De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.1
Ut regni unitas probetur in tribus personis, citatus Esaiae locus expenditur: et in iis a quibus vel de Patre vel de Filio vel de Spiritu expositus sit, nullam sensus diversitatem fuisse declaratur.
PL 16, 814A国の一体性が三つのペルソナにおいて立証されるために、引用されたイザヤの箇所が吟味される。その箇所を、父について、あるいは子について、あるいは霊について解き明かした者たちのあいだに、意味の相違がなかったことが明らかにされる。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.2
Ad haec majestate Spiritui inde asserta, quod crucifixus dicatur Dominus majestatis, ejus cum Patre ac Filio tanta aequalitas ostenditur, ut ipsum hinc numquam dejecturi sint Ariani.
PL 16, 814Bさらに、十字架につけられた者が「威光の主」と呼ばれることから霊に威光が帰せられるので、霊が父と子と等しいことが示され、アレイオス派もこの点から霊を引き下ろすことは決してできない。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.3
165. Nunc unitatem majestatis et regni licet in Patre, Filioque, et sancto Spiritu cognoscere. Nam plerique dicunt Patrem Deum ab Esaia hoc tempore visum (Esai. VI, 1) , Paulus Spiritum dixit, Lucas probavit (Act. XXVIII, 25) , Joannes Evangelista ad Filium retulit.
PL 16, 814B165. いま、威光と国の一体性を、父、子、聖なる霊において認めることができる。実に、多くの者は、このときイザヤに見られたのは父なる神だと言う(イザヤ6:1)。パウロは霊と言い、ルカがそれを承認し(使徒言行録28:25)、福音書記者ヨハネは子に関連づけた。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.4
Sic enim scriptum est de Filio (Joan. XII, 36) : Haec locutus est Jesus, et abiit, et abscondit se ab his.
PL 16, 814B子について、こう書かれているからである(ヨハネ12:36)。「イエスはこれらのことを語って、立ち去り、彼らから身を隠した」。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.5
Cum autem tanta signa fecisset coram eis, non credebant in eum; ut sermo Esaiae impleretur, quem dixit: Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui revelatum est (Esai. LIII, 1) ?
PL 16, 814B「だが、彼らの前でこれほど多くのしるしを行っていたのに、彼らは彼を信じなかった。それは、イザヤが言った言葉が成就するためであった。『主よ、誰が我々の聞いたことを信じたか。主の腕は誰に現されたか』」(イザヤ53:1)。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.6
Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Esaias: Excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum, ut non videant oculis, et corde intelligant, et convertantur, et sanabo eos (Esai. VI, 10) .
PL 16, 814C「彼らが信じることができなかったのは、イザヤがまた言ったからである。『彼は彼らの目を盲目にし、彼らの心をかたくなにした。目で見ず、心で理解せず、立ち帰らず、私が彼らを癒すことのないためである』」(イザヤ6:10)〔底本は否定の non を「心で理解し」以下の前に繰り返さない。non が後の動詞にも及ぶと取った〕。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.7
Haec dicit Esaias, quando vidit majestatem ejus, et locutus est de eo. 166. Ipsa verba dixit Joannes dixisse Esaiam, et majestatem ei Filii apparuisse evidentissime revelavit: Paulus autem Spiritum haec dixisse memoravit. Unde igitur ista diversitas?
PL 16, 814C「イザヤがこれらのことを言うのは、その威光を見て、彼について語ったときである」。166. ヨハネは、これらの言葉をイザヤが言ったと述べ、子の威光が彼に現れたことを最も明白に示した。だがパウロは、これらを言ったのは霊であると記した。では、この相違はどこから来るのか。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.8
167. Diversitas quidem verborum, non sensuum est. Nam licet diversa dixerint, nullus erravit; quia et Pater videtur in Filio, qui dixit: Qui me videt, videt et Patrem (Joan. XIV, 9) .
PL 16, 814C167. 確かに言葉の相違はあるが、意味の相違ではない。彼らが異なることを言ったとしても、誰も誤ってはいない。父も、子において見られるからである。子は言った。「私を見る者は、父をも見る」(ヨハネ14:9)。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.9
Et Filius videtur in Spiritu; quia sicut nemo dicit Dominum Jesum nisi in Spiritu sancto (I Cor. XII, 3) ; ita non carnali oculo, sed spiritali gratia Christus videtur.
PL 16, 814D子もまた、霊において見られる。「主イエス」と言えるのは聖なる霊においてのみであるように(一コリント12:3)、キリストは肉の目によってでなく、霊的な恩寵によって見られるのである。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.10
Unde et Scriptura ait: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illucescet tibi Christus (Ephes. V, 14) . Et Paulus cum oculos perdidisset, quomodo nisi in Spiritu Christum videbat (Act. IX, 8) ?
PL 16, 814Dそれゆえ聖書も言う。「眠る者よ、目覚めよ。死者の中から起き上がれ。そうすればキリストが汝を照らす」(エフェソ5:14)。パウロも、目を失ったとき、霊においてでなければ、どうしてキリストを見ていたのか(使徒言行録9:8)。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.11
Unde et Dominus ait: Ad hoc enim tibi visus sum, ut constituerem te ministrum et testem quibus vidisti me, et in quibus visurus es (Act. XXVI, 16) . Nam et prophetae Spiritum accipiebant, et Christum videbant. 168. Una igitur visio, una praeceptio, una majestas.
PL 16, 814Dそれゆえ主も言う。「実に、私はこのために汝に現れた。汝が私を見たこと、また汝がこれから私を見ることについて、汝を奉仕者とし、証人とするためである」(使徒言行録26:16)。預言者たちもまた、霊を受け、キリストを見ていた。168. ゆえに、見ることは一つ、命令は一つ、威光は一つである。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.12
An negamus etiam Dominum majestatis esse Spiritum sanctum (I Cor. II, 12) , cum Dominus majestatis sit crucifixus, qui natus est de Spiritu sancto ex virgine Maria?
PL 16, 815Aそれとも、我々は聖なる霊が威光の主であることをも否むのか(一コリント2:12)〔底本の引照は一コリント2:12。「威光の主」の句は一コリント2:8 に当たる〕。威光の主は、聖なる霊によっておとめマリアから生まれた、十字架につけられた者であるのに。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.13
Quia non alter Christus, sed unus est: et ante saecula ex Patre, ut Dei filius natus; et in saeculo, ut homo carnis assumptione generatus.
PL 16, 815Aキリストは別の者ではなく、一人だからである。世々の前に父から神の子として生まれ、世において、人として、肉の受容によって生まれた。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.14
169. Quid autem dicam, quia sicut Pater et Filius, ita etiam Spiritus immaculatus est et omnipotens (Sap. VII, 22) ; quia Graece παντοδύναμον, πανεπίσκοπον Salomon dixit, eo quod omnipotens et speculator sit omnium, sicut lectum esse in libro Sapientiae supra est demonstratum (Cap. 18, num. 135) .
PL 16, 815A169. その上、何と言おうか。父と子と同じく、霊もまた汚れなく、全能である(知恵の書7:22)。ソロモンは、ギリシア語で「全能の(パントデュナモン)」「すべてを見渡す(パンエピスコポン)」と言った〔ギリシア語〕。霊が全能であって、すべての者を見張る者だからである。このことが知恵の書に読まれることは、先に示した(第18章、第135段落)。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.15
Ergo et Spiritus in honore est et in majestate. 170. Intuere nunc, ne quid eum forte non deceat: aut si tibi displicet, Ariane, detrahe eum de Patris Filiique consortio.
PL 16, 816Aゆえに霊は、栄誉にも威光にもある。170. いま、霊にふさわしくないことが何かないか、よく見よ。あるいは、それが汝に気に入らないなら、アレイオス派よ、霊を父と子との交わりから引き離してみよ。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.22.16
Sed si detrahere volueris, coelos supra te reverti videbis; quia virtus eorum omnis ab Spiritu est (Psal. XXXII, 6) . Si detrahere volueris, in Deum tibi prius mittenda est manus; quia Deus Spiritus (Joan. IV, 24) . Sed quomodo detrahes eum, qui alta scrutatur Dei (I Cor. II, 10) ?
PL 16, 816Aだが、引き離そうとするなら、天が汝の上に崩れ落ちてくるのを見るだろう〔ミーニュの脚注によれば、諸版と一部の写本は coelos supra te verti と読み、他の写本は reverti、また一部は everti と読む。脚注はこれを「落ちかかり、崩れ落ちる」(illabi et cadere)の意とする。天の力は霊に由来するので、霊を引き離せば天が汝の上に崩れ落ちる、の意に取った〕。天の力はすべて霊に由来するからである(詩篇32:6)。引き離そうとするなら、汝はまず神に手をかけねばならない。神は霊だからである(ヨハネ4:24)。だが、神の深みを探る者を、どうして引き離せようか(一コリント2:10)。