Adversus Hermogenem 25.1
Vult igitur duas proponi terras in ista scriptura: unam, quam in principio Deus fecit; aliam, materiam, ex qua fecit, de qua dictum sit: Terra autem erat invisibilis et rudis .
PL 2, 219Bそこで彼は、この聖句のうちに二つの地が示されていると言いたいのである。一つは、神が初めに造った地であり、もう一つは、神がそれから造った質料であって、これについて「地は目に見えず、粗いままであった」と言われているのだ、と。
Adversus Hermogenem 25.2
Utique si quaeram ex duabus quae, cui nomen terrae accommodare debeat, dicetur, hanc quae facta sit ex illa ex qua facta est, vocabulum derivasse, quia verisimilius sit ab origine sobolem potius, quam originem a sobole vocitari.
PL 2, 219Bもし私が、この二つのうちどちらに「地」という名を当てるべきかと問うならば、こう言われるであろう——それから造られたものの方の地が、それから造られた当のもの〔質料〕からその名を引き継いだのだ、と。なぜなら、起源から子孫が名を得るほうが、子孫から起源が名を得るよりも、より真実らしいからである。
Adversus Hermogenem 25.3
Hoc si ita est, alia nobis obvolvitur quaestio, an competat terram hanc quam Deus fecit, ex illa ex qua fecit, cognomentum derivasse.
PL 2, 219Cもしそうであるならば、我々にはもう一つ別の問いが差しかかってくる。すなわち、神が造ったこの地が、神がそこから造った当のもの〔質料〕から、その呼び名を引き継ぐのがふさわしいかどうかという問いである。
Adversus Hermogenem 25.4
Audio enim apud Hermogenem caeterosque materiarios haereticos, terram quidem illam informem et invisibilem et rudem fuisse: hanc vero nostram proinde et formam, et conspectum, et cultum, a Deo consecutam. Aliud ergo factam quam erat ea ex qua facta est.
PL 2, 219Cというのも、私はヘルモゲネスや、その他の質料論を説く異端者たちから、こう聞いているからである——あの地は無形で、目に見えず、粗いままであったが、我々のこの地の方は、神から形と、姿と、装いとを得た、と。したがって、こちら〔このもの〕は、それが造られた当のもの〔質料〕とは別のものとして造られたことになる。
Adversus Hermogenem 25.5
Porro aliud facta, non potuit cum ea denominatione sociari, a cujus conditione desciverat. Si nomen proprium materiae illius fuit terra, haec quae non est materia, aliud scilicet facta, terrae quoque non capit nomen alienum, et statu suo extraneum.
PL 2, 220Aしかも、別のものとして造られたものは、その素性からすでに離れ去った以上、その〔素性の〕呼び名と結び付けられることはできなかったはずである。もしあの質料の固有の名が「地」であったとするなら、質料ではないこのもの、すなわち別のものとして造られたものは、自分の状態には無縁な、他人の名である「地」という名を受け取ることもできない。
Adversus Hermogenem 25.6
Sed materia facta, id est terra, habuit cum sua origine consortium nominis, sicut et generis. Non adeo.
PL 2, 220Aだが、質料から造られたもの、すなわち地は、その起源との間に、種類の点だけでなく名の点でも共有関係を持っていた、との異論もあろう。決してそうではない。
Adversus Hermogenem 25.7
Nam et testam, licet ex argilla confectam, jam non argillam vocabo, sed testam: et electrum, licet ex auro et argento foederatum, nec argentum tamen nec aurum appellabo, sed electrum: a cujus habitu quid divertit, pariter et a vocatu ejus recedit, appellationis, sicut et conditionis proprietate.
PL 2, 220Aなぜなら、たとえ陶器が粘土から作られていても、私はそれをもはや粘土ではなく陶器と呼ぶであろうし、たとえ琥珀金が金と銀とを合わせたものであっても、私はそれを銀とも金とも呼ばず、琥珀金と呼ぶであろうからである。あるものの姿から離れ去ったものは、同じくその呼び名からも退く。呼称の固有性は、素性の固有性と同様なのである。
Adversus Hermogenem 25.8
Quam autem transierit de statu terrae illius, id est materiae, ista terra, vel eo palam est, quod haec apud Genesim testimonium boni accipit: Et vidit Deus quia bonum: illa autem apud Hermogenem in originem et caussam malorum deputatur.
PL 2, 220Bこのもの、すなわち地が、あの地、すなわち質料の状態からいかに移り変わったかは、次のことからも明らかである。すなわち、この地は創世記において「善い」という証しを受けている——「そして神は、それが善いのを見た」——ところが、あの質料の方は、ヘルモゲネスのもとでは悪の起源であり原因であるとされているのである。
Adversus Hermogenem 25.9
Postremo, si ideo haec terra, quia et illa, cur non et materia haec quoque, quia illa? Imo jam et coelum et omnia, si ex materia constant, et terrae et materiae vocari debuerunt.
PL 2, 220B最後に、もしこの地が「地」と呼ばれるのが、あの質料もそうであったからだとするなら、なぜこの地もまた「質料」と呼ばれないのか、あの質料がそう呼ばれていたのだから。それどころか、もし天も万物もみな質料から成るのであれば、それらもことごとく「地」とも「質料」とも呼ばれねばならなかったはずである。
Adversus Hermogenem 25.10
Satis ista de terrae nomine (in quo materia intelligi voluit) quod nomen unius elementi omnes sciunt, natura primum, deinde Scriptura docente, nisi et Sileno illi apud Midam regem adseveranti de alio orbe, credendum est, auctore Theopompo. Sed et deos multos idem refert.
PL 2, 220B「地」という名について(彼はそこに質料を読み込みたがったのだが)はこれで十分である。この名が一元素の名であることは、まず自然が、次いで聖典が教えるところであり、誰もが知っている。ただし、テオポンポスを典拠として、ミダス王のもとであの別の世界について断言したというあのシレノスの言うことを信じるのでなければの話である。もっとも、同じ人物は多くの神々についても語っている。