ミヌキウス・フェリクスfl. c. 200

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 3Octavius

Caput V 第V章

Minucius Felix · Octavius · PL 3, 239D · 12 sectiones

Octavius 5.1

1

Quamquam tibi, Marce frater, de quo maxime quaerimus, non sit ambiguum, utpote quum, diligenter in utroque vivendi genere versatus, repudians alterum, alterum comprobans; in praesentiarum tamen ita tibi informandus est animus, ut libram teneas aequissimi judicis, nec in alteram partem propensus incumbas, ne non tam ex nostris disputationibus nata sententia, quam ex tuis sensibus prolata videatur.

PL 3, 239D

わが兄弟マルクスよ、我々がいま何より問おうとしていることについて、お前には迷いがないのは確かである。お前は両方の生き方を綿密に経めぐり、一方を退け、他方を是としたのだから。とはいえ、いまこの場では、お前の心はこうあるべきである。この上なく公平な裁判官の秤を保ち、どちらの側にも傾いて肩入れすることのないように。さもなければ、判決は我々の論争から生まれたものというより、お前自身の考えから引き出されたもののように見えてしまうだろうから。

Octavius 5.2

2

Proinde, si mihi, quasi novus aliqui et quasi ignarus partis utriusque, considas, nullum negotium est patefacere omnia in rebus humanis dubia, incerta, suspensa, magisque omnia verisimilia quam vera.

PL 3, 240B

したがって、お前がまるで初めてこの問題に臨む者のように、また双方の立場を知らぬ者のように、私の傍らに座してくれるなら、人間の事柄においてはすべてが疑わしく、不確かで、宙に浮いたものであり、真であるよりもむしろありそうに見えるだけのものであることを明るみに出すのは、何の造作もないことである。

Octavius 5.3

3

Quo magis mirum est nonnullos taedio investigandae penitus veritatis cuilibet opinioni temere succumbere, quam in explorando pertinaci diligentia perseverare.

PL 3, 240D

それゆえにいっそう驚くべきことに、ある種の者たちは、真理を徹底して探求する労苦に倦んで、探求において執拗な勤勉さをもって踏みとどまるよりも、無分別にもいずれかの臆説へと屈服してしまうのである。

Octavius 5.4

4

Itaque indignandum omnibus, indolescendum est, audere quosdam, et hoc studiorum rudes, litterarum profanos, expertes artium etiam sordidarum, certum aliquid de summa rerum ac majestate decernere, de qua tot omnibus saeculis sectarum plurimarum usque adhuc ipsa philosophia deliberat.

PL 3, 241A

そうであるから、すべての人が憤り、心を痛めるべきことがある。ある種の者たち——しかも学問には疎く、文学に無縁で、卑しい技芸にすら通じていない者たち——が、事物の総体とその威厳について、何か確かなことを言い切ろうと大胆にも試みているということである。それについては、これほど多くの時代を通じ、実に多くの一派によって、哲学そのものがいまなお思案し続けているというのに。

Octavius 5.5

5

Nec immerito: quum tantum absit ab exploratione divina humana mediocritas, ut neque, quae supra nos coelo suspensa, sublata sunt, neque quae infra terram profunda, demersa sunt, aut scire 6 sit datum, aut scrutari permissum, aut stuprari religiosum: et beati satis, satisque prudentes jure videamur si, secundum illud vetus Sapientis oraculum, nosmetipsos familiarius noverimus.

PL 3, 241C

それも当然のことである。神なる事柄の探求から、人間という凡庸な存在はあまりにかけ離れているのだから。我々の上、天に懸かり、高く挙げられているものも、我々の下、地の底深く沈んでいるものも、知ることが与えられているのでもなく、探ることが許されているのでもなく、それを暴き犯すことが敬虔なふるまいであるのでもない。かの賢者の古い神託にあるように、我々自身をより親しく知ることさえできれば、それだけで我々は十分に幸いであり、十分に思慮深いと、当然にも見なされてよいのである。

Octavius 5.6

6

Sed quatenus indulgentes insano atque inepto labori, ultra humilitatis nostrae terminos evagamur, et in terram projecti, coelum ipsum et ipsa sidera audaci cupiditate transcendimus, vel hunc errorem saltem, non vanis et formidolosis opinionibus implicemus.

PL 3, 242A

しかし、狂おしくも愚かしい労苦に身をゆだね、我々の卑小さの限界を越えてさまよい出て、地に投げ落とされた身でありながら、大胆な欲望をもって天そのもの、星々そのものを踏み越えようとする以上は、せめてこの誤りを、空虚で恐ろしい臆説によって絡めとられたものにはすまい。

Octavius 5.7

7

Sint principio omnium semina, natura in se coeunte, densata: quis hic auctor deus? sint fortuitis concursionibus totius mundi membra coalita, digesta, formata: quis deus machinator?

PL 3, 242C

万物の種子が、はじめに自然そのものが凝集して、緻密になったのだとしよう。この事の創始者たる神とは、いったい何者か。全世界の各部分が、偶然の衝突によって結び合わされ、整えられ、形作られたのだとしよう。この仕掛けを組み立てた神とは、いったい何者か。

Octavius 5.8

8

Sidera licet ignis accenderit, et coelum licet sua materia suspenderit; licet terram fundaverit pondere, et mare licet influxerit e liquore; unde haec religio, unde formido, quae superstitio est?

PL 3, 242D

たとえ、星々を火が燃え上がらせたのだとしても、天をそれ自身の質料が吊り支えたのだとしても、地を重さによって据えたのだとしても、海を水気から流れ入らせたのだとしても——いったいどこから、この宗教が、そして迷信にほかならぬこの恐れが、生じてくるというのか。

Octavius 5.9

9

Homo, et animal omne quod nascitur, inspiratur et alitur, elementorum ut voluntaria concretio est, in quae rursum homo, et animal omne dividitur, solvitur, dissipatur, ita in fontem refluunt, et in semet omnia revolvuntur, nullo artifice, nec judice, nec auctore.

PL 3, 243A

人間も、生まれてくるあらゆる動物も、息を吹き込まれ、養われるが、それは元素の自発的な凝集にほかならない。そして人間も、あらゆる動物も、再びその元素へと分かたれ、解け、散らされ、かくして源へと流れ戻り、万物は己自身のうちへと回帰してゆく。そこには作り手もなく、裁く者もなく、創始者もない。

Octavius 5.10

10

Sic, congregatis ignium seminibus, soles alios atque alios semper splendere; sic exhalatis terrae vaporibus, nebulas semper adolescere: quibus densatis coactisque, nubes altius surgere: iisdem labentibus, pluvias fluere, flare ventos, grandines increpare: vel nimbis collidentibus, tonitrua mugire, rutilare fulgura, fulmina 7 praemicare.

PL 3, 243C

こうして、火の種が寄り集まって、太陽は次々と絶えず輝く。こうして、地の水気が立ちのぼって、霧が絶えず生まれる。それが凝り固まって、雲はいっそう高く昇る。同じ雲が崩れ落ちて、雨が流れ、風が吹き、雹が音を立てて降る。あるいは雨雲どうしがぶつかりあって、雷鳴が轟き、稲妻が赤く光り、雷霆が閃き先立つ。

Octavius 5.11

11

Adeo passim cadunt, montes irruunt, arboribus incurrunt: sine delectu tangunt loca sacra et profana; homines noxios feriunt, saepe et religiosos. (III) Quid tempestates loquar varias ac incertas? quibus, nullo ordine vel examine, rerum omnium impetus volutatur; in naufragiis, bonorum malorumque fata mixta, merita confusa; in incendiis, interitum convenire insontium nocentiumque; et, cum tabe pestifera coeli tractus inficitur, sine discrimine omnes deperire; et, cum belli ardore saevitur, meliores potius occumbere.

PL 3, 244A

かくして雷霆は所かまわず落ち、山々に突き入り、木々を撃つ。聖なる場所と俗なる場所とを分け隔てなく襲い、罪ある者どもを撃つかと思えば、しばしば敬虔な者たちをも撃つ。さまざまに移ろい定めなき嵐については、何を語ろうか。それによって、いかなる秩序も吟味もなく、万事の勢いが翻弄される。難船においては、善人と悪人の運命が入り混じり、功罪は混同される。火災においては、罪なき者と罪ある者とが分け隔てなく滅びる。天の一帯が疫病の腐敗に冒されるときには、すべての者が見境なく死に絶える。そして戦の激しさが猛りたつときには、むしろより善き者たちのほうが倒れるのである。

Octavius 5.12

12

In pace etiam, non tantum aequatur nequitia melioribus, sed et colitur: ut in pluribus nescias utrum sit eorum detestanda pravitas, an optanda felicitas. (IV) Quod si mundus divina providentia et alicujus numinis auctoritate regeretur, numquam mereretur Phalaris et Dionysius regnum, numquam Rutilius et Camillus exsilium, numquam Socrates venenum. (V) Ecce arbusta frugifera, ecce jam seges cana, jam temulenta vindemia imbri corrumpitur, grandine caeditur: adeo aut incerta nobis veritas occultatur et premitur; aut, quod magis credendum est, variis et lubricis casibus, soluta legibus fortuna dominatur.

PL 3, 245A

平和な時にあってさえ、悪徳は善き人々と対等に扱われるばかりか、もてはやされさえする。それゆえ、多くの場合、彼らの邪悪さを忌み嫌うべきか、その幸運を望ましいと見るべきか、判じかねるほどである。もし世界が神の摂理と、いずれかの神威の権威によって治められているのであれば、ファラリスやディオニュシオスが王国を報いとして得ることも、ルティリウスやカミルスが追放を受けることも、ソクラテスが毒杯を受けることも、決してなかったはずである。見よ、実り豊かな果樹園を、見よ、白く色づいた穀物を、熟した葡萄の実りを——それらは雨に腐り、雹に打ち砕かれる。かくして、真理は我々にとって不確かで、隠され、押し隠されているか、あるいは——こちらのほうがむしろ信じるべきことだが——法から解き放たれた偶然が、さまざまに移ろいやすい巡り合わせによって、支配しているかのいずれかなのである。