplinam somniis praescribit, examinandum est: superstitio, ut cum apud oracula incubaturis jejunium indicitur, ut castimoniam inducat: praesumptio, ut cum Pythagorici ob hanc quoque speciem fabam respuunt, onerosum et inflatui pabulum.
PL 2, 732Bというのも、食物を選び分けたり控えたりすることについても、ある時は思い込みが、ある時は迷信が、夢に規律を課しているのであり、これは吟味されなければならないからである。迷信の例は、神託所で仮眠する者に、純潔をもたらすためとして断食が命じられる場合である。思い込みの例は、ピュタゴラス派がまさにこの理由からも豆を退けている場合であって、豆は重く、腹に張りをもたらす食物だからである。
De Anima 48.6
Atquin trina illa cum Daniele fraternitas, legumine solo contenti, ne regiis ferculis contaminarentur, praeter sapientiam reliquam, somniorum praecipue gratiam a Deo redemerunt, et impetrandorum, et disserendorum.
PL 2, 732Cしかるに、ダニエルとともにあったかの三人からなる兄弟の一団は、王の食卓の料理で身を汚さぬために豆料理だけで満足したのであるが、彼らはそれ以外の知恵に加えて、とりわけ夢に関する恩寵――夢を得る恩寵と、それを解き明かす恩寵と――を神から贖い取ったのである。
De Anima 48.7
Jejuniis autem, nescio an ego solus plurimum ita somniem, ut me somniasse non sentiam. Nihil ergo sobrietas, inquis, ad hanc partem? Imo tanto magis ad hanc, quantum et ad omnem. Si et ad superstitionem, multo amplius ad religionem.
PL 2, 732C断食のときには――私だけがそうなのかは知らないが――私はしばしば、夢を見たとも気づかぬほどに夢を見るのである。「では節制は、この点には何の関わりもないのか」と、お前は言う。それどころか、他のあらゆる点に劣らず、まさにこの点にこそ深く関わるのである。もし迷信にさえ関わるのであれば、信仰にはなおのこと深く関わるのだから。
De Anima 48.8
Sic enim et daemonia expostulant eam a suis somniatoribus, ad lenocinium scilicet divinitatis, quia familiarem Dei norunt: quia et Daniel (Dan X) rursus trium hebdomadum statione aruit victu; sed ut Deum inliceret humiliationis officiis, non ut animae somniaturae sensum et sapientiam strueret, quasi non in ecstasi acturae.
PL 2, 733A事実、悪霊どももまた、自分たちの夢見る者たちにこれ〔断食〕を要求する。無論それは自分たちの神性を引き立てる客寄せのためであって、断食が神に親しいものであることを彼らは知っているからである。ダニエルもまた(ダニエル書10章)、ふたたび三週間にわたる断食の勤めのうちに、食を絶って痩せ衰えた。しかしそれは、謙りの務めによって神を招き寄せるためであって、夢を見ようとする魂に感覚と知恵とを組み立てるためではなかった。あたかもその魂がエクスタシスのうちで働くのではないかのように。
De Anima 48.9
Ita non ad ecstasin submovendam sobrietas proficiet, sed ad ipsam ecstasin commendandam, ut in Deo fiat.
PL 2, 733Aこのように、節制はエクスタシスを退けるために役立つのではなく、まさにそのエクスタシスを、神のうちで起こるものとして推奨するために役立つのである。