テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 2De Anima

Caput XXV 第XXV章

Tertullian · De Anima · PL 2, 690B · 21 sectiones

De Anima 25.1

1

Jam nunc regrediar ad caussam hujus excessus, ut reddam quomodo animae ex una redundent, quando, et ubi, et qua ratione sumantur: de qua specie nihil refert, a philosopho, an ab haeretico, an a vulgo quaestio occurrat.

PL 2, 690B

さて今は、この脱線の理由へと立ち返り、魂がいかにして一つのものから溢れ出るのか、いつ、どこで、いかなる仕方で受け取られるのかを述べよう。この主題については、それが哲学者から出されようと、異端者から出されようと、群衆から出されようと、変わるところはない。

De Anima 25.2

2

Nulla interest professoribus veritatis de adversariis ejus, maxime tam audacibus quam sunt primo isti qui praesumunt non in utero concipi animam, nec cum carnis figulatione compingi atque produci; sed effuso jam partu, nondum vivo infanti extrinsecus imprimi: caeterum, semen ex concubitu muliebribus locis sequestratum, motuque naturali vegetatum compinguescere in solam substantiam carnis; eam editam, et de uteri fornace fumantem, et calore solutam, ut ferrum ignitum, et ibidem frigidae immersum, ita aeris rigore percussam, et vim animalem rapere, et vocalem sonum reddere.

PL 2, 690B

真理を奉ずる者たちにとって、それが真理に敵対する者たちのうちの誰であるかは、何の違いももたらさない。とりわけ、次のような者たちほど大胆な敵についてはなおさらである――彼らはまず、魂は胎内で身ごもられるのではなく、肉の形作りと共に組み立てられ生み出されるのでもないと決めてかかる。むしろ、産が終わり、まだ生きていない幼子に対して、外から刻み込まれるのだと言う。そして、交わりから女の部分に留められた種は、自然な動きによって養われ、ただ肉という実体にのみ凝り固まっていくのだと言う。それが産み出されるとき、胎の炉から湯気を立てながら、熱によって緩んだ状態にあり、あたかも焼けた鉄のようであって、そこですぐに冷たいものに浸されるかのように、空気の冷たさに打たれ、こうして生気ある力を奪い取り、声の音を発するのだと言う。

De Anima 25.3

3

Hoc Stoici cum Aenesidemo, et ipse interdum Plato, cum dicit, perinde animam extraneam alias, et extorrem uteri, prima adspiratione nascentis infantis adduci, sicut ex spiratione novissima educi. Videbimus an sententiam finxerit.

PL 2, 690C

これはストア派がアイネシデモスと共に唱えるところであり、プラトン自身も時にこれを唱える。すなわち彼は、魂はもともと外から来たものであり、胎から追われたものであって、生まれる幼子の最初の吸気によって導き入れられるのは、ちょうど最後の呼気によって連れ出されるのと同じだ、と言うのである。彼がこの説をこしらえたのかどうかは、いずれ見ることにしよう。

De Anima 25.4

4

Ne ex medicis quidem defuit Hicesius, et naturae et artis suae praevaricator. Puduit, opinor, illos hoc statuere, quod foeminae agnoscerent. At quanto ruboratior exitus, a foeminis revinci, quam probari?

PL 2, 691A

医者たちの中にも、ヒケシオスという者がおり、自然にも自分の技にも背いた者であった。思うに、彼らはこれを定めることを恥じたのであろう。なぜなら女たちがそれを見抜いてしまうからである。しかし、女たちによって裏付けられるよりも、女たちによって論駁される結末のほうが、どれほど恥ずべきことであろうか。

De Anima 25.5

5

In ista namque specie nemo tam idoneus magister, arbiter, testis, quam sexus ipsius. Respondete, matres, vosque praegnantes, vosque puerperae; steriles et masculi taceant; vestrae naturae veritas quaeritur, vestrae passionis fides convenitur; an aliquam in foetu sentiatis vivacitatem, alienam de vestro? de quo palpitent ilia, micent latera, tota ventris ambitio pulsetur, ubique ponderis regio mutetur? an hi motus gaudia vestra sint, et certa securitas, quod ita infantem et vivere confidatis, et ludere? an si desierit inquies ejus, illi prius pertimescatis? an et audiat jam in vobis, cum ad novum sonum excutitur?

PL 2, 691A

この事柄については、当の性そのものほどふさわしい教師も、裁定者も、証人もいない。答えよ、母たちよ――身重の諸君も、産をなした諸君も。子のない女も男も黙っておくがよい。問われているのは諸君の本性の真理であり、求められているのは諸君が身に受けた経験の信頼性である。胎児のうちに、諸君自身のものとは異なる何らかの生気を感じるのではないか。それによって脇腹が脈打ち、横腹がひくつき、腹の全周が打たれ、重みのある場所があちこちで移り変わるのではないか。この動きは諸君の喜びであり、それによって幼子が生きており遊んでさえいると確信できる確かな安心ではないか。その落ち着きのなさが止めば、諸君はまずその子のために怯えるのではないか。新しい物音に驚かされるとき、その子は諸君のうちですでに聞いているのではないか。

De Anima 25.6

6

An et ciborum varietates illi desideretis, illi etiam fastidiatis? an et valetudinibus in vicem communicetis? Ille quidem usque eo, de contusionibus vestris, quibus et ipse intus per eadem membra signatur, rapiens sibi injurias matris.

PL 2, 691B

食べ物のさまざまを、その子のために欲したり、その子のために嫌ったりするのではないか。病さえも互いに分かち合うのではないか。実にそれは、諸君の受けた打ち身によって、その子自身も内で同じ部位に痕を残されるほどであり、母の受けた傷を我が身に奪い取るのである。

De Anima 25.7

7

Si livor ac rubor sanguinis passio est, sine anima non erit sanguis: si valetudo animae accessio est, sine anima non erit valetudo: si alimonia, inedia, crementa, decrementa, pavor, motus, tractatio est animae, his qui fungitur, vivet.

PL 2, 691B

もし痣や赤みが血の受ける情態であるならば、魂なくして血はありえない。もし健康が魂に属するものであるならば、魂なくして健康はありえない。もし養い、絶食、成長、減少、恐れ、動き、扱われることが魂のものであるならば、これらを担う者は生きているのである。

De Anima 25.8

8

Denique desinit vivere, qui desinit fungi. Denique et mortui eduntur; quomodo, nisi et vivi? Qui autem et mortui, nisi qui prius vivi?

PL 2, 691B

つまるところ、これらを担うことをやめる者は、生きることをやめるのである。つまるところ、死んで生まれてくる子もある。もし生きていたのでなければ、どうしてそれがありえようか。しかし、先に生きていたのでなければ、どうして死んでいたということがありえようか。

De Anima 25.9

9

Atquin et in ipso adhuc utero infans trucidatur, necessaria crudelitate, cum in exitu obliquatus denegat partum; matricida, ni moriturus.

PL 2, 691C

しかるに、幼子は胎内にいながらにして殺されることさえある。やむをえぬ残酷さによってである。出口で横向きになって、産まれ出ることを拒む場合である。死ぬのでなければ、母殺しとなるからである。

De Anima 25.10

10

Itaque et inter arma medicorum et organon est quo prius patescere secreta coguntur, tortili temperamento, cum anulocultro quo intus membra caeduntur, anxio arbitrio; cum hebete unco, quo totum facinus extrahitur violento puerperio.

PL 2, 691C

そこで医術者の道具の中には、まず秘められた部分をこじ開けるための器具があり、捻る仕掛けを備えている。また、内部で肢体を切り刻む輪刀があり、これは不安な判断のもとに用いられる。また鈍い鉤があり、これによって激しい分娩のうちにその凶行の全体が引き出される。

De Anima 25.11

11

Est etiam aeneum spiculum, quo jugulatio ipsa dirigitur, caeco latrocinio: εμβρυοσφακτην appellant, de infanticidii officio, utique viventis infantis peremptorium.

PL 2, 692A

また青銅の刺し針もあり、これによって喉を裂く行為そのものが導かれる――盲目の強奪行為である。これを彼らは「エムブリュオスファクテーン」(胎児を殺すもの、の意)と呼ぶ。幼児殺しの務めから出た名であり、当然ながら、生きている幼児を滅ぼすための道具である。

De Anima 25.12

12

Hoc et Hippocrates habuit, et Asclepiades, et Erasistratus, et majorum quoque prosector Herophilus, et mitior ipse Soranus, certi animal esse conceptum, atque ita miserti infelicissimae hujusmodi infantiae, ut prius occidatur, ne viva lanietur.

PL 2, 692A

これはヒッポクラテスも、アスクレピアデスも、エラシストラトスも、成人までも解剖したヘロフィロスも、そして彼らより穏やかであったソラノス自身も、みな用いたものである。彼らは、宿ったものが生き物であることを確信しており、それゆえこの上なく不幸なこの種の幼子をあわれみ、生きたまま切り裂かれることのないよう、先に殺すべきだと考えたのである。

De Anima 25.13

13

De qua sceleris necessitate nec dubitabat credo Hicesius, jam natis animam superducens ex aeris frigidi pulsu, quia et ipsum vocabulum animae penes Graecos de refrigeratione respondeat.

PL 2, 692A

この凶行のやむをえなさについては、おそらくヒケシオスも疑いを抱かなかった。彼は、すでに生まれた者たちに、冷たい空気の衝撃から魂を後から重ねて与えるとする。ギリシア人のもとでは魂を指す言葉そのものが冷えることに対応しているから、というのである。

De Anima 25.14

14

Num ergo Barbarae Romanaeque gentes aliter animantur, quia animam aliud quid, quam ψυχην cognominaverunt? Quantae vero nationes sub ferventissimo axe censentur, colorem quoque excoctae? unde illis anima, quibus aeris rigor nullus?

PL 2, 692B

ならば、蛮族もローマの民も、魂を「プシュケー」とは異なる何かで呼んだからといって、異なる仕方で魂を与えられるというのか。灼熱の天頂の下にあると数えられる民族はいかに多く、その肌の色までも焼き固められているではないか。空気の冷たさがまったく無いその者たちに、いったいどこから魂が来るというのか。

De Anima 25.15

15

Taceo cubiculares aestus, et omnem illic caloris paraturam enitentibus necessariam, quas adflari vel maxime periculum est. In ipsis pene balneis foetus elabitur, et statim vagitus auditur.

PL 2, 692B

産室の暑さについては言うまい。そこで産に励む女たちに必要な、あらゆる熱の備えについても言うまい。彼女たちにとっては、風に吹き当てられることこそ、何より危険なのである。まさに湯浴みの最中にすら胎児は滑り出て、たちどころに産声が聞かれるのである。

De Anima 25.16

16

Caeterum, si aeris rigor thesaurus est animae, extra Germanias, et Alpes, et Argaeos nemo debuit nasci. Atquin et populi frequentiores apud orientalem et meridialem temperaturam, et ingenia expeditiora, omnibus Sarmatis etiam mente torpentibus.

PL 2, 692B

さらに、もし空気の冷たさが魂の宝庫であるならば、ゲルマニアの地、アルプス、アルガイオス山の外には誰も生まれてはならなかったはずである。しかるに、東方や南方の温暖な地にこそより多くの民が住み、その才知はより機敏であり、一方サルマタイ人はみな心が鈍いのである。

De Anima 25.17

17

Et animi enim de rigoribus scitiores provenirent, si animae de frigusculis evenirent: cum substantia enim et vis. His ita praestructis, possumus illos quoque recogitare, qui exsecto matris utero vivi aerem hauserunt, Liberi aliqui et Scipiones.

PL 2, 692C

実に、もし魂がわずかな寒さから生じるのであれば、より厳しい寒さからはより賢い心が生じるはずである。実体があれば、それに応じた力もあるのだから。これらのことを前もって立てたうえで、我々はまた、母の胎を切り開かれて生きたまま空気を吸い込んだ者たち――リベルという名の者たちや、スキピオ家の者たち――のことも思い起こすことができる。

De Anima 25.18

18

Quod si qui, ut Plato, perinde non putat duas animas in unum convenire, sicut nec corpora, ego illi non modo duas animas in unum congestas ostendissem, sicut et corpora in foetibus, verum et alia multa cum anima conserta, daemonis scilicet, nec unius, ut in Socrate ipso; verum et septenarii spiritus, ut in Magdalena; et legionarii numeri, ut in Geraseno, quo facilius anima cum anima conseretur ex societate substantiae, quam spiritus nequam ex diversitate naturae.

PL 2, 693A

もし誰かが、プラトンのように、二つの肉体が一つに合わさりえぬのと同様に、二つの魂も一つに合わさりえぬと考えるならば、私は彼に、双子の胎児における二つの肉体と同様に、一つに集められた二つの魂を示すだけでなく、魂に絡み合う他の多くのものをも示したことであろう――すなわち悪霊であり、それも一つとは限らない。ソクラテス自身におけるように一つの場合もあれば、マグダラの女におけるように七つの霊の場合もあり、ゲラサ人におけるように軍団の数におよぶ場合もある。それゆえ、性質を異にする悪しき霊が異なる本性から結びつくよりも、実体を同じくする魂と魂とが、その仲間関係から結びつくほうが、はるかに容易いのである。

De Anima 25.19

19

At idem in sexto Legum, monens cavere ne vitiatio seminis ex aliqua vilitate concubitus labem corpori et animae supparet, nescio de pristinis magis, an de ista sententia sibi exciderit.

PL 2, 693A

しかし同じプラトンは、『法律』第六巻において、いやしい交わりから種に傷がつき、それが肉体と魂とに汚れをもたらすことのないよう用心せよと勧めている。私には分からない、彼が以前の説から外れたのか、それともこの説から外れたのか。

De Anima 25.20

20

Ostendit enim animam de semine induci, quod curari monet, non de prima aspiratione nascentis. Unde, oro te, similitudine animae quoque parentibus de ingeniis respondemus, secundum Cleanthis testimonium, si non ex animae semine educimur?

PL 2, 693A

というのも彼は、魂が種から導き入れられることを示しており、その種を大切にせよと勧めているのであって、生まれる者の最初の吸気からとは言っていないからである。そこで私はお前に問いたい――もし我々が魂の種から生み出されるのでないなら、クレアンテスの証言にあるとおり、なにゆえ我々は才知の点で、魂の似通いによってもまた親に似るのか。

De Anima 25.21

21

Cur autem et veteres astrologi genituram hominis ab initio conceptus digerebant, si non exinde et anima est, ad quam aeque pertinet si quid est flatus?

PL 2, 693B

また、なぜ古の占星術師たちは、人の生まれの星回りを懐胎の初めから数えたのであろうか。そのときからすでに魂もあるのでなければ、そうはすまい。息吹と呼べるものがあるならば、それは等しくこの魂に属するのである。