ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum

Liber III, Caput X 第III巻 第X章

Ambrose of Milan · De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum · PL 16, 789B · 28 sectiones

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.1

1

Spiritus sancti divinitatem astrui ex Joannis loco. Hunc quidem deletum fuisse ab haereticis, at inani conatu; cum inde facilius eorum perfidia convinci possit. Ut ostendatur hic idem locus esse de Spiritu, contextus series expenditur.

PL 16, 789B

聖なる霊の神性が、ヨハネの箇所から立証される。この箇所は異端者たちによって消されたが、その試みは空しい。そこからむしろ彼らの背信がいっそう容易に論破されうるからである。この箇所が同じく霊について言われたものであることを示すために、文脈の続きが吟味される。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.2

2

Eum de Spiritu sancto nasci, qui renascitur de eodem Spiritu, de quo Christus ipse natus ac renatus creditur. Iterum ex duobus Joannis testimoniis colligitur Spiritus divinitas, ac demum quomodo Spiritus, aqua et sanguis testes dicantur, exponitur.

PL 16, 789B

再生する者は、キリスト自身がそこから生まれ、また再生したと信じられている、その同じ聖なる霊から生まれる。さらに、ヨハネの二つの証言から霊の神性が導かれ、最後に、霊と水と血がどのように証人と呼ばれるかが説き明かされる。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.3

3

59. Nec solum hoc loco evidenter sancti Spiritus θεότητα, hoc est, deitatem Scriptura testatur; sed etiam ipse Dominus dixit in Evangelio: Quoniam Deus Spiritus est (Joan. III, 6) .

PL 16, 789C

59. 聖書は、この箇所だけで聖なる霊の神性(テオテース)〔ギリシア語〕、すなわち神性〔deitas〕をはっきり証しているのではない。主自身も福音書で言った。「神は霊であるから」(ヨハネ3:6)〔著者の読むヨハネ3:6 はこの句で結ぶ(下の63 段に引かれる)。通行の本文の3:6 にこの句は無い〕。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.4

4

Quem locum ita expresse, Ariani, testificamini esse de Spiritu; ut eum de vestris codicibus auferatis: atque utinam de vestris, et non etiam de Ecclesiae codicibus tolleretis!

PL 16, 789C

アレイオス派よ、諸君はこの箇所が霊について言われたものであることを、自分たちの写本からそれを取り除くほど、あからさまに証言している。取り除いたのが諸君の写本からだけで、教会の写本からまでは取り除かなかったのなら、どれほどよかったことか。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.5

5

Eo enim tempore quo impiae infidelitatis Auxentius Mediolanensem Ecclesiam armis exercituque occupaverat, vel a Valente atque Ursatio, nutantibus sacerdotibus suis, incursabatur Ecclesia Sirmiensis, falsum hoc, et sacrilegium vestrum in Ecclesiasticis codicibus deprehensum est.

PL 16, 790A

というのも、不敬虔な不信の人アウクセンティオスが軍勢と武力でミラノの教会を占拠していたとき、あるいはウァレンスとウルサキウスによって、司教たちが揺らいでいるところにシルミウムの教会が襲われたとき、諸君のこの偽りと瀆聖が教会の写本の中に見つかったのである。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.6

6

Et fortasse hoc etiam in Oriente fecistis. 60. Et litteras quidem potuistis abolere, sed fidem non potuistis auferre.

PL 16, 790A

そしておそらく諸君は東方でもこれを行った。60. 諸君は文字を消し去ることはできたが、信仰を取り去ることはできなかった。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.7

7

Plus vos illa litura prodebat, plus vos illa litura damnabat; neque enim vos poteratis oblinire veritatem, sed illa litura de libro vitae nomina vestra radebat. Cur auferebatur: Quoniam Deus Spiritus est; si non pertinebat ad Spiritum?

PL 16, 790A

その消し跡は諸君をいっそう暴き、その消し跡は諸君をいっそう断罪していた。諸君は真理を塗りつぶすことはできず、むしろその消し跡が命の書から諸君の名を削り取っていたのである。「神は霊であるから」という句が取り除かれたのは、なぜか。霊に関わらないのであれば。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.8

8

Si enim de Deo Patre vultis expressum, ergo et Deum Patrem negatis, qui putatis esse delendum. Utrum vultis, eligite: in utroque vos laqueus vestrae impietatis astringet, si gentiles vos esse fateamini vel Patrem Deum negando, vel Spiritum.

PL 16, 790B

もし諸君が、それは父なる神について言われたのだと言うなら、削除すべきだと考えている以上、諸君は父なる神をも否んでいることになる。どちらでも望むほうを選べ。いずれにしても、諸君の不敬虔の罠が諸君を縛る。父なる神を否むにせよ霊を否むにせよ、諸君が異邦人であると認めることになるのだから。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.9

9

Tenetur igitur vestra confessio, qua delestis oraculum, dum formidatis exemplum. 61. Delestis quidem in pectoribus animisque vestris: caeterum divinum non deletur oraculum, non deletur Spiritus sanctus, sed aversatur impias mentes: non deletur gratia, sed iniquitas; quia scriptum est: Ego sum, ego sum, qui deleo iniquitates tuas (Esai. XLIII, 25) .

PL 16, 790B

ゆえに諸君は自らの告白に捕らえられている。諸君は範例〔exemplum。写本とも取れる〕を恐れて、託宣を消したのだから。61. 諸君は確かに自分たちの胸と心の中では〔それを〕消した。しかし神の託宣は消されず、聖なる霊は消されず、ただ不敬虔な精神から背を向けるのである。消されるのは恩寵ではなく不法である。書かれているとおりだ。「私こそは、私こそは、汝の不法を消す者である」(イザヤ43:25)。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.10

10

Denique Moyses pro populo petens: Dele, inquit, me de libro tuo, si non parcis huic populo (Exod. XXXII, 32) . Nec tamen deletus est; quia non habebat iniquitatem, sed gratiam profluebat.

PL 16, 790B

実に、モーセは民のために求めて言う。「私を汝の書から消せ、もしこの民を赦さないのなら」(出エジプト記32:32)。それでも彼は消されなかった。彼には不法がなく、恩寵が溢れ出ていたからである。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.11

11

62. Vestra igitur estis confessione convicti, quod sapienter factum non potestis dicere, sed astute. Astute enim cognovistis loci istius vos attestatione convinci, nec argumenta vestra adversus id posse testimonium convenire.

PL 16, 790C

62. こうして諸君は自らの告白によって論破されている。それを賢明に行ったとは言えず、狡猾に行ったというほかない。この箇所の証言によって自分たちが論破されること、諸君の論拠がその証言に太刀打ちできないことを、諸君は狡猾にも悟ったのである。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.12

12

Quo enim possit alio intellectus loci istius derivari, cum series lectionis tota de Spiritu sit?

PL 16, 791A

実際、読まれる箇所の続きがすべて霊についてのものであるのに、この箇所の意味を、ほかのどこへ導くことができるだろうか。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.13

13

63. Nicodemus quaerit de regeneratione, respondet Dominus: Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit per aquam et Spiritum, non potest introire in regnum Dei (Joan. III, 5) .

PL 16, 791A

63. ニコデモは再生について尋ね、主は答える。「アーメン、アーメン、私は汝に言う、水と霊によって再び生まれる者でなければ、神の国に入ることはできない」(ヨハネ3:5)。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.14

14

Et ut ostenderet aliam generationem secundum carnem esse, aliam secundum Spiritum, addidit: Quod natum est ex carne caro est; quia de carne natum est; et quod natum est de Spiritu, Spiritus est; quia Deus Spiritus est (Ibid., 6) .

PL 16, 791A

そして、肉に従う生まれと霊に従う生まれは別であることを示すために、こう付け加えた。「肉から生まれたものは肉である。肉から生まれたからである。霊から生まれたものは霊である。神は霊であるから」(ヨハネ3:6)。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.15

15

Pro sequere ergo totam seriem lectionis, et invenies quod Dominus impietatem vestram plenitudine assertionis excluserit. Noli, inquit, mirari quia dixi: Oportet vos nasci denuo.

PL 16, 791A

それゆえ、読まれる箇所の続き全体をたどれ〔底本は Pro sequere と分けて刷る。prosequere と読む〕。そうすれば、主が断言の十全さによって諸君の不敬虔を締め出したことが分かる。主は言う。「私が『汝らは新たに生まれねばならない』と言ったことに驚くな」

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.16

16

Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis: sed nescis unde veniat, aut quo vadat; sic est omnis qui natus est de Spiritu (Ibid., VII, 8) . 64. Quis est qui nascitur de Spiritu, et qui efficitur Spiritus, nisi qui renovatur Spiritu mentis suae?

PL 16, 791A

「霊は望むところに息を吹き、汝はその声を聞く。だが、それがどこから来てどこへ行くかを知らない。霊から生まれた者もみなそのとおりである」(ヨハネ7:8)〔ミーニュの引照のまま。この句はふつうヨハネ3:8 にある〕。64. 霊から生まれ、霊となる者とは、自らの精神の霊によって新たにされる者でなくて誰であろうか。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.17

17

Hic est utique qui per aquam regeneratur et Spiritum sanctum; quoniam per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus sancti spem vitae capimus aeternae. Et alibi Petrus apostolus ait: Vos autem Spiritu sancto baptizabimini (Act. XI, 16) .

PL 16, 791B

この者こそ、水と聖なる霊によって再生される者である。再生と聖なる霊の新たにすることの洗いによって、我々は永遠の生命の望みを受けるからである。また別の箇所で使徒ペトロは言う。「しかし汝らは聖なる霊で洗礼を受ける」(使徒言行録11:16)。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.18

18

Quis est autem qui baptizatur Spiritu sancto, nisi qui renascitur per aquam et Spiritum sanctum? Ergo de sancto Spiritu Dominus dixit: Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit per aquam et Spiritum, non potest introire in regnum Dei.

PL 16, 791B

聖なる霊で洗礼を受ける者とは、水と聖なる霊によって再び生まれる者でなくて誰であろうか。ゆえに、主は聖なる霊について言った。「アーメン、アーメン、私は汝に言う、水と霊によって再び生まれる者でなければ、神の国に入ることはできない」。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.19

19

Et ideo de ipso nasci nos in posterioribus definivit, per quem renasci nos in superioribus est locutus. Haec Dominica sententia est: scripto nitor, non argumento.

PL 16, 791B

こうして主は、前の箇所でそれによって我々が再生すると語ったその霊から、後の箇所では我々が生まれると定めた。これは主の言葉である。私は書かれたものに拠っているのであり、論証に拠っているのではない。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.20

20

65. Quaero tamen cur si non dubitatur per Spiritum sanctum nos renasci, dubitetur de Spiritu sancto nos nasci; cum ipse Dominus Jesus de Spiritu sancto et natus sit et renatus?

PL 16, 791C

65. だが私は問う。聖なる霊によって我々が再生することが疑われないのなら、なぜ聖なる霊から我々が生まれることは疑われるのか。主イエス自身が、聖なる霊から生まれ、また再生したというのに。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.21

21

Quem si natum de Spiritu sancto confitemini (Matth. I, 20) , quia non potestis negare: renatum autem (Matth. III, 16) negatis; magna insipientia, ut quod singulare Dei est, confiteamini: quod commune est hominum, denegetis.

PL 16, 791C

もし諸君が、彼が聖なる霊から生まれたこと(マタイ1:20)を告白するなら――否定できないからだが――、しかし再生したこと(マタイ3:16)は否むなら、それは大いなる愚かさである。神にだけ属することは告白し、人間に共通のことは否むのだから。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.22

22

Et ideo bene vobis dicitur quod Judaeis dictum est: Si terrena vobis dixi, et non creditis; quomodo si dixero vobis coelestia credetis (Joan. III, 12) ? 66. Sed tamen utrumque locum ita scriptum invenimus in Graeco, ut non per Spiritum dixerit, sed de Spiritu.

PL 16, 791C

だから、ユダヤ人たちに語られたことが、諸君にもふさわしく語られる。「私が地上のことを汝らに語っても信じないのなら、天上のことを語ったとして、どうして信じるだろうか」(ヨハネ3:12)。66. しかも我々は、ギリシア語でも両方の箇所が、「霊によって」ではなく「霊から」と書かれているのを見いだす。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.23

23

Denique sic habet: Ἀμὴν, ἀμὴν, λέγω σοι, ἐὰν μή τις γεννήθη ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, hoc est, de aqua et Spiritu.

PL 16, 791D

実に、こうある。「アーメン、アーメン、私は汝に言う、水と霊から生まれる者でなければ」〔ギリシア語の本文。ヨハネ3:5 の句。前置詞はエクス(「〜から」)〕。すなわち、水と霊から、ということである。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.24

24

Ergo cum dubitari non debeat de sancto scriptum esse Spiritu, quod natum est de Spiritu; non est dubium quin Deus sit et sanctus Spiritus, secundum quod scriptum est, quia Deus Spiritus est.

PL 16, 792A

ゆえに、「霊から生まれたもの」という句が聖なる霊について書かれていることは疑ってはならないのだから、聖なる霊もまた神であることに疑いはない。「神は霊である」と書かれているとおりに。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.25

25

67. Alibi quoque ut hoc de sancto Spiritu scripsisse se idem evangelista reseraret: Per aquam, inquit, et Spiritum venit Christus Jesus, non solum in aqua sed per aquam et sanguinem.

PL 16, 792A

67. 同じ福音書記者は、このことを聖なる霊について書いたのだと明かすために、別の箇所でもこう言う。「キリスト・イエスは水と霊によって来た〔著者の引く本文は「水と霊によって」。通行の本文は「水と血によって」〕。水においてだけでなく、水と血によって来たのである」

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.26

26

Et spiritus testimonium dicit, quoniam Spiritus est veritas; quia tres sunt testes, Spiritus, aqua, sanguis: et hi tres unum sunt (I Joan. V, 6 et seq.) . 68. Audi quomodo testes: Spiritus mentem renovat, aqua proficit ad lavacrum, sanguis spectat ad pretium.

PL 16, 792A

「そして霊が証しをする。霊は真理だからである。なぜなら証人は三つあり、霊と水と血であって、この三つは一つである」(一ヨハネ5:6以下)。68. それらがどのように証人であるかを聞け。霊は精神を新たにし、水は洗いに役立ち、血は代価に関わる。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.27

27

Spiritus enim nos per adoptionem filios Dei fecit, sacri fontis unda nos abluit, sanguis Domini nos redemit. Alterum igitur invisibile, alterum visibile testimonium sacramento consequimur spiritali; quia Spiritus testimonium reddit spiritui nostro (Rom. VIII, 16) .

PL 16, 792A

霊は養子とすることによって我々を神の子らとし、聖なる泉の水は我々を洗い、主の血は我々を贖った。ゆえに我々は、一方は見えない、他方は見える証言を、霊的な秘跡によって得る。霊は我々の霊に証しを与えるからである(ローマ8:16)。

De Spiritu sancto libri tres ad Gratianum Augustum 3.10.28

28

Etsi in utroque plenitudo sit sacramenti, distinctio tamen muneris est: ergo ubi distinctio est muneris, non est utique testificationis aequalitas.

PL 16, 792B

どちらにも秘跡の充満があるとしても、務めには区別がある。ゆえに、務めの区別があるところに、証言の等しさがあるわけではない。