Panegyricus Theodosio Augusto dictus 40.1
Anguste fortunam tuam, Imperator, expendit quisquis id de te tantum, quod fieri potest, credit. An ego, cum ab Alpibus Juliis otioso feriatoque ferro non praelium fuisse videam, sed triumphum, dubitaverim illam specialem quamdam felicitatis tuae dixisse militiam?
PL 13, 514B皇帝よ、起こりうることだけをあなたについて信じる者は、あなたの幸運を狭く量っている。ユリウスのアルプスから、剣が休み遊んでいるのを見て、そこに戦いではなく凱旋があったと私が見ているのに、あれをあなたの幸運に特有の軍務と呼ぶことを、ためらえようか。
Panegyricus Theodosio Augusto dictus 40.2
Scimus quidem, Imperator, ita te cuncta administrasse, ut non possint se tibi imputare successus, sed fatearis necesse est quantam te in bello, tantum fortunam tuam egisse post bellum.
PL 13, 514C皇帝よ、我々は知っている。あなたがすべてを巧みに運んだので、成功が己をあなたの功として数えることはできぬほどであった。だが、あなたが戦いで尽くしたのと同じだけ、あなたの運が戦いのあとで尽くしたと、認めざるをえない。
Panegyricus Theodosio Augusto dictus 40.3
Cui si vocem demus, et judicem, nonne prolixe suam enumerabit operam, et ut virtutibus tuis multa concedat, sibi aliquam vindicabit? Et cur, quaeso, non demus, ut accipiamus utriusque partis asserta, cum sit quae viceris tua?
PL 13, 515Aもしこの運に声と裁き手を与えるなら、運は己の働きを長々と数え上げ、あなたの徳には多くを譲りつつ、いくらかを己のものと主張するのではないか。そして、どうか言わせてほしい、運に声を与えて双方の主張を聞かずにおく理由があろうか。どちらが勝っても、それはあなたのものなのだから〔底本は quae viceris。vicerit と読み、「勝つ方」と解した。ミーニュの脚注も、運に帰されるものも徳に帰されるものも、あなたのものだとする〕。
Panegyricus Theodosio Augusto dictus 40.4
Audio constantiam dicere, Bellum atrox periculosumque suscepi; memorare patientiam, immensum iter, tempus anni grave semper armata, saepe jejuna toleravi; tenere prudentiam, partita sum militem, et multiplicavi arte terrorem; asserere fortitudinem, bis conflixi cum hoste, bis vici; omnes postremo clamare: quid tibi debemus, Fortuna, quam fecimus?
PL 13, 515A私には、堅忍がこう言うのが聞こえる。「私は残酷で危険な戦いを引き受けた」。忍耐が思い出すのが聞こえる。「私は果てしない道のり、一年のうち厳しい季節を耐えた、常に武装し、しばしば飢えて」。思慮が言い張るのが聞こえる。「私は兵を分け、策で恐怖を倍にした」。剛毅が主張するのが聞こえる。「私は二度敵と戦い、二度勝った」。そして最後に、皆が叫ぶ。「我々が作った運よ、我々は汝に何の借りがあろうか」。
Panegyricus Theodosio Augusto dictus 40.5
Sed si illa dicat: properationem militum ego juvi, fugam hostium praepedivi, ego Maximum in muros coegi, et quem vos cogebatis mori, vivum domino reservavi, non video, quod possit esse judicium, quin cum ista pars imputet tyranni fugam, illa custodiam; respublica quae utrique pariter obnoxia est, ita utramque conjungat, ut fateatur uni semet victoriam, alteri debere vindictam.
PL 13, 515Aだが、もし運がこう言ったらどうか。「兵士の急ぎを助けたのは私だ。敵の逃走を妨げたのも私だ。マクシムスを城壁の中へ追い込み、お前たちが死なせようとしていた男を、生かして主君のために取っておいたのも私だ」。そのとき、いかなる判断がありえようか。一方が簒奪者の逃走を、他方が拘束を、己の功として数えるなら、そのどちらにも等しく負っている国家は、両者をこのように結びつけ、勝利は一方に、報復は他方に負うと認めるほかはない。