Panegyricus Theodosio Augusto dictus 46.1
Tu, quae experta Cinnanos furores, et Marium post exilia crudelem, et Sullam tua clade felicem, et Caesarem in mortuos misericordem, ad omne civilis motus classicum tremiscebas; quae praeter stragem militum utraque tibi parte pereuntium exstincta domi senatus tui lumina, suffixa pilo consulum capita, Catones in mortem coactos, truncosque Cicerones, et Pompeios fleveras insepultos; cui damna graviora scissus in partes civium furor quam portis imminens Poenus, aut receptus muri.
PL 13, 520Aキンナの狂乱、亡命ののち残酷になったマリウス、汝の殺戮によって「幸運な者」となったスッラ〔スッラはフェリクス(幸運な者)と名のった〕、死者にあわれみ深かったカエサルを経験した汝、ローマよ、内乱の合図のラッパのたびに震えていた汝よ。双方で滅びる兵士たちの殺戮のほかに、汝の元老院の光が家の中で消され、執政官の首が槍に突き刺され、カトたちが死へ追いやられ、キケロたちが首を切られ、ポンペイウスたちが葬られぬまま、汝は嘆いた。市民が党派に引き裂かれた狂乱は、汝にとって、門に迫るポエニ人や、城壁の内に受け入れられた〔底本は receptus muri。ミーニュの脚注の見出し語に従い muris と読んだ。底本はこの後に句点を置くが、次節の Gallus intulerat へ一続きの句である〕
Panegyricus Theodosio Augusto dictus 46.2
Gallus intulerat; cui Alliensi die Aemathia funestior, Cannis Collina feralior, tam altas olim reliquerunt cicatrices, ut, gravius semper tuam quam alienam experta virtutem, nihil tibi magis quam te timeres; vidisti civile bellum hostium caede, militum pace, Italiae recuperatione, tua libertate finitum. Vidisti, inquam, finitum civile bellum, cui decernere posses triumphum.
PL 13, 520Bガリア人が持ち込んだ損害よりも重かった。汝にとって、アッリア川の日よりエマティア〔ファルサロスの戦いを指す〕は悲惨で、カンナエよりコッリナ門〔スッラがこの門の前で戦った戦い〕は不吉であり、それらはずっと昔にあまりに深い傷跡を残したので、汝は外敵の武勇より自らの武勇をいつもいっそう重く経験し、汝は自分自身より恐れるものがなかった。それなのに汝は、敵の殺戮、兵士の平和、イタリアの回復、汝の自由をもって終わった内乱を見た。汝は、凱旋を決議できるような内乱が終わるのを見たのだと、私は言う。