テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 2De Anima

Caput XVIII 第XVIII章

Tertullian · De Anima · PL 2, 677A · 25 sectiones

De Anima 18.1

1

Convertor ad intellectualium partem, quemadmodum illam Plato a corporalibus separatam haereticis commendaverit, agnitionem ante mortem consecutus. Ait enim in Phaedone: Quid tum erga ipsam prudentiae possessionem?

PL 2, 677A

私は知性的な部分の方へと目を転じる。プラトンが、死の前にすでに知見を得ていながら、それを物体的なものから切り離して異端者たちに推奨した、その次第である。彼は『パイドン』でこう言っている。「それでは、知恵そのものの所有に関してはどうか」と。

De Anima 18.2

2

Utrumne impedimentum erit corpus, annon, si quis illud socium adsumpserit in quaestionem? Tale quid dico, habetne veritatem aliquam visio et auditio hominibus, annon? Annon etiam poetae haec nobis semper obmussant, quod neque audiamus certum, neque videamus?

PL 2, 677B

肉体は妨げとなるであろうか、それとも、もし誰かがそれを探求の伴侶として受け入れるならばそうではないであろうか。私が言おうとしているのはこういうことである。人間にとって視覚と聴覚とは何らかの真理を持っているのか、それとも持っていないのか。詩人たちでさえ、我々に対して常にこのことをつぶやき続けているではないか。我々は確かなものを聞くことも見ることもない、と。

De Anima 18.3

3

Meminerat scilicet et Epicharmi Comici: Animus cernit, animus audit, reliqua surda et caeca sunt.

PL 2, 677B

彼はまた、喜劇詩人エピカルモスのことも思い出していた。「心が見る、心が聞く、それ以外のものは聾であり盲である」と。

De Anima 18.4

4

Itaque rursus, illum ergo ait supersapere, qui mente maxime sapiat, neque visionem proponens, neque ullum ejusmodi sensum attrahens animo, sed ipsa mente sincera utens in recogitando, ad capiendum sincerum quodque rerum, segressus potissimum ab oculis et auribus, et, quod dicendum sit, a toto corpore, ut turbante, et non permittente animae possidere veritatem atque prudentiam, quando communicat.

PL 2, 677B

それゆえ彼はさらにこう言う。真に知に長けているのは、思考の中でこそ最も知に長ける者であり、視覚を差し出すこともなく、この種のいかなる感覚をも心に引き入れることもなく、ただ純粋な思考そのものを用いて再考にあたり、事物のそれぞれの純粋な姿を捉えるために、何よりもまず目と耳から、そして、言うべきことを言うなら、肉体全体から離れた者である、と。肉体は魂を掻き乱し、それが交わっているときには、魂が真理と知恵とを所有することを許さないからである。

De Anima 18.5

5

Videmus igitur adversus sensus corporales aliam portendi paraturam, ut multo idoniorem, vires scilicet animae, intellectum operantes ejus veritatis, cujus res non sint coram, nec subjaceant corporalibus sensibus, sed absint longe a communi conscientia, in arcano, et in superioribus, et apud ipsum Deum.

PL 2, 677C

かくして我々は、物体的な感覚に対抗して、はるかにふさわしいものとして別の備えが示されているのを見る。すなわち魂の諸力であり、それらはある真理――その事柄が目の前にあるのでもなく、物体的な感覚のもとに従うのでもなく、共通の認識からは遠く隔たって、秘められたところに、より高きところに、神御自身のもとにある真理――を捉える知性を働かせるのである。

De Anima 18.6

6

Vult enim Plato esse quasdam substantias invisibiles, incorporales, supermundiales, divinas et aeternas, quas appellat Ideas, id est formas, exempla, et caussas naturalium istorum manifestorum, et subjacentium corporalibus sensibus; et illas quidem esse veritates, haec autem imagines earum.

PL 2, 678A

というのも、プラトンは、目に見えず、非物体的で、世界を超え、神的で永遠な、ある種の実体が存在すると主張し、それをイデア――すなわち形相、範型、そして、これら明白であり物体的な感覚のもとに服する自然物の原因――と呼ぶからである。そして彼によれば、それらこそが真理であり、これら〔感覚に現れるもの〕はそれらの模像にすぎない。

De Anima 18.7

7

Relucentne jam haeretica semina Gnosticorum et Valentinianorum? Hinc enim arripiunt differentiam corporalium sensuum, et intellectualium virium, quam etiam parabolae decem virginum (Matt. XXIV) adtemperant: ut quinque stultae sensus corporales figuraverint, stultos videlicet, quia deceptui faciles; sapientes autem intellectualium virium notam expresserint, sapientiam scilicet, quia contingentium veritatem illam arcanam et supernam, et apud pleroma constitutam, haereticarum idearum sacramenta: hoc enim sunt et aeones, et genealogiae illorum.

PL 2, 678A

すでにグノーシス派とウァレンティヌス派の異端の種が透けて見えていないだろうか。彼らはここから、物体的な感覚と知性の諸力との相違を取り出し、それを十人の乙女のたとえ話(マタイ24章)にさえ当てはめる。すなわち、五人の愚かな乙女は物体的な感覚を象っており、愚かというのは欺かれやすいからであり、他方、賢い乙女たちは知性の諸力の印を表しており、賢いというのは、あの秘められた、天上の、そしてプレーローマのもとに据えられた真理――すなわち異端者たちのイデアの秘義に触れるからだというのである。実に彼らのアイオーンたちも、その系譜もまさにこのことなのである。

De Anima 18.8

8

Itaque et sensum dividunt: et intellectualibus quidem, a spiritali suo semine; sensualibus vero, ab animali, quia spiritalia nullo modo capiat; et illius quidem esse invisibilia, hujus vero visibilia, et humilia, et temporalia, quae sensu conveniantur, in imaginibus constituta.

PL 2, 678B

かくして彼らは感覚をも分割する。知性的な人々は自らの霊的な種に由来し、感覚的な人々は魂的なものに由来する。魂的なものは霊的なものを決して受け取ることができないからである。そして前者に属するのは目に見えないものであり、後者に属するのは、目に見え、低く、一時的なものであって、感覚によって捉えられ、模像のうちに据えられたものだというのである。

De Anima 18.9

9

Ob haec ergo praestruximus neque animum aliud quid esse, quam animae suggestum et structum; neque spiritum extraneum quid, quam quod et ipsa per flatum. Caeterum accessioni deputandum, quod aut Deus postea, aut diabolus adspiraret.

PL 2, 678B

それゆえこれらの事柄のゆえに、我々はすでに先立って論じておいた。心は、魂の生み出したもの、魂によって組み立てられたもの以外の何ものでもなく、霊もまた、魂自身が息吹によって成るものと別の何ものでもない、と。ただし、その後で神が、あるいは悪魔が息を吹き込むところのものは、後からの付加に帰せられるべきである。

De Anima 18.10

10

Et nunc ad differentiam sensualium et intellectualium, non aliud admittimus, quam rerum diversitates, corporalium et spiritalium, visibilium et invisibilium, publicatarum et arcanarum; quod illae sensui, istae intellectui adtribuantur; apud animam tamen et istis et illis obsequio deputatis, quae perinde per corpus corporalia sentiat, quemadmodum per animum incorporalia intelligat, salvo eo, ut etiam sentiat dum intelligit.

PL 2, 678B

そして今、感覚的なものと知性的なものとの相違については、我々は事物の多様性――物体的なものと霊的なもの、目に見えるものと目に見えないもの、公にされたものと秘められたもの――以外の何ものも認めない。前者は感覚に、後者は知性に帰されるのであるが、それでもなお、魂のもとでは、これらもあれらも共に、その奉仕に割り当てられているのであって、魂は肉体を通して物体的なものを感じ取るのと同じように、心を通して非物体的なものを知性するのである。ただし、知性するときにも同時に感じ取っているという点は保たれる。

De Anima 18.11

11

Non enim et sentire intelligere est, et intelligere sentire est? Aut quid erit sensus, nisi ejus rei quae sentitur intellectus? Quis erit intellectus, nisi ejus rei quae intelligitur sensus? Unde ista tormenta cruciandae simplicitatis, et suspendendae veritatis?

PL 2, 678C

実に、感じ取ることは知性することであり、知性することは感じ取ることではないか。あるいは、感じ取られる当の事柄についての知性以外の、感覚とは何であろうか。知性される当の事柄についての感覚以外の、知性とは何であろうか。単純さを苦しめ、真理を宙吊りにするこれらの拷問は、いったいどこから来るのか。

De Anima 18.12

12

Quis mihi exhibebit sensum non intelligentem quod sentit, aut intellectum non sentientem quod intelligit, ut probet alterum sine altero posse?

PL 2, 679A

感じ取っているものを知性しない感覚、あるいは知性しているものを感じ取らない知性を、私に示してくれる者がいるだろうか。それによって、一方が他方なしにありうることを証明するために。

De Anima 18.13

13

Si corporalia quidem sentiuntur, incorporalia vero intelliguntur, rerum genera diversa sunt, non domicilia sensus et intellectus, id est, non anima et animus. Denique, a quo sentiuntur corporalia?

PL 2, 679A

もし物体的なものが感じ取られ、非物体的なものが知性されるのだとすれば、異なっているのは事物の種類であって、感覚と知性の住まい――すなわち魂と心――ではない。では、物体的なものはいったい何によって感じ取られるのか。

De Anima 18.14

14

Si ab animo, ergo jam et sensualis est animus, non tantum intellectualis: nam dum intelligit, sentit; quia si non sentit, nec intelligit.

PL 2, 679A

もし心によってであるなら、心はもはや知性的であるだけでなく感覚的でもあることになる。というのも、心は知性するとき、同時に感じ取っているからである。感じ取らないならば、知性することもないのだから。

De Anima 18.15

15

Si vero ab anima corporalia sentiuntur, jam ergo intellectualis est vis animae, non tantum sensualis: nam dum sentit, intelligit; quia si non intelligit, nec sentit.

PL 2, 679A

しかし、もし物体的なものが魂によって感じ取られるのであれば、魂の力はもはや感覚的であるだけでなく知性的でもあることになる。というのも、魂は感じ取るとき、同時に知性しているからである。知性しないならば、感じ取ることもないのだから。

De Anima 18.16

16

Proinde, a quo intelliguntur incorporalia? si ab animo, ubi erit anima? si ab anima, ubi erit animus? Quae enim distant, abesse invicem debent, cum suis muneribus operantur.

PL 2, 679B

したがって、非物体的なものはいったい何によって知性されるのか。もし心によってであるなら、魂はどこにあるのか。もし魂によってであるなら、心はどこにあるのか。互いに異なるものは、それぞれの務めを果たしているときには、互いに不在でなければならないはずだからである。

De Anima 18.17

17

Putabis quidem abesse animum ab anima, si quando animo ita afficimur, ut nesciamus nos vidisse quid, vel audisse, quia alibi fuerit animus; adeo contendam, imo ipsam animam nec vidisse, nec audisse, quia alibi fuerit cum sua vi, id est, animo.

PL 2, 679B

確かに、我々が心の状態によって、何かを見た、あるいは聞いたということを知らないほどになるとき、心がどこか他所にあったのだから、心が魂から不在であったのだとお前は考えるかもしれない。しかし私はさらに主張しよう。それどころか、魂そのものが見もせず聞きもしなかったのだ、なぜなら魂は、その力すなわち心とともに、どこか他所にあったからだ、と。

De Anima 18.18

18

Nam et cum dementit homo, dementit anima, non peregrinante, sed compatiente tunc animo. Caeterum, animae principaliter casus est. Hoc inde firmatur, quod, anima digressa, nec animus in homine inveniatur: ita illam ubique sequitur, a qua nec in fine subremanet.

PL 2, 679B

というのも、人が正気を失うとき、正気を失うのは魂であって、そのとき心は他所へ出て行くのではなく、共に苦しんでいるのである。しかし、その出来事はもとより主導的には魂に属する事柄である。このことは次のことから確かめられる。すなわち、魂が去ってしまえば、人のうちには心も見出されないということである。かくして心は魂をどこまでも追い続け、最後においてさえその後に留まることはないのである。

De Anima 18.19

19

Cum vero sequitur et addicitur, perinde intellectus animae addicitur, quam sequitur animus cui addicitur intellectus.

PL 2, 679C

そして心が魂に付き従い、魂に帰属させられるとき、それと同じように知性もまた魂に帰属させられる。知性が帰属している当の心が、魂に付き従っているからである。

De Anima 18.20

20

Sit nunc et potior sensu intellectus, et potior cognitor sacramentorum: dummodo et ipse propria vis animae, quod et sensus, nihil mea interest, nisi cum idcirco praefertur sensui intellectus, ut ex hoc quoque separatior habeatur, quo potior adfirmatur.

PL 2, 679C

さて、知性が感覚よりも優れており、秘義のより優れた認識者であるとしよう。ただし、知性もまた魂の固有の力であること――感覚がそうであるのと同じように――である限りは、私には何ら関わりのないことである。ただ、それによって知性が感覚よりも優れていると主張されることをもって、そのゆえに知性がさらに分離したものとして見なされるようにされるのでない限りは。

De Anima 18.21

21

Tunc mihi post differentiam, etiam praelatio retundenda est, perventuro usque ad potioris Dei persuasionem. Sed de Deo, suo quoque campo, experiemur cum haereticis. Nunc de anima titulus, et intellectu non insidiose praeferendo locus.

PL 2, 680A

そのときには私にとって、両者の相違の次には、その優劣づけをも打ち砕くべきものとなろう。それは、より優れた神という妄信へと至り着くまでのことである。しかし神については、それにふさわしい別の戦場で、異端者たちと相まみえることにしよう。今は魂についての主題であり、知性を欺瞞をもって優先させないための場である。

De Anima 18.22

22

Nam etsi potiora sunt quae intellectu attinguntur, ut spiritalia, quam quae sensu, ut corporalia, rerum erit praelatio, sublimiorum scilicet adversus humiliores, non intellectus adversus sensum.

PL 2, 680A

というのも、たとえ知性によって捉えられるもの――すなわち霊的なもの――が、感覚によって捉えられるもの――すなわち物体的なもの――よりも優れているとしても、それは事物の優劣であって、すなわちより崇高なものがより低いものに対して優れているというだけのことであり、知性が感覚に対して優れているということではないからである。

De Anima 18.23

23

Quomodo enim praeferatur sensui intellectus, a quo informatur ad cognitionem veritatum? Si enim veritates per imagines adprehenduntur, id est invisibilia per visibilia noscuntur, quia et Apostolus nobis scribit (Rom. I, 20): Invisibilia enim ejus a conditione mundi de factitamentis intellecta visuntur; et Plato haereticis: Facies occultorum, ea quae apparent; et necesse est omnino hunc mundum imaginem quamdam esse alterius alicujus.

PL 2, 680A

というのも、知性が、それによって形作られて諸々の真理の認識に至るところの感覚に対して、どうして優先されうるであろうか。もし真理が模像を通して捉えられるのであれば、すなわち目に見えないものが目に見えるものを通して知られるのであれば――使徒も我々にこう書いている通りである(ローマ1:20)。「実に、あの方の目に見えないものは、世界の創造このかた、造られたものによって知性に捉えられ、見られている」と。プラトンも異端者たちに言う、「隠れたものの顔とは、現れているものである」と。そして、この世界がもう一つの別のものの何らかの模像であることは、まったく必然なのである。

De Anima 18.24

24

Videtur intellectus duce uti sensu, et auctore, et principali fundamento, nec sine illo veritates posse contingi: quomodo ergo potior erit eo per quem est, quo eget, cui debet totum quod attingit?

PL 2, 680B

知性は、感覚を導き手とし、創始者とし、主要な土台として用いているように見え、それなしには諸々の真理に触れることができないように見える。それならば、知性が、それによって存在し、それを必要とし、それに自らが捉えるものの全体を負っている当のものよりも、いったいどうして優れていられようか。

De Anima 18.25

25

Ita utrumque concluditur: neque praeferendum sensui intellectum; per quem enim quid constat, inferius ipso est; neque separandum a sensu: per quod enim quid est, cum ipso est.

PL 2, 680B

かくして両方とも次のように結論される。知性は感覚に優先させてはならない――何かがそれによって成り立つとき、その何かはそれよりも下位にあるからである――また、感覚から分離してもならない――何かがそれによって存在するとき、その何かはそれとともにあるからである。