Panegyricus Constantino Augusto dictus 4.1
Commendet inferioribus suos sola necessitudo naturae, et qualescumque diligant, qui in illis, quod ex se desiderent, non habent: praestantissimum principem hoc maxime juvat, quod in annis primoribus jam sunt ductae lineae, quibus virtutum suarum effigies possit includi: et pater optimus, sed melior imperator, non tam sibi quam reipublicae gaudet, cum liberos sibi similes intuetur.
PL 8, 586A身分低き者たちにあっては、ただ本性のつながりだけがおのれの子らを推奨し、彼らのうちに自分から望みうるものを何一つ持たぬ者たちでさえ、その子らがどのようであれ愛するものである。しかし、この上なくすぐれた元首を何にもまして喜ばせるのは、幼き年頃にすでに、おのれの徳の似姿を描き入れうる輪郭が引かれていることであり、この上なき父にして、それにもまさる皇帝である彼は、おのれ自身のためよりもむしろ国家のために、おのれに似た子らを見て喜ぶのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 4.2
Quibus ad perficienda, quae ingenerata sunt bona non segnis virtutum opifex disciplina conjungitur: ut spes aequiparandi patris certa sit. Quippe indole similes, sed sub eodem magistro discendi fortuna felicior.
PL 8, 586A彼らにあっては、生まれながらに宿る善きものを完成させるために、徳を作り上げる怠りなき教えが加わっており、それゆえ父に肩を並べうるという希望は確かなものとなっている。実に、生まれつきの資質においては父に似ているが、学ぶ巡り合わせにおいては、その同じ人を師とする点で、父よりもいっそう幸いなのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 4.3
Ipsum a tenero intuentes, in ipsum oculis ac mente conversi, nihil ab ejus contemplatione deflectunt, incerti mirentur, an diligant: nisi quod necesse est utrumque permixte simul fieri.
PL 8, 586B幼い頃から父その人を見つめ、目も心も父その人へと向けて、その姿を見つめることから何ものも逸れさせず、驚嘆しているのか愛しているのか自分でも定かでないほどである——ただし、この両者は入り混じって同時に生じるほかないのであるが。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 4.4
Nam et amor, factorum commendator est, unde nascitur admiratio; et facta cum mira sunt, amorem invicem creant. Ita spectantibus liberis quidquid ab eo pulcherrime geritur, cum propter ipsum magis placuit, tum studio imitationis inolescit.
PL 8, 586Bというのも、愛は行いを引き立てる推薦者であり、そこから驚嘆が生まれる一方、行いが驚嘆すべきものであれば、それがまた互いに愛を生み出すからである。こうして、彼が成し遂げるいかに美しい行いであれ、それを見つめる子らにとっては、まずそれが父ゆえに喜ばしく思われ、次いで、それを模倣しようとする熱意によって深く根づいてゆくのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 4.5
Jam tibi quidem in erudiendo, imperator optime, non omnia proponebantur, quae sequi velles. Nisi quod recte factorum contemplator acerrimus, si quid secus fieret, a spectandi cura pudentes oculos abstrahebas. Dabit enim veniam clementia tua, si audaciorem veritas facit.
PL 8, 586Bこの上なくすぐれた皇帝よ、あなた自身には、教育を受ける中で示されたものがすべて、あなたが従いたいと望むようなものであったわけではない。ただし、正しい行いを鋭く見つめる者であったあなたは、何か違ったことがなされれば、恥じらいをもって、それを見ることから目を背けたのである。真理が私をいささか大胆にするとしても、あなたの寛容はそれを許すであろう。