Dialogi (Gallus) 2.1.1
[0201] Quo primo igitur tempore relictis scholis beato me viro junxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. Interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi vestimentum dari.
PL 20, 201B「それで、私が学び舎を去って福なる人に初めて加わったとき、その数日後、教会へ向かう彼に我々は従っていた。そのとき、冬の月に半ば裸の貧しい者が彼に出会い、着る物を与えてくれるよう願った」。〔ミーニュはこの対話を第2対話と刷るが、題の添え書きのとおり第1対話の後半であり、次の第3対話が第2対話に当たる〕
Dialogi (Gallus) 2.1.2
Tunc ille, arcessito archidiacono, jussit algentem sine dilatione vestiri, deinde secretarium ingressus, cum solus, ut erat illi consuetudo, resideret (hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat; cum quidem in alio secretario presbyteri sederent vel salutationibus vacantes, vel audiendis negotiis occupati: Martinum vero usque in eam horam qua solemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat.
PL 20, 201B「そこで彼は首席助祭を呼び寄せ、凍えている者にただちに着せるよう命じ、それから聖具室〔secretarium。聖堂に付属する部屋〕に入って、いつもの習いで独り座っていた。(彼は、聖職者たちには自由を許しておいて、教会にいるときでさえ、このような独りの時を自分に確保していたのである。別の聖具室には司祭たちが座り、挨拶を受けることに暇を割くか、持ち込まれる用件を聞くことにかかりきりになっていたが、マルティヌスのほうは、民に対して典礼を行う習わしが求める時刻まで、自分の独りの場にこもっていた。)〔文は第4節の末尾に続く。底本の丸括弧はここで開いて第4節で閉じる。節ごとに閉じ、開き直した〕」。
Dialogi (Gallus) 2.1.3
Illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam in ecclesia nemo umquam illum sedere conspexit; sicut quemdam nuper, testor dominum, non sine meo pudore vidi sublimi solio et quasi regio tribunali celsa sede residentem.
PL 20, 201B「(次のことも私は見過ごさない。聖具室に座るときも、彼は決して椅子を使わなかった。教会では、彼が座るのを誰も見たことがない。ある者を、先ごろ、主に誓って言うが、私は恥じ入る思いで見た。高い玉座に、王の法廷さながらの高い座に腰を下ろしていたのである。)」。
Dialogi (Gallus) 2.1.4
Sedebat autem Martinus in cellula rusticana, ut sunt istae in usibus servulorum, quas nos rustici Galli tripetias, vos scholastici, aut certe tu qui de Graecia venis, tripodas nuncupatis); hoc ergo secretum beati viri pauper ille captatum, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset, irrupit, dissimulatum se a clerico querens, ac algere deplorans.
PL 20, 201C「(マルティヌスは、田舎風の腰掛け〔底本は cellula。後の tripetia との続きから sellula(腰掛け)と読む〕に座っていた。それは奴隷たちが使うようなもので、我々田舎のガリア人はトリペティアと、学のある諸君は、あるいは少なくともギリシアから来たあなたは、トリポダス〔三本脚の意〕と呼んでいる。)福なる人のこの隠れ場を狙っていたその貧者は、首席助祭が下着を与えるのを延ばしたので、押し入り、聖職者に無視されたと訴え、寒さを嘆いた」。
Dialogi (Gallus) 2.1.5
Nec mora: Sanctus paupere non vidente, intra amphibalum sibi tunicam latenter educit, pauperemque contectum discedere jubet. Dein paulo post archidiaconus ingressus admonet, pro consuetudine exspectare in ecclesia populum: illum ad agenda solemnia debere procedere.
PL 20, 201C「たちまち、聖なる人は、貧者の見ていないうちに、外套〔amphibalum〕の内側で自分の下着をひそかに脱ぎ、着せられた貧者に立ち去るよう命じた。そののちまもなく、首席助祭が入って来て、習いのとおり民が教会で待っていること、彼は典礼を行うために進み出るべきことを告げた」。
Dialogi (Gallus) 2.1.6
Cui ille respondens ait, pauperem prius (de se autem dicebat) oportere vestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi vestem pauper acciperet.
PL 20, 201D「彼は答えて、まず貧者が着せられねばならない(自分のことを言っていたのである)、貧者が衣を受け取らぬかぎり、自分は教会へ進み出ることはできない、と言った」。
Dialogi (Gallus) 2.1.7
Diaconus vero nihil intelligens, quia extrinsecus indutum amphibalo, veste nudum interius non videbat, postremo pauperem non comparere causatur. Mihi, inquit, vestis quae praeparata est, deferatur: pauper non deerit vestiendus.
PL 20, 201D「一方、助祭はまったく理解せず、外套の下の彼が衣を着ずに内側は裸であるとは見えなかったので、ついに、貧者は現れない、と口実を述べた。『私のために用意された衣を持って来るがよい。着せるべき貧者は欠けない』と彼〔マルティヌス〕は言った」。
Dialogi (Gallus) 2.1.8
Arcta tum demum clericus necessitate compulsus, jamque felle commoto, a proximis tabernis bigerricam vestem, brevem atque hispidam quinque comparatam argenteis rapit, atque ante Martini pedes iratus exponit. En, inquit, vestem: sed pauper hic non est.
PL 20, 201D「ついに聖職者は、やむにやまれぬ必要に迫られ、すでに怒りがこみ上げて、近くの店から、銀貨五枚で買った、短く毛羽立ったビゲリカ織〔bigerrica。ピレネーの地のビゲッリ族の粗い毛織〕の衣をひったくり、怒ってマルティヌスの足もとに投げ出した。『ほら、衣だ。だが、ここに貧者はいない』と彼は言った」。
Dialogi (Gallus) 2.1.9
Ille nihil motus, jubet eum paululum stare pro foribus, secretum utique procurans dum sibi vestem nudus imponeret; totis viribus elaborans, ut posset occultum esse quod fecerat. Sed quando in sanctis viris latent ista? quaerentibus velint nolint cuncta produntur.
PL 20, 202B「彼はまったく動じず、しばらく戸口の外に立っているようにと命じた。裸のまま衣を着るあいだ、人目を避ける用意をしたのである。自分のしたことを隠しおおせるよう、全力を尽くした。しかし、聖なる人々において、こうしたことが隠れていようか。望むと望まざるとにかかわらず、探す者にはすべてが明かされる」。