Panegyricus Constantino Augusto dictus 18.1
Quid memorem Bructeros? quid Chamavos? quid Cheruscos, Vangionas, Alamannos, Tubantes? Bellicum strepunt nomina, et immanitas barbariae in ipsis vocabulis adhibet horrorem. Hi omnes sigillatim, dein pariter armati, conspiratione foederatae societatis exarserant.
PL 8, 595Aブルクテリ族について、私はいったい何を語るべきか。カマウィ族について、ケルスキ族、ウァンギオネス族、アラマンニ族、トゥバンテス族について、何を語るべきか。これらの名はいずれも戦の響きを立て、蛮族の凶暴さは、その名そのもののうちに恐怖を宿している。彼らはみな、はじめは個々に、やがてはともに武装し、同盟を結んだ結束によって燃え立っていたのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 18.2
Tu tamen, imperator, cum tantam belli molem videres, nihil magis timuisti quam ne timereris. Adis barbaros, et dissimulato principis habitu, quam proxime poteras cum duobus accedis. Nunquam est excelsior principatus quam cum se publico submittit officio.
PL 8, 595Bしかしあなたは、皇帝よ、これほど大いなる戦の重みを目にしながら、恐れられることを何よりも恐れたのである。あなたは蛮族のもとへ赴き、元首としての装いを隠して、できる限り近くまで、わずか二人を伴って近づいた。元首の地位というものは、公けの務めにおのれを低くするときほど、崇高であることはないのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 18.3
Facis verba, spem illorum agitas, et versas credulitatem, negas te esse praesentem. O vere caeca barbaria, quae in illo vultu signa principis non videris, quem nec sic quidem senseris, cum intra jactum teli securus sui staret, Constantinum esse!
PL 8, 595Bあなたは言葉を交わし、彼らの望みを揺さぶり、その信じやすさを弄び、自分はその場にいないと言い張る。おお、まことに盲いた蛮族よ、あの面差しに元首の徴を見て取らなかったとは。武器の届く間近に、身の安全を疑わず立っていたその人が、コンスタンティヌスであると、それでもなお気づかなかったとは。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 18.4
Qui hoc poterat non timere, dubitare quidquam potes per omnia subnixum Deo vadere? Invictos ducis, et solus timeris. Tot regna, tot populi et tantarum nationum congregatio, indignam se viribus tuis putat, quem credit absentem.
PL 8, 595Bこれを恐れずにいられた者が、あらゆることにおいて神に支えられて進んでいることを、誰が疑いえようか〔底本は Qui … potes。Quis … potest と読む〕。あなたは不敗の者たちを率い、そしてただあなた一人が恐れられている。これほど多くの王国、これほど多くの民、これほど大いなる諸国民の結集をもってしても、あなたが不在だと信じているときでさえ、自分たちの力量がなおあなたの武力に見合わぬと思っているのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 18.5
Tibi tamen incrementum laudis ex multiplicatione terroris est, magnificentius congregata obteris, quae scrupulosius dispersa sequereris.
PL 8, 595Cしかし、あなたにとっては、恐怖が幾重にも重なることこそが、誉れの増し加わるところとなる。ばらばらに散らばっていれば、こまごまと追いつめねばならなかったであろう者たちを、一つに集まっているときには、より壮麗に踏みにじることができるのだから。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 18.6
Innumerae simul gentes ad bellum coactae, sed uno impetu tuo fusae, dum collativam vim comparant, compendiosam victoriam praestiterunt.
PL 8, 596A数え切れぬほどの諸民族が、一時に戦へと駆り立てられながら、あなたのただ一撃によって打ち破られた。彼らは合わせた力を整えようとする間に、かえって手っ取り早い勝利をあなたにもたらしたのである。