Octavius 25.1
At tamen ista ipsa superstitio Romanis dedit, auxit, fundavit imperium, quum non tam virtute, quam religione et pietate pollerent; nimirum insignis et nobilis justitia Romana ab ipsis imperii nascentis incunabulis auspicata est.
PL 3, 311Cしかし、まさにこの迷信こそが、武勇によってというよりもむしろ宗教と敬虔とによって力を振るったがゆえに、ローマ人に帝国を与え、これを増大させ、これを築いたのだという。なるほど、名高く気高いローマの正義は、帝国が生まれ出たその揺籃の時から、幸先よく始まったわけだ。
Octavius 25.2
Nonne in ortu suo et scelere collecti, et muniti immanitatis suae terrore creverunt? nam asylo prima plebs congregata est: confluxerant perditi, facinorosi, incesti, sicarii, proditores: et ut ipse Romulus, imperator et rector, populum suum facinore praecelleret, parricidium fecit. (XXI) Haec prima sunt auspicia religiosae civitatis.
PL 3, 312A彼らはその起こりからして、犯罪によって寄り集まり、己の凶暴さがもたらす恐怖に守られながら成長していったのではなかったか。すなわち、最初の民衆は避難所に集められたのである。そこに流れ込んだのは、身を持ち崩した者ども、罪を犯した者ども、近親相姦の者ども、刺客ども、裏切り者どもであった。そして、統率者にして支配者たるロムルス自身が、犯罪において己の民を凌ぐために、近親殺しをなしたのである。これが、この信心深い都市の最初の幸先であった。
Octavius 25.3
Mox alienas virgines jam desponsatas, jam destinatas, et nonnullas de matrimonio mulierculas, sine more, rapuit, violavit, illusit; et cum earum parentibus, id est cum soceris suis, bellum miscuit, propinquum sanguinem fudit.
PL 3, 312Cやがて彼は、すでに婚約し、すでに嫁ぎ先の定まっていた他国の乙女たちを、また人妻である女たちの幾人かをも、掟も無く奪い取り、辱め、弄んだ。そして彼女たちの父親たち、すなわち己の舅たちと戦を交え、近親の血を流したのである。
Octavius 25.4
Quid irreligiosius, quid audacius, quid ipsa sceleris confidentia 36 tutius? Jam finitimos agro pellere; civitates proximas evertere cum templis et altaribus, captos cogere; damnis alienis et suis sceleribus adolescere, cum Romulo, regibus caeteris et postremis ducibus disciplina communis est.
PL 3, 312D何がこれより不信心であろうか、何がこれより厚顔であろうか、犯罪そのものへの図太さほど安全なものが何かあろうか。さらに、隣人たちをその土地から追い払うこと、近隣の都市を神殿や祭壇もろとも打ち倒すこと、捕らえた者たちを駆り立てること、他国の損失と自らの犯罪とによって成長してゆくこと——これらはロムルスにおいても、他の王たちにおいても、末の将帥たちに至るまで、共通の規律なのである。
Octavius 25.5
Ita quidquid Romani tenent, colunt, possident, audaciae praeda est, templa omnia de manubiis, id est de ruinis urbium, de spoliis deorum, de caedibus sacerdotum. Hoc insultare et illudere est, victis religionibus servire, et captivas eas post victorias adorare.
PL 3, 313Bこうして、ローマ人が保持し、耕し、所有するものはすべて、厚顔の分捕り品にほかならない。あらゆる神殿は戦利品から、すなわち都市の廃墟から、神々の略奪品から、祭司たちの虐殺から成っている。これは侮辱であり嘲弄である。すなわち、打ち負かされた宗教に仕え、勝利の後には虜となったその神々を崇拝することである。
Octavius 25.6
Nam adorare quae manu ceperis, sacrilegium est consecrare, non numina. Toties ergo Romanis impiatum est, quoties triumphatum; tot de diis spolia, quot de gentibus et tropaea. Igitur Romani non ideo tanti, quod religiosi, sed quod impune sacrilegi.
PL 3, 313D手ずから奪い取ったものを崇拝するとは、神威ではなく冒瀆を奉献することである。それゆえローマ人は、凱旋するたびに不敬を働いたのである。神々からの分捕り品は、もろもろの民族からの戦勝記念碑と同じ数だけあった。したがって、ローマ人がかくも偉大なのは、信心深いからではなく、罰を受けることなく冒瀆を行う者だからである。
Octavius 25.7
Neque enim potuerunt in ipsis bellis deos adjutores habere, adversus quos arma rapuerunt: et quos postulaverant, detriumphatos colere coeperunt. Quid autem isti dii pro Romanis possunt, qui nihil pro suis adversus eorum arma valuerunt?
PL 3, 314B彼らは戦さのさなか、自ら武器を取って立ち向かった当の神々を、助け手として持つことはできなかった。そして、呼び求めた神々を、凱旋の列に引き立てたのちに、崇拝し始めたのである。しかし、この神々が、自分自身の民のためにさえ、その武力に対して何の力も及ぼせなかったのに、ローマ人のために何をなし得ようか。
Octavius 25.8
Romanorum enim vernaculos deos novimus; Romulus, Picus. Tiberinus, et Consus, et Pilumnus, ac Polumnus. Cloacinam Tatius et invenit et coluit; Pavorem Hostilius atque Pallorem; mox a nescio quo Febris dedicata.
PL 3, 314C実際、我々はローマ人固有の神々を知っている。ロムルス、ピクス、ティベリヌス、コンスス、ピルムヌス、そしてポルムヌスである。クロアキナは、タティウスがこれを見出し、かつ崇拝した。パウォル(恐怖)とパロル(蒼白)は、ホスティリウスがこれを崇拝した。やがて何者とも知れぬ者によって、フェブリス(熱病)が奉献された。
Octavius 25.9
Haec alumna urbis istius superstitio, morbi et malae valetudines: (XXII) sane et Acca Laurentia, et Flora, meretrices propudiosae, inter morbos Romanorum et deos computandae. Isti scilicet adversus caeteros, qui in gentibus colebantur.
PL 3, 315Aこれらは、この都市が育てた迷信であり、病と不健康にほかならない。そして実に、アッカ・ラウレンティアやフロラ——恥知らずな娼婦たち——もまた、ローマ人の病のうちに、そして神々のうちに数えられるべきなのだ。これらの神々こそ、もろもろの民族の間で崇拝されていた他の神々に対抗して——
Octavius 25.10
Romanorum imperium protulerunt. Neque enim 37 eos adversum suos homines vel Mars Thracius, vel Jupiter Creticus, vel Juno nunc Argiva, nunc Samia, nunc Poena; vel Diana Taurica, vel mater Idaea, vel Aegyptia illa, non numina, sed portenta, juverunt.
PL 3, 315Bローマの帝国を押し広げたのであった。というのも、トラキアのマルスも、クレタのユピテルも、あるときはアルゴスの、あるときはサモスの、あるときはカルタゴのユノも、あるいはタウリケのディアナも、イダの母神も、かのエジプトの女神も——これらは神威ではなく怪異にすぎないのだが——彼ら自身の民を、この者たち〔ローマ人〕に対して助けることはなかったからである。
Octavius 25.11
Nisi forte apud istos major castitas virginum, aut religio sanctior sacerdotum; quum pene in pluribus virginibus, et quae inconsultius se viris miscuissent, Vesta sane nesciente, sit incestum vindicatum; in residuis impunitatem fecerit non castitas tutior, sed impudicitia felicior. (XXIII) Ubi autem magis a sacerdotibus, quam inter aras et delubra, conducuntur stupra, tractantur lenocinia, adulteria meditantur? frequentius denique in aedituorum cellulis, quam in ipsis lupanaribus, flagrans libido defungitur.
PL 3, 315Dもしや、彼らのもとでは処女たちの貞潔がより優れており、あるいは祭司たちの宗教がより神聖であるとでもいうのだろうか。だが実のところ、思慮も無く男に身を任せた大方の処女たちについては、ウェスタ自身すら気づかぬままに、その不貞が罰せられたのであり、残りの者たちが罪を免れたのは、貞潔がより確かだったからではなく、淫らさがより幸運だったからにすぎない。祭壇と神殿のあいだでこそ、祭司たちの手によって密通が仲立ちされ、女衒の業が営まれ、姦通が企まれているではないか。実に、神殿番の小部屋のほうが、あの娼家そのものよりも頻繁に、燃えあがる情欲のはけ口とされているのだ。
Octavius 25.12
Et tamen ante eos. Deo dispensante, diu regna tenuerunt Assyrii, Medi, Persae, Graeci etiam, et Aegyptii, quum Pontifices, et Arvales, et Salios, et Vestales, et Augures non haberent, nec pullos cavea reclusos, quorum cibo vel fastidio respublica summa regeretur.
PL 3, 316Cしかし、彼らより先に、神が取り計らうところにより、アッシリア人たち、メディア人たち、ペルシア人たち、さらにはギリシア人たち、そしてエジプト人たちが、長く王国を保っていた。彼らには、大神官団も、アルウァレス祭司団も、サリイ祭司団も、ウェスタの処女たちも、鳥占官たちもおらず、また籠に閉じ込められた雛鳥が、その餌の食べ方や食べ渋りによって国家の最重要事を左右するようなこともなかったのである。