Panegyricus Constantino Augusto dictus 15.1
Cedat tibi non recentium saeculorum modo, sed totius memoriae vetustas, quamvis illa, recti appetens, et nullo unquam depravata in officio, glorietur penes se sanctitatis famam stetisse. Sed nec leguntur praeconia hominum ubi quaeruntur judicia divina.
PL 8, 593Aあなたには、近き世のみならず、あらゆる記憶にわたる古代そのものが、道を譲るがよい。たとえ古代が、正しきことを求め、その務めにおいて一度も堕落したことがないゆえに、聖なるものとしての誉れが自らのもとに留まったことを誇ろうとも。しかし、神の裁定が求められる場においては、人間たちの称賛の言葉など読まれることはないのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 15.2
Illi igitur veteres, laudati vitae moderatores, qui refrenandis cupiditatibus restricte compteque vixerunt, quorum omnis aetas armis conterebatur; quando tantam in praelio divinam opem pro merito integritatis habuerunt? ut qui longe a virtutibus tuis distant, in proximo saltem justitiae gradu reponantur.
PL 8, 593Aそれゆえ、称賛される生の律し手であった昔の人々、欲望を抑えて厳しく整った生を送った人々、その生涯のすべてが戦によってすり減らされた人々にしても、いったいいつ、清廉さの功に見合うこれほど大いなる神の助けを戦場で得たことがあったであろうか。あなたの徳から遠く隔たった彼らが、せめて正義の位においては、あなたに最も近い段に置かれるべきであるとしても。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 15.3
Romano quodam in bello ferunt duos cum equis juvenes, spectatos forma pariter ac viribus, quia in dimicando praeter caeteros insignes fuissent, jussu imperatoris ad remunerandam industriam requisitos.
PL 8, 593Bかつてあるローマの戦において、馬に乗った二人の若者が、その容姿と力とにおいて等しく人目を引き、戦いのうちで他の誰よりも際立っていたがゆえに、その働きに報いるようにとの司令官(インペラトル)の命によって捜し求められたと伝えられている。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 15.4
Ubi nulli inveniebantur, fides habita est divinos fuisse, quod cum laborem sedulo communicavissent, laboris pretium respuissent. Equidem historiae non invitus assentior.
PL 8, 593B誰も見出せなかったとき、彼らは神々であったと信じられた。それは、労苦を熱心に分かち合いながらも、その労苦への報酬を拒んだからである。私自身、この歴史の物語には、いやいやながらではなく同意するものである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 15.5
Neque enim in hoc veri interpolatrix tenenda, quae se non vanam antiquitatis nuntiam pollicetur. Sed tamen illi, qui hoc annalium monumentis illigaverunt, verebantur ne apud posteros miraculi fides claudicaret.
PL 8, 593Bというのも、この点で、自らを古代の空しからぬ伝え手であると約束する物語を、真実を歪める者と見なしてはならないからである。しかし、これを年代記の記録に結びつけた者たちでさえ、後の世の人々の間で、その奇跡への信が揺らぐのではないかと恐れていたのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 15.6
Estote, o gravissimi auctores, de scriptorum religione securi; credimus facta qui majora nunc sensimus. Magnitudo principis nostri gestis veterum fidem conciliat, sed miraculum detrahit. Pro auxilii copia negotiorum ratio metienda est.
PL 8, 593Bおお、この上なく重々しい著述家たちよ、諸君の書き記したことの誠実さについて、安んじているがよい。今やより大いなることを目の当たりにした我々は、その出来事を信じるのだから。我々の元首の偉大さは、昔の事績に信を与えるが、そこから奇跡としての驚きを取り去ってしまう。ことがらの重さは、助けの豊かさに応じて量られねばならないのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 15.7
Duo quondam juvenes, sed nunc exercitus visi. Hoc certe uberius, nec infirmius veritate. Stat argumento duplici fides nixa. Sic Constantinus juvari meruit, sic debuit Roma servari.
PL 8, 594Aかつては二人の若者であったが、今や軍勢そのものが目撃された。これは確かに、より豊かなことでありながら、真実性において劣ることはない。信は、この二重の証しに支えられて立っている。かくしてコンスタンティヌスは助けられるにふさわしく、かくしてローマは救われるべくして救われたのである。