テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 2Adversus Hermogenem

Caput XVI 第XVI章

Tertullian · Adversus Hermogenem · PL 2, 211A · 6 sectiones

Adversus Hermogenem 16.1

1

Igitur in praestructione hujus articuli, et alibi forsitan retractandi, equidem diffinio, aut Deo adscribendum et bonum et malum quae ex materia fecit, aut materiae ipsi, ex qua fecit; aut utrumque utrique, quia ambo sibi obligantur qui fecit et de qua fecit: aut alterum alteri; tertius enim, praeter materiam et Deum, non est.

PL 2, 211A

さて、この論点――おそらく他の箇所で改めて取り上げ直すことになろう――を組み立てるにあたり、私はこう定める。すなわち、神が質料から造った善と悪とは、神に帰せられるべきか、あるいはそれによって造ったところの質料そのものに帰せられるべきか、あるいは造った者と造った素となったものとは互いに責めを負い合うのだから両方が両者に帰せられるべきか、あるいは一方が他方に帰せられるべきか、である。質料と神のほかに第三のものは無いのだから。

Adversus Hermogenem 16.2

2

Porro si Dei erit utrumque, videbitur Deus etiam mali auctor: Deus autem ut bonus, auctor mali non erit; si materiae utrumque, videbitur materia etiam boni matrix; mala autem in totum materia boni non erit matrix; si utriusque erit, utrumque; in hoc quoque comparabitur Deo materia, et partes erunt ambo, ex aequo mali ac boni adfines; aequari autem Deo materia non debet, ne duos deos efficiat; si alterum alterius, utique Dei bonum, et materiae malum; neque malum Deo, neque materiae bonum adscribitur: et bona autem et mala Deus, de materia faciendo, cum ea facit.

PL 2, 211B

さらに、もし両方が神に属するなら、神もまた悪の創造者と見なされることになろう。だが神は善なる者であるから、悪の創造者ではあり得ない。もし両方が質料に属するなら、質料もまた善の母胎と見なされることになろう。だが質料は、専ら悪であるかぎり、善の母胎ではあり得ない。もし両方が両者に属するなら、その点でも質料は神と比べられることになり、両者はともに部分となって、悪にも善にも等しくあずかることになる。だが質料は神と等しくされてはならない。さもなくば神が二つになってしまう。もし一方が他方に属するなら、すなわち善は神のもの、悪は質料のものとなり、悪は神に、善は質料に帰せられることはない。しかし実のところ、神は質料から造るにあたって、それとともに善も悪も造るのである。

Adversus Hermogenem 16.3

3

Haec si ita sunt, nescio qua possit evadere sententia Hermogenis, qui Deum, quoquo modo de materia malum condidit, sive voluntate, sive necessitate, sive ratione, non putet mali auctorem.

PL 2, 211B

これらのことがそのとおりであるなら、ヘルモゲネスの説がどうしてこの窮地を逃れられるのか、私には分からない。彼は、神が質料から悪をどのようにして――意志によってであれ、必然によってであれ、理によってであれ――造ったにせよ、神を悪の創造者とは考えないのである。

Adversus Hermogenem 16.4

4

Porro, si mali auctor est ipse qui fecit, plane socia materia per substantiae suggestum, excludis jam caussam materiae introducendae. Nihilominus enim, et per materiam Deus auctor mali ostenditur, si ideo materia praesumpta est, ne Deus mali auctor videretur.

PL 2, 211C

さらに、もし造った者自身が悪の創造者であるなら――実体を供給することによって、質料が明らかにその共犯者であるにせよ――お前はもはや質料を持ち込む理由そのものを取り除いてしまっているのである。というのも、もし質料が持ち出されたのが、神が悪の創造者と見なされないためであったのなら、それでもなお、質料を介して神が悪の創造者であることが示されてしまうからである。

Adversus Hermogenem 16.5

5

Exclusa itaque materia, dum excluditur caussa ejus, superest uti Deum omnia ex nihilo fecisse constet. Videbimus an et mala, cum apparuerit quae mala, et an mala interim ea quae putas.

PL 2, 211C

かくして質料は、その持ち出される理由もろとも排除されるので、残るところは、神が万物を無から造ったことが確かめられることだけである。神が悪しきものをも無から造ったのかどうかは、何が悪であるかが明らかになったときに見ることにしよう。また、さしあたりお前が悪と考えているものが果たして悪であるのかも、そのとき見ることにする。

Adversus Hermogenem 16.6

6

Dignius enim de suo arbitrio produxit, haec quoque producendo de nihilo, quam de praejudicio alieno, si de materia produxisset. Libertas, non necessitas, Deo competit: malo voluerit mala a semetipso condidisse, quam non potuerit non condidisse.

PL 2, 212A

というのも、それらのものをも無から生み出すことによって、神が自らの決定によって生み出したとするほうが、質料から生み出したのであれば外なるものの予断に従って生み出したとするよりも、はるかに神にふさわしいからである。神には必然性ではなく自由が相応しい。神が自らの意志によって悪しきものを造ったとするほうが、造らずにはいられなかったとするよりも望ましい。