De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.1
[0777] Non tantum prophetas et apostolos a Spiritu missos, verum etiam Filium Dei. Probatur id ex Esaia, et evangelistis, quamque ob causam eumdem Spiritum sicut columbam descendisse ac super Christum manere Lucas scripserit, exponitur.
PL 16, 777A預言者たちと使徒たちだけでなく、神の子も霊によって遣わされたこと。これはイザヤと福音書記者たちから証明され、また、ルカが同じ霊はハトのように降って、キリストの上にとどまったと書いた理由が説き明かされる。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.2
Dehinc eadem Christi missione confirmata, Filium a Patre et Spiritu non secus ac Spiritum a Patre et Filio mitti colligitur.
PL 16, 777A次に、キリストの派遣が確認されたので、霊が父と子から遣わされるのと同じく、子も父と霊から遣わされると結論される。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.3
1. Superiori libro (Cap. 12) evidentibus testimoniis Scripturarum docuimus apostolos et prophetas, illos ad prophetandum, hos ad evangelizandum a sancto Spiritu, sicut a Patre et a Filio destinatos: nunc adjicimus quod omnes jure mirentur, et dubitare non possint, quod Spiritus super Christum; et quod sicut ille Spiritum misit, et Filium Dei Spiritus misit.
PL 16, 777A1. 上の巻(第12章)では、聖書の明白な証言によって、預言者たちは預言へ、使徒たちは福音宣教へと、父と子から遣わされたのと同じく、聖なる霊からも遣わされたことを教えた。今や我々は、すべての人が当然に驚き、疑うことのできないことを付け加える。すなわち、霊がキリストの上に〔あること〕、そして、子が霊を遣わしたのと同じく、霊も神の子を遣わしたことである〔底本は「quod Spiritus super Christum」に述語が無い。「〔霊が〕あること」を補った〕。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.4
Dicit enim Filius Dei: Spiritus Domini super me, propter quod unxit me, evangelizare pauperibus, misit me, praedicare captivis remissionem, et caecis visum (Esai. LXI, 1) .
PL 16, 777B神の子は言うからである。「主の霊が私の上にある。それゆえ彼は私に油を注いだ。貧しい人々に福音を告げ知らせるために、彼は私を遣わした。捕らわれ人には解放を、見えない人には視力を宣べ伝えるために」(イザヤ61:1)。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.5
Quod cum de libro Esaiae legeret, ait in Evangelio: Hodie completa est haec Scriptura in auribus vestris (Luc. IV, 21) ; ut de se dictum esse signaret.
PL 16, 777B彼はイザヤの書からこれを読んだとき、福音書の中で言った。「今日、この聖書の言葉は、汝らの耳に成就した」(ルカ4:21)。自分について言われたことを示すためである。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.6
2. Ergo mirari possumus si et prophetas et apostolos Spiritus misit cum Christus dixerit: Spiritus Domini super me (Ibid., 18) ? Et bene, super me, dixit, quia quasi filius hominis loquebatur.
PL 16, 777B2. では、キリストが「主の霊が私の上にある」と言ったのに(ルカ4:18)、霊が預言者たちと使徒たちを遣わしたことを、我々は不思議に思えようか。「私の上に」と彼がよく言ったのは、人の子として語っていたからである。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.7
Quasi filius enim hominis et unctus et missus est ad Evangelium praedicandum. 3. Sed si non creditur Filio, audiant etiam Patrem loquentem quia Spiritus Domini super Christum.
PL 16, 777B人の子として、油を注がれ、福音を宣べ伝えるために遣わされたのである。3. だが、もし子が信じられないなら、キリストの上に主の霊があると語る父にも聞くがよい。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.8
Dicit enim Joanni: Super quem videris Spiritum descendentem de coelo, et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto (Joan. I, 33) . Dixit hoc Deus Pater Joanni: Joannes et audivit, et vidit, et credidit.
PL 16, 777B父はヨハネに言う。「霊が天から降って、その上にとどまるのを、汝が見るその人、この人が聖なる霊で洗礼を授ける者である」(ヨハネ1:33)。神なる父がこれをヨハネに言った。ヨハネは聞き、見、信じた。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.9
Audivit a Deo, vidit in Domino, credidit quia Spiritus erat, qui descendebat de coelo. Non enim columba, sed sicut columba descendit; sic enim scriptum est: Et vidi Spiritum descendentem de coelo, sicut columbam (Marc. I, 10) .
PL 16, 777C神から聞き、主において見、天から降るものは霊であると信じた。降ったのはハトそのものではなく、ハトのようにであった。次のように書かれているからである。「私は、霊が天からハトのように降るのを見た」(マルコ1:10)。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.10
4. Sicut Joannes vidisse se dixit, ita scripsit et Marcus: Lucas autem addidit quod corporali specie descendit Spiritus sanctus, sicut columba (Luc. III, 22) ; ne incarnationem illam putares fuisse, sed speciem.
PL 16, 777C4. ヨハネが自分は見たと言ったように、マルコも書いた。だがルカは付け加えた。聖なる霊はハトのように、体の姿で降った(ルカ3:22)。それが受肉であったとあなたが思わぬよう、姿であったと示したのである。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.11
Ideo autem speciem praetendit, ut per speciem crederet, qui Spiritum non videbat, et per speciem declararet unius honoris in imperio, unius operationis in mysterio, unius muneris in lavacro cum Patre et Filio sibi esse consortium, nisi forte invalidum credimus, ut in eo baptizetur servulus, in quo baptizatus est Dominus.
PL 16, 777Cさらに、霊が姿を示したのは、霊を見ていなかった者が姿によって信じるためであり、また、父と子とともに、命令においては一つの誉れ、奥義においては一つの働き、洗いにおいては一つの賜物の交わりを、自らがもつことを、姿によって宣言するためである。主が洗礼を受けたその霊において僕が洗礼を受けることを、我々が力の足りないこと〔invalidum は「無効」とも取れる〕と信じるのでない限りは。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.12
5. Pulchre autem dixit: Manentem super eum (Joan. I, 33) ; quia ad prophetas quoties volebat Spiritus, vel inspirabat verbum, vel faciebat: semper autem manebat in Christo.
PL 16, 778A5. 「その上にとどまる」と彼がよく言ったのは(ヨハネ1:33)、霊は、望むたびに預言者たちには、言葉を吹き込むか、あるいは行わせたが、キリストの内には常にとどまっていたからである。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.13
6. Nec rursum moveat, quod super eum dixit; de Filio enim hominis loquebatur, quia sicut Filius hominis baptizabatur.
PL 16, 778A6. また、「その上に」と彼が言ったことにも、あらためて動揺してはならない。彼は人の子について語っていたのであり、人の子として洗礼を受けていたからである。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.14
Nam secundum divinitatem non super Christum est Spiritus, sed in Christo; quia sicut Pater in Filio, et Filius in Patre, ita Dei Spiritus et Spiritus Christi et in Patre est et in Filio, quia oris est Spiritus.
PL 16, 778A神性に従えば、霊はキリストの上にあるのではなく、キリストの内にある。父が子の内に、子が父の内にあるように、神の霊とキリストの霊は、父の内にも子の内にもある。口の霊〔oris は「口の」。係りは定かでない〕だからである。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.15
Manet enim in Deo qui ex Deo est, sicut scriptum est: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est (I Cor. II, 12) .
PL 16, 778A神から出る者は神の内にとどまる。書かれているとおりである。「我々はこの世の霊ではなく、神から出る霊を受けた」(一コリント2:12)。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.16
Et manet in Christo, qui a Christo accepit: et in Christo est, quia iterum scriptum est: Ille de meo accipiet (Joan. XVI, 14) : et alibi: Lex enim Spiritus vitae in Christo Jesu liberavit me a lege peccati et mortis (Rom. VIII, 2) .
PL 16, 778Bまた、キリストから受けた者はキリストの内にとどまる。そしてキリストの内にある。再び書かれているからである。「彼は私のものから受ける」(ヨハネ16:14)。また別の箇所では「キリスト・イエスにおける命の霊の法が、私を罪と死の法から解放した」(ローマ8:2)。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.17
Non ergo secundum divinitatem Christi super Christum est, quia non super se est Trinitas, sed supra omnia, supra se autem non est, sed in se est.
PL 16, 778Bしたがって、キリストの神性に従えば、霊はキリストの上にあるのではない。三位一体は自らの上にあるのではなく、万物の上にあるからであり、自らの上にはなく、自らの内にあるからである。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.18
7. Quis ergo dubitet quia prophetas et apostolos Spiritus misit, cum dicat Dei Filius: Spiritus Domini super me (Luc. IV, 18) ?
PL 16, 778B7. では、神の子が「主の霊が私の上にある」と言うのに(ルカ4:18)、霊が預言者たちと使徒たちを遣わしたことを、誰が疑うだろうか。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.19
Et alibi: Ego sum primus, et ego in aeternum: et manus mea fundavit terram, et dextera mea solidavit coelum: vocabo eos, et astabunt simul, et congregabuntur omnes, et audient. Quis illis haec denuntiavit?
PL 16, 778Bまた別の箇所では言う。「私は最初の者であり、私は永遠に〔ある〕。私の手は地を据え、私の右の手は天を固めた。私が彼らを呼べば、共に立ち、すべての者が集められて、聞くだろう。誰が彼らにこれらのことを告げたのか」。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.20
Diligens te, feci voluntatem tuam adversus Babylonem, ut tollatur semen Chaldaeorum. Ego locutus sum, et ego vocavi: adduxi eum, et prosperum iter ejus feci. Accedite ad me, et audite haec. Non ab initio in occulto locutus sum: cum fierent, illic eram.
PL 16, 778B「汝を愛して、私はバビロンに対する汝の望みを成し、カルデア人の種が取り除かれるようにした。私が語り、私が呼んだ。私は彼を連れて来て、その道を栄えさせた。私のもとに来て、これを聞け。私は初めから隠れて語ったのではない。それが起こるとき、私はそこにいた」。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.21
Et nunc Dominus Deus misit, et Spiritus ejus (Esai. XLVIII, 12 et seq.) . Quis est, qui dicit: Misit me Dominus Deus, et Spiritus ejus; nisi qui venit a Patre, ut salvos faceret peccatores?
PL 16, 778C「そして今、主なる神が〔私を〕遣わした、その霊も」(イザヤ48:12以下)。「主なる神とその霊は私を遣わした」と言う者は誰か。罪人を救うために父から来た者のほかにいるだろうか。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.22
Quem ut audis, et Spiritus misit; ne cum legis quia Filius Spiritum mittit, inferioris esse Spiritum crederes potestatis.
PL 16, 778C霊もまた彼を遣わしたとあなたは聞く。子が霊を遣わすと読むとき、霊をより劣った権能の者と、あなたが思わぬためである。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.23
8. Ergo et Pater Filium misit, et Spiritus: Spiritum quoque et Pater misit, et Filius: Pater misit, quia scriptum est: Paraclitus autem ille Spiritus sanctus, quem mittet Pater in nomine meo (Joan. XIV, 26) .
PL 16, 778C8. それゆえ、父は子を遣わし、霊も遣わした。また霊を、父も遣わし、子も遣わした。父が遣わしたのは、書かれているからである。「しかし、パラクレートスである聖なる霊を、父が私の名によって遣わす」(ヨハネ14:26)。
De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.1.24
Filius misit, quia dixit: Cum venerit autem ille paraclitus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis (Joan. XV, 26) . Si ergo se invicem Filius et Spiritus mittunt, sicut Pater mittit, non subjectionis injuria, sed communitas potestatis est.
PL 16, 778C子が遣わしたのは、こう言ったからである。「しかし、私が父のもとから汝らに遣わすパラクレートスが来るとき、真理の霊が」(ヨハネ15:26)。したがって、父が遣わすように、子と霊が互いに遣わし合うなら、それは従属の侮辱ではなく、権能の共有である。