Octavius 7.1
Nec tamen temere (ausim enim interim 9 et ipse concedere, et sic melius errare), majores nostri, aut observandis auguriis, aut extis consulendis, aut instituendis sacris, aut delubris dedicandis, operam navaverunt.
PL 3, 248Cとはいえ、我々の祖先たちが、鳥占いを観察することにも、内臓を占うことにも、祭儀を定めることにも、聖所を奉献することにも、努めて力を尽くしたのは、決して軽々しいことではなかった——さしあたり私自身、これくらいは認めてもよいだろう。そのほうがよりよく誤ることになるとしても。
Octavius 7.2
Specta de libris memoriam: jam eos deprehendes initiasse ritus omnium religionum, vel ut remuneraretur divina indulgentia, vel ut averteretur imminens ira, aut ut, jam tumens et saeviens, placaretur.
PL 3, 249A書物に残された記録を見るがよい。そこに見出すのは、彼らがあらゆる宗教の祭儀を創始したということである。それは、神の恵み深い好意に報いるためであったり、迫り来る怒りをそらすためであったり、あるいはすでに高まり猛り狂う怒りを宥めるためであったりした。
Octavius 7.3
Testis mater Idaea, quae adventu suo et probavit matronae castitatem, et urbem metu hostili liberavit: testes equestrium fratrum in lacu, sicut ostenderant, statuae consecratae, qui anhelis, spumantibus equis atque fumantibus, de Perse victoriam eadem die qua fecerant, nuntiaverunt: testis ludorum, offensio Jovis, de somno plebeii hominis iteratio: et Decuriorum devotio rata testis est: testis et Curtius, qui, equitis sui vel mole honore hiatum profundae voraginis coaequavit.
PL 3, 249Bイダの母神を証人としよう。彼女はその到来によって、ある既婚婦人の貞潔を証し立て、また敵への恐れから都を解き放った。あの騎馬の兄弟たちの、池のほとりに——彼らが自ら姿を現したとおりに——奉献された彫像もまた証人である。彼らは、あえぎ、泡立ち、湯気を立てる馬とともに、ペルセウスに対する勝利を、それが成し遂げられたその日のうちに告げ知らせたのだから。競技の再演——ユピテルの不興であり、ある平民の男の夢から知られたこと——もまた証人である。デキウス家の、確かめられた献身もまた証人である。クルティウスもまた証人である。彼は、己と馬の重みと名誉とをもって、深い裂け目の口を埋めたのである。
Octavius 7.4
Frequentius etiam quam volebamus, deorum praesentiam contempta auspicia contestata sunt. Sic Allia nomen infaustum, sic Claudii et Junii, non praelium in Poenos, sed ferale naufragium est.
PL 3, 250A我々が望む以上に、しばしば、蔑ろにされた前兆が、神々の現存を証し立ててきた。かくしてアッリアの名は不吉なものとなり、かくしてクラウディウスとユニウスにとって、それはカルタゴ人との戦いではなく、命取りの難船となったのである。
Octavius 7.5
Et, ut Trasimenus Romanorum sanguine et major esset et decolor, sprevit auguria Flaminius: et, ut Parthos signa reposcamus, Dirarum imprecationes Crassus et meruit et irrisit.
PL 3, 250Bそしてトラシメヌス湖が、ローマ人の血によっていっそう広がり、色を変えるようにと、フラミニウスは鳥占いを蔑ろにした。そして、我々がパルティア人に軍旗の返還を求めることになるようにと、クラッススは、呪いの女神ディラエの呪詛を、身に受けるにふさわしくもあり、また嘲りもしたのである。
Octavius 7.6
Omitto vetera, quae multa sunt, et de deorum natalibus, donis, muneribus, negligo carmina poetarum; praedicta etiam de oraculis fata transilio, ne vobis antiquitas nimium fabulosa videatur.
PL 3, 250C古い話は数多くあるが、それらは措くとしよう。神々の誕生や、その贈り物や恩恵についても、私は詩人たちの歌を取り上げないでおく。神託によって予告された運命についても、私は跳び越えることにしよう。諸君に、古代のことがあまりに作り話めいて見えては困るから。
Octavius 7.7
Intende templis ac delubris deorum quibus Romana civitas et protegitur 10 et armatur: magis sunt augusta numinibus incolis praesentibus, inquilinis, quam cultus insignibus et muneribus opulenta.
PL 3, 251Aローマという都市がそれによって守られ、また武装されている神々の神殿や聖所に、目を向けるがよい。それらは、そこに宿り住まう神威が現存することによって、いっそう荘厳なのであって、崇拝の徽章や供物によって富み栄えているからではない。
Octavius 7.8
Inde adeo pleni et mixti Deo vates futura praecerpunt, dant cautelam periculis, morbis medelam, spem afflictis, opem miseris, solatium calamitatibus, laboribus levamentum: etiam per quietem deos videmus, audimus, agnoscimus, quos impie per diem negamus, nolumus, pejeramus.
PL 3, 251Bそれゆえにこそ、神に満たされ、神と混じり合った予言者たちは、未来の出来事を先取りして告げ、危難への用心を与え、病への治療を与え、苦しむ者に希望を、惨めな者に助けを、災いに慰めを、労苦に安らぎを与える。眠りのうちにあってさえ、我々は神々を見、聞き、それと知るのだが、昼のうちには不敬にも、それを否み、拒み、これに懸けて偽誓するのである。