Octavius 34.1
Caeterum, de incendio mundi, aut improvisum ignem cadere, aut difficile non credere, vulgaris erroris est.
PL 3, 345Cそもそも、世界の焼尽については、思いがけない火が降ってくると考えることも、それを信じがたいとすることも、ともに民衆にありがちな誤りである。
Octavius 34.2
Quis enim sapientium dubitat, quis ignorat, omnia quae orta sunt, occidere; quae facta sunt, interire? coelum quoque, cum omnibus quae coelo continentur, ita, ut coepisse, desinere? fontium dulcis aqua maria nutrire, in vim ignis abiturum?
PL 3, 345C実に、賢者のうちの誰が疑おうか、誰が知らずにいようか。生じたものはすべて滅び、成ったものはすべて終わることを。天もまた、天に含まれるすべてのものとともに、始まったごとくに、終わるのだということを。泉の甘き水が海を養いながら、やがて火の力へと移りゆくのだということを。
Octavius 34.3
Stoicis constans opinio est quod, consumpto humore, mundus hic omnis ignescat; et Epicureis, de elementorum conflagratione et mundi ruina, eadem ipsa sententia est.
PL 3, 346A湿気が使い尽くされれば、この世界全体が燃え上がるというのが、ストア派の確固たる見解である。そしてエピクロス派もまた、元素の燃焼と世界の崩壊について、まったく同じ学説を持っている。
Octavius 34.4
Loquitur Plato partes orbis nunc inundare, dicit nunc alternis vicibus ardescere; et, quum ipsum mundum perpetuum et insolubilem diceret esse fabricatum, addit tamen ipsi artifici, Deo soli et solubilem et esse mortalem.
PL 3, 346Bプラトンは、地上のあちこちが、あるときは水に沈み、あるときは代わる代わる燃え上がると語っている。そして、世界そのものは永続し解体されぬものとして造られたと述べながらも、なおその造り主である神お一人にとっては、それは解体されうるものであり、滅びうるものでもあると付け加えている。
Octavius 34.5
Ita nihil mirum est, si ista moles ab eo quo exstructa est, destruatur. Animadvertis philosophos eadem disputare quae dicimus, non quod nos simus eorum vestigia subsecuti, sed quod illi, de divinis praedicationibus Prophetarum, umbram interpolatae veritatis imitati sint.
PL 3, 346Cかくして、この全体が、それを築き上げた当の方によって打ち壊されるとしても、何ら不思議はない。哲学者たちが我々の言うのと同じことを論じていることに、お前は気づくであろう。それは我々が彼らの足跡をたどったからではなく、彼らが預言者たちの神の預言から、崩された真理の影を模倣したからである。
Octavius 34.6
Sic etiam conditionem renascendi, sapientium clariores, Pythagoras primus, et praecipuus Plato, corrupta et dimidiata fide, tradiderunt: nam, corporibus dissolutis, solas animas volunt et perpetuo manere, et in alia 51 nova corpora saepius commeare.
PL 3, 347Aかくして、生まれ変わりという在り方についても、賢者のうちでもとりわけ名高い者たち——まずピュタゴラス、そしてとりわけプラトン——は、歪められ半ばに損なわれた信念によってではあるが、これを伝えた。すなわち、肉体が解体されたのちも、魂だけは永遠に留まり、しばしば他の新しい肉体へと移り渡ると、彼らは考えるのである。
Octavius 34.7
Addunt istis et illa ad retorquendam veritatem, in pecudes, aves, belluas, hominum animas redire. Non philosophi sane studio, sed mimico vitio digna ista sententia est. Sed ad propositum satis est etiam in hoc sapientes vestros, in aliquam modum nobiscum consonare.
PL 3, 347Cこれに彼らはさらに、真理をねじ曲げて、人間の魂が家畜や鳥や獣へと戻ってゆくということまで付け加える。この学説は、哲学者にふさわしい探求などではなく、道化にふさわしい愚劣さである。しかし我々の論旨にとっては、この点においてさえ、諸君の賢者たちがある程度まで我々と一致していることで十分である。
Octavius 34.8
Caeterum, quis tam stultus aut brutus est ut audeat repugnare hominem a Deo, ut primum potuisse fingi, ita posse denuo reformari? nihil esse post obitum, et ante ortum nihil fuisse; sicut de nihilo nasci licuit, ita de nasci licere reparari?
PL 3, 347Dさらに、人間が神によって、初めに形づくられえたのと同じように、再び新たに造り直されうるということに、あえて逆らおうとするほど愚かな、あるいは鈍い者があろうか。死の後には何も無いなどと、あえて言い張る者があろうか。生まれる前にも何も無かったのである。無から生まれることが許されたのと同じように、いったん生まれた者が再び元へと戻されることも、許されるのである。
Octavius 34.9
Porro difficilius est id quod non sit incipere, quam id quod fuerit iterare. Tu perire et Deo credis, si quid oculis nostris hebetibus subtrahitur?
PL 3, 348Bしかも、いまだ存在しないものが存在し始めることの方が、かつて存在したものが繰り返されることよりも、はるかに困難である。お前は、我々の鈍い目から何かが隠れたからといって、それが神にとってさえ滅び去ったと信じるのか。
Octavius 34.10
Corpus omne, sive arescit in pulverem, sive in humorem solvitur, vel in cinerem comprimitur, vel in nidorem tenuatur, subducitur nobis; sed Deo, elementorum custodia reservatur.
PL 3, 348Cあらゆる肉体は、塵となって干からびるにせよ、水分となって溶け去るにせよ、灰へと圧し固められるにせよ、煙となって薄れ去るにせよ、我々の目からは奪い去られる。だが神にとっては、それは元素の保管のもとに保たれているのである。
Octavius 34.11
Nec, ut creditis, ullum damnum sepulturae timemus, sed veterem et meliorem consuetudinem humandi frequentamus. Vide adeo quam, in solatium nostri, resurrectionem futuram omnis natura meditetur!
PL 3, 348D我々は、諸君が信じているように埋葬において何らかの損失を恐れているのではなく、古く、かつより良い埋葬の習わしに従っているのである。見るがよい、我々を慰めるために、来たるべき復活を、自然のすべてがいかに繰り返し示していることか。
Octavius 34.12
Sol demergit et nascitur, astra labuntur et redeunt, flores occidunt et reviviscunt, post senium arbusta frondescunt, semina non nisi corrupta revirescunt: ita corpus in saeculo, ut arbores in hyberno, occultant virorem ariditate mentita.
PL 3, 349A太陽は沈み、そしてまた生まれる。星々は流れ去り、そしてまた戻る。花々は枯れ、そしてまた生き返る。老いたのちに灌木は再び葉を茂らせ、種子は朽ちてはじめて再び青々と芽吹く。かくして肉体もまた、この世にあっては、冬の木々のように、見せかけの枯渇のもとに、その青々とした生気を隠しているのである。
Octavius 34.13
Quid festinas, ut cruda adhuc hyeme reviviscat et redeat? expectandum nobis 52 etiam corporis ver est. Nec ignoro plerosque, conscientia meritorum, nihil se esse post mortem magis optare quam credere: malunt enim exstingui penitus, quam ad supplicia reparari.
PL 3, 349Cなぜお前は急ぐのか、まだ冬が荒々しいうちに生き返り、戻ってくるようにと。我々もまた、肉体の春を待たねばならないのだ。多くの者が、自らの所業の報いを知る疚しい良心のゆえに、死後には何も無いと信じるよりも、そうであってほしいと望んでいるにすぎないことを、私は知らぬわけではない。彼らは、刑罰へと戻されるよりは、むしろ完全に消え去ることを望んでいるのだから。
Octavius 34.14
Quorum error augetur, et in saeculo libertate remissa, et Dei patientia maxima: cujus quanto judicium tardum, tanto magis justum est.
PL 3, 350A彼らの誤りは、この世において与えられている自由と、神のこの上ない忍耐とによって、いっそう大きくなる。だが神の裁きは、遅ければ遅いほど、いっそう正しいものなのである。