De Anima 43.1
De somno prius disputemus; post, mortem qualiter anima decurrat. Non utique extranaturale est somnus, ut quibusdam philosophis placet, cum ex his eum deputant causis, quae praeter naturam haberi videntur.
PL 2, 721B眠りについてまず論じ、次いで魂が死をいかに経過するかを論じよう。眠りは、自然の外にあると見える諸原因にこれを帰する一部の哲学者たちが好むところとは違って、断じて自然の外にあるものではない。
De Anima 43.2
Stoici somnum resolutionem sensualis vigoris affirmant, Epicurei deminutionem spiritus animalis, Anaxagoras cum Xenophane defetiscentiam, Empedocles et Parmenides refrigerationem; Strato segregationem consati spiritus, Democritus indigentiam spiritus, Aristoteles marcorem circumcordialis caloris.
PL 2, 721Bストア派は眠りを感覚的な活力の弛緩であると主張し、エピクロス派は魂の霊の減少であるとし、アナクサゴラスとクセノファネスは疲労困憊であるとし、エンペドクレスとパルメニデスは冷却であるとする。ストラトンは生まれながら共にある霊の分離であるとし、デモクリトスは霊の欠乏であるとし、アリストテレスは心臓を巡る熱の衰えであるとする。
De Anima 43.3
Ego me nunquam ita dormisse praesumo, ut ex his aliquid agnoscam. Neque enim credendum est, defetiscentiam esse somnum, contrarium potius defetiscentiae, quam scilicet tollit. Siquidem homo somno magis reficitur, quam fatigatur.
PL 2, 721C私は、これらの説のうちのどれかを裏付けるような眠り方を、これまで一度もしたことがないと考える。眠りが疲労困憊であるとは信じるべきではない。むしろ眠りは疲労困憊を取り除くものであるから、その正反対のものである。というのも、人は眠りによって疲れるよりもむしろ元気を取り戻すからである。
De Anima 43.4
Porro, nec semper ex fatigatione concipitur somnus, et tamen cum ex illa est, illa jam non est.
PL 2, 722Aしかも、眠りは常に疲労から生じるわけではなく、また疲労から生じる場合であっても、眠りが訪れたときにはもはやその疲労は存在していない。
De Anima 43.5
Sed nec refrigescentiam admittam, aut marcorem aliquem caloris, cum adeo corpora somno concalescant, ut dispensatio ciborum per somnum non facile procederet calore properabili, et rigore tardabili, si somno refrigeraremur.
PL 2, 722Aまた私は、冷却や熱の何らかの衰えというものも認めない。なぜなら肉体は眠りによってこれほどまでに温まるので、もし我々が眠りによって冷やされるのであれば、熱がすみやかに働き冷えが遅く働くことにより、眠りを通じての食物の消化はたやすくは進まないはずだからである。
De Anima 43.6
Plus est, quod etiam sudor digestionis aestuantis est index. Denique, concoquere dicimur, quod caloris, non frigoris operatio est.
PL 2, 722Aさらに言えば、汗もまた消化が熱しつつあることのしるしである。実に、我々が「消化する」と言うそのことは、冷えの働きではなく熱の働きなのである。
De Anima 43.7
Proinde, deminutionem animalis spiritus, aut indigentiam spiritus, aut segregationem consati spiritus, immortalitas animae non sinit credi. Perit anima si minoratur.
PL 2, 722Aしたがって、魂の不死性は、魂の霊の減少も、霊の欠乏も、生まれながら共にある霊の分離も、眠りであると信じることを許さない。魂は、もし減じられるのであれば、滅びてしまうことになるからである。
De Anima 43.8
Superest, si forte, cum Stoicis, resolutionem sensualis vigoris somnum determinemus, quia corporis solius quietem procuret, non et animae.
PL 2, 722A残るところ、もし仮に我々がストア派とともに、眠りを感覚的な活力の弛緩であると定めるとすれば、それは眠りが肉体のみの静止をもたらすのであって、魂の静止まではもたらさないからである。
De Anima 43.9
Animam enim ut semper mobilem et semper exercitam, nunquam succidere quieti, alienae scilicet a statu immortalitatis: nihil enim immortale finem operis sui admittit; somnus autem finis est operis.
PL 2, 722Aというのも魂は、常に動き、常に働き続けるものとして、静止の中に沈み込むことは決してないからである。静止は不死という状態にとって無縁のものである。不死なるものは何であれ、その働きの終わりを認めることがないが、眠りとは働きの終わりにほかならないからである。
De Anima 43.10
Denique corpori cui mortalitas competit, ei soli quies finem operis adulatur. Qui ergo de somni naturalitate dubitabit, habet quidem dialecticos in dubium deducentes totam naturalium et extranaturalium discretionem, ut quae putaverit citra naturam esse, naturae vindicari sciat posse, a qua ita esse sortita sunt, ut citra eam haberi videantur, et utique aut natura omnia, aut nulla natura.
PL 2, 722B実に、死すべき性質にふさわしい肉体にのみ、静止は働きの終わりとして取り入る。それゆえ、眠りが自然に属するものであるかどうかを疑う者があるならば、なるほど彼は、自然に属するものと自然の外にあるものとの区別全体を疑わしいものにしてしまう弁証家たちを味方に持つことになろう。彼らによれば、自然の外にあると思われたものも、実は自然に取り戻されうるのであって、それらはまさに自然の外にあるように見えるという運命をこそ自然から授かっているのであり、要するに万物は自然に属するか、しからずんば何ものも自然に属さないか、そのいずれかである。
De Anima 43.11
Apud nos autem id poterit audiri, quod Dei contemplatio suggerit, auctoris omnium de quibus quaeritur. Credimus enim si quid est natura, rationale aliquod opus Dei esse.
PL 2, 722Bしかし我々のもとでは、問われているすべての事柄の創造者である神を観想することが示唆するところを聞くことができる。すなわち我々は、自然に属するものがあるならば、それは神の理にかなった業であると信じるのである。
De Anima 43.12
Porro, somnum ratio praeit, tam aptum, tam utilem, tam necessarium, ut absque illo nulla anima sufficiat: recreatorem corporum, redintegratorem virium, probatorem valetudinum, pacatorem operum, medicum laborum; cui legitime fruendo dies cedit, nox legem facit, auferens rerum etiam colorem.
PL 2, 722Bしかも眠りには理が先立っている。眠りはこれほどまでに適切で、有益で、必要なものであるから、これなしにはいかなる魂も持ちこたえられない。眠りは肉体を回復させる者であり、力を立て直す者であり、健康を吟味する者であり、働きを鎮める者であり、労苦の医者である。眠りが正当に享受されるために昼は場を譲り、夜がその法を定め、事物からその色さえも奪い去るのである。
De Anima 43.13
Quod si vitale, salutare, auxiliare somnus, nihil ejusmodi non rationale, nihil non naturale. Sic et medici omne contrarium vitali, salutari, auxiliari, extra naturae cardines relegant.
PL 2, 723A眠りが生命を支え、益をもたらし、助けとなるものであるならば、この種のものはことごとく理にかなっており、ことごとく自然に属している。それゆえ医者たちもまた、生命を支え、益をもたらし、助けとなるものに反するものはすべて、自然の枢軸の外へと追いやるのである。
De Anima 43.14
Nam et aemulas somno valetudines, phreneticam atque cardiacam, praeter naturam judicando, naturalem somnum praejudicaverunt; etiam in lethargo non naturalem notantes, testimonio naturali respondent, cum in suo temperamento est.
PL 2, 723A実に医者たちは、眠りに似た病、すなわち譫妄と心臓病を、自然の外にあるものと判断することによって、かえって眠りが自然に属するものであることをあらかじめ示している。昏睡においてもそれを自然に反するものと記すことによって、眠りがその適正な状態にあるときには自然の証しに応じるものであることを示しているのである。
De Anima 43.15
Omnis enim natura, aut defraudatione, aut enormitate rescinditur, proprietate mensurae conservatur, ita naturale erit statu, quod non naturale effici potest decessu vel excessu.
PL 2, 723Aというのも、あらゆる自然に属するものは、不足によるか、あるいは度を越すことによって断ち切られ、その固有の分量を保つことによって保存されるからである。かくして自然に属するものは、その状態においてこそ自然であり、不足あるいは過剰によって自然でないものにされうるのである。
De Anima 43.16
Quid si et esum et potum de naturae sortibus eximas? nam et in his plurima somni praeparatura est. Certe his a primordio naturae suae homo imbutus est.
PL 2, 723Aもし飲食までも自然の分け前から除くとすればどうであろうか。飲食のうちにもまた、眠りの準備の大半が存するのである。確かに人は、その本性の始まりからこれらに慣れ親しんできたのである。
De Anima 43.17
Si apud Deum discas, ille fons generis Adam, ante ebibit soporem, quam sitiit quietem; ante dormiit, quam laboravit; imo, quam et edit; imo, quam et profatus est; ut videant naturalem indicem somnum omnibus naturalibus principaliorem.
PL 2, 723Bもし神のもとでお前が学ぶならば、人類の源であるかのアダムは、静止を渇望するより先に眠りを飲み干し、働くより先に眠り、それどころか食べるより先に、それどころか語るより先にすら眠ったのである。それは、眠りこそがあらゆる自然に属するものに先んじた自然のしるしであることを、人々が見て取るためである。
De Anima 43.18
Inde deducimur etiam imaginem mortis jam tunc eum recensere. Si enim Adam de Christo figuram dabat, somnus Adae mors erat Christi dormituri in mortem, ut de injuria perinde lateris ejus vera mater viventium figuraretur Ecclesia.
PL 2, 723Bそこから我々は、彼がすでにそのときに死の像をも表していたのだと導かれる。すなわち、もしアダムがキリストの予型を与えていたのだとすれば、アダムの眠りは、死のうちに眠ることになるキリストの死であった。それは、同じように彼の脇腹の傷から、生ける者たちの真の母である教会が象られるためであった。
De Anima 43.19
Ideo et somnus tam salutaris, tam rationalis, etiam in publicae et communis jam mortis effingitur exemplar.
PL 2, 723Bそれゆえに、これほどまでに益となり、これほどまでに理にかなった眠りは、いまや公にして万人に共通のものとなったあの死の型としても形づくられているのである。
De Anima 43.20
Voluit enim Deus, et alias nihil sine exemplaribus in sua dispositione molitus, paradigmate platonico plenius humani vel maxime initii ac finis lineas quotidie agere nobiscum, manum porrigens fidei, facilius adjuvandae per imagines et parabolas, sicut sermonum, ita et rerum.
PL 2, 723Bというのも神は——ほかの場合にも、その配剤において型なしに何ごとをも行うことをなさらなかった方であるが——プラトンの範型よりも豊かな仕方で、人間の始まりと終わりの筋道を、日々我々とともに描き出すことを欲されたからである。これは、信仰をより容易に助けるため、言葉によってと同じく事物によっても、像と譬えを通して、信仰へと手を差し伸べるためである。
De Anima 43.21
Proponit igitur tibi corpus amica vi soporis elisum, blanda quietis necessitate prostratum, immobile situ, quale ante vitam jacuit, et quale post vitam jacebit, ut testationem plasticae et sepulturae exspectans animam, quasi nondum conlatam, et quasi jam ereptam.
PL 2, 723Cそこで神は、お前に一つの肉体を差し出す——眠りの好意的な力に打ち倒され、静止という穏やかな必然によって伏せられ、動かぬ姿で横たわる肉体を。それは生の前にあったのと同じ姿で横たわり、生の後にもそのように横たわるであろう。それは造形〔誕生〕と埋葬との証しとなるべく、あたかもまだ授けられていないかのような、またすでに奪い去られたかのような魂を待っている肉体である。
De Anima 43.22
Sed et illa sic patitur, ut alibi agere videatur, dissimulatione praesentiae futuram absentiam ediscens; et tamen interim somniat, nec quiescit, nec ignavescit omnino, nec naturam immortalitatis servam sopori addicit: probat se mobilem semper; terra, mari, peregrinatur, negotiatur, agitatur, laborat, ludit, dolet, gaudet, licita atque inlicita persequitur: ostendit quod sine corpore etiam plurimum possit, quod et suis instructa sit membris, sed nihil ominusnecessitatem habeat rursus corporis agitandi.
PL 2, 724Aしかし魂の方は、あたかも別の場所で働いているかのように見えるという仕方でこれに与っており、現に居合わせながらそれを装い隠すことによって、やがて訪れる不在をあらかじめ学んでいる。それでいて魂はその間も夢を見ており、静止することも、まったく怠惰になることもなく、不死という本性を眠りの奴隷とすることもない。魂は、自らが常に動くものであることを証している。すなわち陸を、海を旅し、商いをし、動き、働き、遊び、悲しみ、喜び、許されたことも許されぬことも追い求める。魂は、肉体なしにも多くのことをなしうること、そして自らの肢体を具えていること、しかしそれでもなお再び肉体を動かす必要を有していることを示すのである。
De Anima 43.23
Ita cum evigilaverit corpus, redditum officiis ejus, resurrectionem mortuorum tibi affirmat. Haec erit somni, et ratio naturalis, et natura rationalis. Etiam per imaginem mortis, fidem initiaris, spem meditaris, discis mori et vivere, discis vigilare dum dormis.
PL 2, 724Aこうして肉体が目覚め、その務めへと戻されるとき、それは死者の復活をお前に確証する。これこそが、眠りの自然な理であり、理にかなった本性である。死の像を通してさえ、お前は信仰へと導き入れられ、希望を思い巡らし、死ぬことと生きることを学び、眠りつつ目覚めていることを学ぶのである。