テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 2De Anima

Caput XIX 第XIX章

Tertullian · De Anima · PL 2, 680B · 15 sectiones

De Anima 19.1

1

Sed ne illi quidem praetereundi, qui vel modico temporis viduant animam intellectu. Proinde enim viam sternunt postea inducendi ejus, sicut et animi, a quo scilicet proveniat intellectus.

PL 2, 680B

しかし、たとえわずかな期間であっても魂から知性を欠けさせる者たちも、見過ごすべきではない。彼らはまさにそうすることによって、後になって知性を――そして知性がそこから生じるとされる心をも――持ち込むための道を開いているのである。

De Anima 19.2

2

Volunt infantiam sola anima contineri, qua tantummodo vivat, non ut pariter sapiat; quia nec omnia sapiant quae vivant: denique, arbores vivere, nec tamen sapere, secundum Aristotelem, et si quis alius substantiam animalem in universa communicat, quae apud nos in homine privata res est, non modo ut Dei opus, quod et caetera, sed ut Dei flatus, quod haec sola, quam dicimus cum omni instructu suo nasci.

PL 2, 680C

彼らは、幼児期はただ魂のみによって保たれ、魂はただ生かすだけであって、同時に知解させはしない、と考える。なぜなら生きているものがみな知解するわけではないからである。実に、アリストテレスによれば樹木は生きてはいるが知解しない。また誰か他の者が、魂という実体を万物にあまねく分かち与えるとしても、我々の考えでは、それは人間においてのみ固有のものである。というのも、それは他の被造物と同様に単に神の業であるだけでなく、これだけは神の息吹によるものであり、我々はこれがそのすべての備えを具えて生まれると言うからである。

De Anima 19.3

3

Et si ad arbores provocamur, amplectemur exemplum: siquidem et illis, necdum arbusculis, sed stipitibus adhuc, et surculis etiam nunc, simul de scrobibus oriuntur, inest propria vis animae.

PL 2, 681A

もし我々が樹木を引き合いに出されるのであれば、その実例をこそ喜んで受け入れよう。というのも、それら樹木にも――まだ若木にすらならず、いまだ幹にすぎず、あるいは今はまだ挿し木にすぎない段階でも――苗床から芽生えると同時に、固有の魂の力が宿っているのだから。

De Anima 19.4

4

Verum pro temporis ratione remoratur, coalescens et coadulescens robori suo, donec aetas impleat habitum quo natura fungatur.

PL 2, 681A

しかしその力は、時の理に応じて留まり、みずからの力とともに凝り固まり、ともに成長してゆき、齢がその本性の働くべき有りようを満たすまで待つのである。

De Anima 19.5

5

Aut unde mox illis et frutices inoculantur, et folia formantur, et germina inflantur, et flosculi inornantur, et succi condiuntur; si non in ipsis omnis paratura generis quiescit, et partibus promota grandescit?

PL 2, 681A

さもなければ、やがて枝が接がれ、葉が形づくられ、芽が膨らみ、花が飾られ、樹液が調えられるのは、いったいどこから来るというのか。もしその類のあらゆる備えがそれ自身のうちに休らっており、部分部分において進み出ながら大きくなってゆくのでなければ。

De Anima 19.6

6

Inde igitur et sapiunt unde vivunt, tam vivendi quam sapiendi proprietate, et quidem ab infantia et ipsae sua.

PL 2, 681A

それゆえ樹木は、生きているのと同じところから知解してもいるのであり、生きることの固有性も知解することの固有性も等しく持っており、しかもそれ自身の幼き頃から、それ自身のものとしてそれを持っているのである。

De Anima 19.7

7

Video enim et vitem adhuc teneram et impuberem, intelligentem tamen jam opera sua, et volentem alicui adhaerere, cui innisa et innexa proficiat; denique non expectata rustica disciplina, sine arundine, sine cervo, si quid attigerit, ultro ambibit, et quidem viriosius de suo ingenio, quam de tuo arbitrio: properat esse secura.

PL 2, 681A

私は、いまだ柔らかく未成熟な葡萄の蔓でさえ、すでに自分のなすべき業を知解しており、何かに寄りかかろうと欲し、それに寄りすがり絡みついて伸びてゆこうとするのを見る。結局のところ、農夫の手ほどきを待つことなく、支柱もなく添え木もなくとも、何かに触れればみずから進んでそれに巻きつく。しかもそれは、お前の判断によるよりも、それ自身の才知によるところがはるかに大きく、いち早く安心を得ようと急ぐのである。

De Anima 19.8

8

Video et hederas, quantum velis primas, statim ad superna conari, et, nullo praeeunte, suspendi; quod malint parietibus invehi, textili sylva, quam humi teri, voluntaria injuria. Contra, quibus de aedificio male est, ut crescendo recedunt! ut refugiunt!

PL 2, 681B

私はまた蔦を見る――お前が望むだけ若いものであっても、すぐに高みへと登ろうとし、先導する者が誰もいなくとも宙に懸かろうとする。蔦は、地に踏みにじられるという自ら招いた不正を蒙るよりも、編み合う森となって壁づたいに運ばれてゆくことを好むのである。反対に、建物の具合が悪い場所にある蔦が、育ちながらいかに退いてゆくことか。いかに逃げ去ってゆくことか。

De Anima 19.9

9

Sentias ramos aliorsum destinatos et animationem arboris de divortio parietis intelligas; contenta est parvitate, quam ex primordio providentissimi fruticis edidicit, timens etiam ruinam. Has ego sapientias et scientias arborum, cur non contendam?

PL 2, 681B

お前は、枝が別の方角へ向けられているのを感じ取り、壁から離れてゆくことのうちに樹木の生命の働きを知解するであろう。樹木は、いと深き配慮に満ちた若木であったその始まりから学び知った小ささに満足しており、倒れることさえ恐れているのである。私が樹木のこうした知恵や知識を主張して、何が悪かろうか。

De Anima 19.10

10

Vivant ut philosophi volunt; sapiant ut philosophi nolunt; intelligat et infantia ligni; quo magis hominis, cujus anima, velut surculus quidam ex matrice Adam in propaginem deducta, et genitalibus foeminae foveis commendata cum omni sua paratura, pullulabit tam intellectu quam et sensu?

PL 2, 681C

哲学者たちが望むように、樹木は生きるがよい。哲学者たちが望まぬように、樹木は知解するがよい。木の幼き頃でさえ知解するのだとすれば、まして人間においてはなおのことではないか。人間の魂は、いわば母木アダムから接ぎ穂として枝分かれへと導かれ、女の生殖の窪みに託されて、そのすべての備えとともに、知性においても感覚においても芽吹いてゆくのである。

De Anima 19.11

11

Mentior, si non statim infans ut vitam vagitu salutavit, hoc ipsum se testatur sensisse atque intellexisse, quod natus est, omnes simul ibidem dedicans sensus, et luce visum, et sono auditum, et humore gestum, et aere odoratum, et terra tactum.

PL 2, 682A

もし嬰児が産声によって生を迎えるやいなや、自分が生まれたということそのものを感じ知解したと自ら証ししていないのであれば、私は偽りを言っていることになろう――そのときそこで、光によって視覚を、音によって聴覚を、湿り気によって味覚を、大気によって嗅覚を、地によって触覚を、すべての感覚をいっせいに捧げ始めるのである。

De Anima 19.12

12

Ita prima illa vox de primis sensuum, et de primis intellectuum pulsibus cogitur. Plus est, quod de prospectu lacrymabilis vitae quidam augurem incommodorum vocem illam flebilem interpretantur; quo etiam praesciens habenda sit ab ingressu nativitatis, nedum intelligens.

PL 2, 682A

こうして、あの最初の声は、感覚の最初の働きと知性の最初の鼓動とから引き起こされるのである。さらに言えば、ある人々は、あの涙ながらの声を、涙にみちた人生を見通したがゆえの、災いを予兆する声と解釈している。そうであるならば、嬰児は誕生の入口から、単に知解する者としてだけでなく、あらかじめ知る者としてさえ見なされねばならない。

De Anima 19.13

13

Exinde et matrem spiritu probat, et nutricem spiritu examinat, et gerulam spiritu agnoscit, fugiens extranea ubera, et recusans ignota cubilia, et neminem appetens nisi ex usu.

PL 2, 682A

その後、嬰児は霊によって母を見分け、霊によって乳母を吟味し、霊によって子守りを見分け、見知らぬ乳房を避け、見知らぬ寝床を拒み、慣れ親しんだ者以外の誰をも求めない。

De Anima 19.14

14

Unde illi judicium novitatis et moris, si non sapit? unde illi et offendi et demulceri, si non intelligit? Mirum satis, ut infantia naturaliter animosa sit, non habens animum; et naturaliter adfectiosa sit, non habens intellectum.

PL 2, 682B

もし嬰児が知解していないのなら、目新しさと慣れとを判断する力はどこから来るのか。もし嬰児が知解していないのなら、不快を覚えたり慰められたりする力はどこから来るのか。幼児期が、心を持たないのに生まれつき心に満ちた様子を見せ、知性を持たないのに生まれつき情愛に満ちているとは、まことに不思議なことである。

De Anima 19.15

15

Atenim Christus ex ore lactentium et parvulorum experiendo laudem, nec pueritiam, nec infantiam hebetes pronuntiavit: quarum altera (Matt. XXI), cum suffragio occurrens, testimonium ei potuit offerre; altera (Matt. II), pro ipso trucidata, utique vim sensit.

PL 2, 682B

だが、キリストは乳飲み子と幼子の口から賛美を引き出すことによって、少年期をも幼児期をも鈍いものとは宣言しなかった。そのうち一方は(マタイ21)、歓呼をもって迎えつつキリストに証しを捧げることができ、他方は(マタイ2)、キリストのために虐殺されて、当然ながらその暴力を身に感じ取ったのである。