Panegyricus Theodosio Augusto dictus 30.1
Tandem in nos oculos Deus retulit, et bonis Orientis intentus, ad mala nostra respexit, et hunc sacerrimo capiti objecit furorem, ut foedus abrumpere, jus feciale violare, bellum edicere non timeret.
PL 13, 505Aついに神は我々に目を向け直し、東方の善きものに心を注いでいたが、我々の災いを顧みて、あの呪われきった頭に、盟約を破り、フェティアリスの法〔宣戦と講和を司る祭官団の法〕を犯し、宣戦することを恐れぬほどの狂気を投げかけた。〔sacerrimo capiti はマクシムスを指し、sacer を「呪われた」の意に取った〕
Panegyricus Theodosio Augusto dictus 30.2
An ego sine divino numine factum putem, ut qui sub nomine pacis ludere, et primi sceleris poenas lucrari quiescendo potuisset, secundum tertiumque vexillum latrocinii civilis attolleret, et superatis Alpibus Cottiis, Julia quoque claustra laxaret, tibique, imperator, imponeret, servatae adhuc veniae fidem, vincendi necessitatem.
PL 13, 505Aこれを神の意志なしに起きたことだと、私が考えてよいだろうか。平和の名のもとに戯れ、静かにしていることで最初の罪の罰を免れることもできたはずの者が、第二、第三の内乱の旗を掲げ、コッティウスのアルプスを越えて、ユリウスの関所まで開け放ち、皇帝よ、あなたに、なお保たれている赦しの信義と、勝たねばならぬ必要とを課したのである。
Panegyricus Theodosio Augusto dictus 30.3
Agebat eum, credo, praecipitem vindicanda jam proximo ultore respublica, et exstinctus aperto dominus parricidio poenas ab eo debitas expetebat.
PL 13, 505B思うに、すでに間近に迫った復讐者を前にして、報復されるべき国家が彼を破滅へ駆り立てていたのであり、あからさまな弑逆〔parricidium。ここでは主君グラティアヌスの殺害を言う〕によって殺された主君が、彼から支払われるべき罰を求めていたのである。
Panegyricus Theodosio Augusto dictus 30.4
Non id confidentia, sed amentia; non temeritas, sed necessitas erat; nec ultro lacessebat ille te bello; sed ulterius se negare supplicio non poterat.
PL 13, 505Bそれは自信ではなく狂気であり、無謀ではなく必然であった。彼は進んであなたに戦いを挑んでいたのではなく、これ以上刑罰を免れることができなかったのである。
Panegyricus Theodosio Augusto dictus 30.5
Alioquin quomodo tantam concepisset audaciam, ut ruere in ferrum, et obviam morti venire tam ignavus et timens mortis auderet, ut qui se non potuerit postea vel victus occidere?
PL 13, 505Bそうでなければ、どうして彼は、剣へ突進し、死に正面から向かうほどの大胆さを抱いたであろうか。これほど臆病で死を恐れる男が、のちに敗れてもなお、みずからを殺すことができなかったというのに。
Panegyricus Theodosio Augusto dictus 30.6
Et te quidem, imperator Auguste, ad asserendam rempublicam, usurpandamque victoriam suffecisset in bella vel solum venire.
PL 13, 505B皇帝アウグストゥスよ、あなたにとっては、国家を解放し勝利を手にするには、戦場にただ一人で来るだけで十分であったろう。
Panegyricus Theodosio Augusto dictus 30.7
Nam si olim domini adversum rebelles servos dimicaturi flagra in aciem detulerunt, tantaque vis conscientiae fuit, ut ab inermibus verterentur armati, et qui obtulerant mortibus pectora darent terga verberibus: nonne tu quoque legionibus otiosis rem totam visus, egisses?
PL 13, 506Aというのも、かつて主人たちが反逆する奴隷と戦おうとして、鞭を戦列に持ち出し、後ろめたさの力があまりに大きく、武装した者が武器を持たぬ者の前から背を向け、死に胸を差し出していたはずの者が、鞭に背を差し出したことがあるのだから。あなたもまた、軍団を遊ばせたまま、ただ姿を見せるだけで、事のすべてを成し遂げえたのではないか。