Adversus Hermogenem 36.1
Sed ecce contrarium subjicit, aut alia fortasse ratio ei occurrit, ex parte corporalem renuntians materiam, et ex parte incorporalem. Jam ergo ne neutrum sit, utrumque materia censenda est?
PL 2, 230Aだが見よ、彼は正反対のことを付け加える。あるいは、おそらく別の理が彼に思い浮かんだのであろう。それは、質料を一部は物体的、一部は非物体的であると言い渡す。それでは、いずれでもないのではなく、両方であると質料は見なされるべきなのか。
Adversus Hermogenem 36.2
Erit enim corporalis et incorporalis adversus renuntiationem rectae rationis illius, plane rationem non reddentis sententiae suae, sicut nec alia reddit. Corporale enim materiae vult esse, de quo corpora edantur: incorporale vero, inconditum motum ejus.
PL 2, 230Aというのも、それは物体的かつ非物体的であることになり、あの『正しい理』の言い渡しに反することになるからである——明らかに、その理は自らの判決の理由を示していない、ほかの判決についてもそうであったように。彼は、そこから諸々の物体が生み出される部分を質料の物体的な側とし、質料の秩序づけられていない運動をその非物体的な側としたいのである。
Adversus Hermogenem 36.3
Si enim, ait, corpus tantummodo esset, nihil ei incorporale appareret, id est motus. Si vero in totum incorporalis fuisset, nullum corpus ex ea fieret.
PL 2, 230B「もし物体のみであったなら、それには何ら非物体的なもの、すなわち運動というものは現れなかったであろう。しかし、もし全く非物体的であったなら、それから何ら物体は生じなかったであろう」と彼は言う。
Adversus Hermogenem 36.4
Quanto haec rectior ratio! nisi quod si tam rectas lineas ducis, Hermogenes, quam ratio ista, pictor te bardior non est.
PL 2, 230B何と、この理はいっそうまっすぐであることか。ただし、ヘルモゲネスよ、もしお前がこの理と同じくらいまっすぐな線を引くのならば、お前より鈍い画家はいないであろう。
Adversus Hermogenem 36.5
Quis enim tibi concedit motum in secundam partem substantiae deputare? cum substantiva res non sit, quia nec corporalis; sed accidens si forte, substantiae et corporis, ut actus, et pulsus, ut lapsus, ut casus, ita et motus.
PL 2, 230Bいったい誰が、運動を実体の第二の部分として数え入れることをお前に許すというのか。運動は実体的な事物ではない。物体的でないからである。むしろそれは、あえて言うなら、実体と物体との偶有性である。行為がそうであり、打撃がそうであり、転倒がそうであり、落下がそうであるように、運動もまたそうなのである。
Adversus Hermogenem 36.6
Nam sive a semetipso quid movetur, actus ejus est motus, certe pars substantiae non est sicut tu motum substantiam facis materiae incorporalem.
PL 2, 230Bというのも、あるものが自らによって動くのであれば、運動はその行為であり、確かに実体の一部ではないからである。お前が運動を質料の非物体的な実体としているようにではなく。
Adversus Hermogenem 36.7
Omnia denique moventur, aut a semetipsis, ut animalia; aut ab aliis, ut inanimalia: tamen nec hominem, nec lapidem et corporalem et incorporalem dicemus, quia et corpus habeat et motum, sed unam omnibus formam solius corporalitatis, quae substantiae res est: si qua incorporalia eis adsunt, aut actus, aut passiones, aut officia, aut libidines eorum, non portiones deputamus.
PL 2, 230C実に、すべてのものは、動物のように自らによって動かされるか、あるいは無生物のように他のものによって動かされるかのいずれかである。しかし我々は、人間についても石についても、それが物体でありかつ運動を持つからといって、物体的かつ非物体的であるとは言わない。むしろ、実体たる事物であるところの、物体性という一つの形をすべてに認めるのである。もしそれらに何か非物体的なものが伴うとしても——行為であれ、被る作用であれ、働きであれ、それらの欲情であれ——我々はそれを〔実体の〕部分とは見なさない。
Adversus Hermogenem 36.8
Quo ergo facit, portionem materiae in motum disponere, qui non ad substantiam pertinet, sed ad substantiae habitum? Quid enim si immobilem placuisset tibi inducere materiam, numquid immobilitas secunda pars formae videretur? Sic itaque nec motus: sed de motu et alibi licebit.
PL 2, 231Aそれゆえ、実体にではなく実体の有り様に属するところの運動を、質料の一部として置くことに、何の意味があるのか。もしお前が質料を不動のものとして持ち出そうと思っていたなら、不動性が形の第二の部分だと見なされるであろうか。それと同じく、運動もまた第二の部分ではないのである。だが運動については、他の箇所でも論じることができるであろう。