De Anima 56.1
Occurrit disceptatio, an etiam hoc ab excessu statim fiat, an quasdam animas aliqua ratio detineat hic interim, an etiam receptas liceat postea ab inferis ex arbitrio vel ex imperio interve nire: nec harum enim opinionum suasoriae desunt.
PL 2, 745Bここで一つの論争が起こる。すなわち、これ〔陰府にとどめ置かれること〕は脱離した直後にただちに起こるのか、それとも何らかの理由によって、ある魂はその間ここ〔地上〕にとどめられるのか、それとも、いったん陰府に受け入れられた後でも、自らの意志によって、あるいは命令によって、後になって陰府から舞い戻ることが許されるのか、ということである。これらいずれの見解にも、それを説く論拠が欠けてはいない。
De Anima 56.2
Creditum est, insepultos non ante ad inferos redigi, quam justa perceperint, secundum homericum Patroclum funus in somnis de Achille flagitantem, quod non alias adire portas inferum posset, arcentibus eum longe animabus sepultorum.
PL 2, 745B葬られざる者は、しかるべき葬送の儀を受けるまでは陰府へと送られない、と信じられてきた。ホメロスの描くパトロクロスが、夢のうちにアキレウスに葬儀を求めたように——葬られた者たちの魂が彼を遠く押しとどめ、それより先は陰府の門に近づくことができなかったからである。
De Anima 56.3
Novimus autem, praeter poetica jura, pietatis quoque homericae industriam. Tanto magis enim curam sepulturae collocavit, quanto etiam moram ejus injuriosam animabus incusavit; simul et ne quis defunctum domi detinens ipse amplius cum illo maceretur enormitate solatii dolore nutriti.
PL 2, 745Bしかし我々は、詩人の法にとどまらず、ホメロスの敬虔さの巧みさをも知っている。彼が葬送への配慮をこれほど重んじたのは、その遅れが魂にとって不正であると咎めたからにほかならない。それと同時に、誰も死者を家にとどめおくことで、悲しみによって育まれた慰めの度を越し、自らいっそう苦しめられることのないようにするためでもあった。
De Anima 56.4
Ita querelas animae insepultae ad utrumque conficit; ut instantia funeris, et honor corporum servetur, et moeror adfectuum temperetur. Caeterum, quam vanum ut anima corporis justa sustineat, quasi aliquid ex illis ad inferos avehat?
PL 2, 745Cこうして彼は、葬られざる魂の訴えを二重の目的のために用いる。すなわち、葬儀を急がせることによって、肉体への敬意が保たれ、また情の悲嘆が和らげられるようにである。しかし、魂が肉体への葬送の儀を待たねばならないというのは、あたかもそこから何かを陰府へ持ち去るかのようであって、いかに空しいことであろうか。
De Anima 56.5
Multo vanius, si injuria deputabitur animae cessatio sepulturae, quam pro gratia deberet amplecti. Utique enim tardius ad inferos abstrahi malet, quae nec mori voluit.
PL 2, 745Cさらにいっそう空しいのは、葬送の遅れを魂への不正と見なすことである。むしろそれは恩恵として受け入れられるべきであろう。なぜなら、死ぬことすら望まなかった魂であれば、なおのこと陰府へ引き立てられるのが遅くなることを望むはずだからである。
De Anima 56.6
Amabit impium haeredem, per quem adhuc pascitur luce: aut si qua pro certo injuria est tardius sub terram detrudi, titulus autem injuriae cessatio est sepulturae, per quam iniquum eam injuria adfici, cui non imputabitur cessatio sepulturae, ad proximos scilicet pertinens.
PL 2, 746A魂は、それによってなお光の恵みにあずかっていられるところの、不敬な相続人を愛するであろう。あるいは、地の下へ遅れて追いやられることが本当に不正であるとしても、その不正の名目は葬送の欠如にある。しかし、葬送の欠如という咎——それはもとより近親者に属することである——を負わされるいわれのない魂が、その不正によって害を被るというのは、理不尽なことである。
De Anima 56.7
Aiunt et immatura morte praevenras eousque vagari isthic, donec reliquatio compleatur aetatum, quas tum pervixissent, si non intempestive obiissent.
PL 2, 746Aまた、早すぎる死に先を越された魂は、もし時ならずして死ななかったならば生き延びていたはずの年月が満ちるまで、ここをさまよい続けると人々は言う。
De Anima 56.8
Porro, aut constituta sunt tempora unicuique, et constituta praeripi posse non credam; aut si constituta sunt quidem, Dei tamen voluntate vel aliqua potestate mutilantur, frustra mutilantur, si jam impleti sustinent; aut si non sunt constituta, nulla erit reliquatio temporum non constitutorum.
PL 2, 746Aさらに言えば、各人に定められた時があるのであれば、私はその定められた時が奪い取られうるとは信じない。あるいは、もし時は定められているにもかかわらず、神の御旨によって、あるいは何らかの力によって断ち切られるのだとすれば、断ち切られたことは無益である——すでに満ちたものとして、なおその年月を待ち続けねばならないのであれば。あるいは、もし時が定められていないのであれば、定められていない時の残りなど存在しえないであろう。
De Anima 56.9
Adhuc addam: ecce obiit (verbi gratia) infans sub uberum fontibus, puta nunc puer investis, puta vesticeps, qui tamen octoginta annos victurus fuisset: hos praereptos ut anima ejus hic post mortem transigat, quale est?
PL 2, 746Bさらに付け加えよう。たとえば、乳房の泉のもとで幼子が死んだとしよう。あるいはまだひげも生えぬ少年、あるいは成人の衣をまとったばかりの若者としよう。それでも彼は八十年を生きるはずであった、と。その奪われた年月を、死後にその魂がここで過ごすというのは、いったいどういうことであろうか。
De Anima 56.10
Aetatem enim non potest capere sine corpore; quia per corpora operantur aetates. Nostri autem illud quoque recogitent, corpora eadem recepturas in resurrectione animas, in quibus decesserunt.
PL 2, 746Bなぜなら、魂は肉体なしに年齢を得ることができないからである。年齢というものは肉体を通して働くものだからである。しかし我々の同信の者たちは、次のことも思い起こすがよい。すなわち、復活において魂は、それが世を去ったときと同じ肉体を受け取るであろうということである。
De Anima 56.11
Iidem ergo sperabuntur et corporum modi, et eaedem aetates quae corporum modos faciunt. Quo ergo pacto potest infantis anima hic transigere praerepta tempora, ut octogenaria resurgat in corpore mensis unius?
PL 2, 746Bしたがって、肉体の様相も同じものが期待され、その肉体の様相をなす年齢もまた同じものが期待されるであろう。それならば、幼子の魂が、奪われた年月をここで過ごし、生後一月の肉体のうちに八十歳としてよみがえるということが、いったいどうしてありえようか。
De Anima 56.12
Aut si hic necesse erit ea tempora impleri quae fuerant destinata, num et ordinem vitae quam sortita sunt tempora pariter cum illis hic destinatum, pariter hic anima decurret, ut et studeat ab infantia, pueritiae delegata; et militet ab adolescentia, juventae excitata; et censeat a juventa, senectae ponderata; et foenus exprimat et agrum urgeat, naviget, litiget, nubat, laboret, aegritudines obeat; et quaecumque illam cum temporibus manebant tristia ac laeta?
PL 2, 746Bあるいは、もしここで、定められていたはずの年月を満たすことが必要であるとするならば、その年月とともにくじで定められていた人生の秩序もまた、ここでともに定められていたものとして、魂は同じくここで経巡るのであろうか——すなわち、幼少期からは学びに励み、幼年期にゆだねられた者として。思春期からは軍務に就き、青年期へと奮い立てられた者として。青年期からは市民として登録され、老年へと重みを加えられていく者として。そして利息を取り立て、畑を切り盛りし、船に乗り、訴訟を起こし、嫁ぎ、労苦し、病を患う。時とともに魂を待ち受けていたはずの、悲しみと喜びのすべてをも。
De Anima 56.13
Sed haec sine corpore quomodo transigentur? vita sine vita? Sed vacua erunt tempora, solo decursu adimplenda. Quid ergo prohibet apud inferos ea impleri, ubi perinde nullus est usus illorum?
PL 2, 747Aしかし、これらのことが肉体なしにどうして遂げられようか。命なき命であろうか。だが、そうした年月は空虚なものとなり、ただ経過することによってのみ満たされることになろう。それならば、陰府においてそれが満たされることを妨げるものが何かあろうか。そこでもまた同様に、それらは何の用にも立たないのだから。
De Anima 56.14
Ita dicimus omnem animam, quaqua aetate decesserit, in ea stare ad eum diem, usque perfectum illud repromittitur ad angelicae plenitudinis mensuram temperatum.
PL 2, 747Aかくして我々は、あらゆる魂が、いかなる年齢で世を去ったにせよ、その年齢のままにかの日までとどまると言う。そのかの日にこそ、天使の充満の尺度に整えられた、あの完全な状態が約束されているのである。
De Anima 56.15
Proinde nec extorres inferum habebuntur, quas vi ereptas arbitrantur, praecipue per atrocitates suppliciorum, crucis dico, et securis, et gladii, et ferae; nec isti porro exitus violenti, quos justitia decernit, violentiae vindex. «Et ideo, inquies, scelestae quaeque animae inferis exulant.» Alterum ergo constituas compello, aut bonos inferos, aut malos.
PL 2, 747Aしたがって、暴力によって奪い取られたと考えられる魂も、陰府から追放された者と見なされることはない——とりわけ、十字架、斧、剣、猛獣といった刑罰の凄惨さによる場合であっても。しかも、暴力の復讐者である正義が定めるかの最期は、そもそも暴力によるものではない。「それゆえ、あらゆる罪深い魂は陰府から追われているのだ」とお前は言うであろう。そこで私はお前に、いずれか一方を定めるよう迫る。陰府とは善なる場所なのか、悪しき場所なのか、と。
De Anima 56.16
Si malos placet, et jam praecipitari illuc animae pessimae debent. Si bonos, cur idem, animas immaturas, et innuptas, pro conditione aetatis puras et innocuas, interim dignas inferis non judicas?
PL 2, 747Bもし悪しき場所だと言うなら、最も悪しき魂こそがすでにかしこへ真っ逆さまに落とされてしかるべきである。もし善なる場所だと言うなら、なぜお前は同じように、早世した魂や未婚の魂——その年齢ゆえに清く無垢な魂——を、その間陰府にふさわしくないと判じるのか。