Panegyricus Constantino Augusto dictus 33.1
Hae victoriarum gratulationes. Nec minus uberes fructus reliquarum virtutum fuerunt. Implicatam quidem atque obsitam Urbem gravissimis malis evolverunt indefessa vis atque eximia fortitudo: sed quantum boni prudentia excogitavit, benignitas et clementia contulerunt?
PL 8, 604Bこれらが、勝利への慶祝である。しかし、他の力がもたらした実りも、それに劣らず豊かなものであった。この上なく重い災いに絡め取られ、覆われていたローマを解きほぐしたのは、倦むことなき力と、並外れた勇敢さであった。しかし、知恵が考え出した善きことは、いったいどれほどのものであったろうか。また、慈愛と寛容とがもたらしたものは、いったいどれほどであったろうか。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 33.2
Quorum quid magis juverit difficilis aestimatio est. Nam et calamitate obsessis, finis est voti miseria liberari, et mox vacuitas miseriarum parum grata est, nisi laetitia consequatur.
PL 8, 604Cこれらのうちどれがより大きな助けとなったかを見定めることは難しい。というのも、災いに苦しめられた者たちにとって、願いの終着点は苦しみから解放されることであるが、その苦しみからの解放も、間もなく、喜びが続かなければ、あまり喜ばしいものとはならないからである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 33.3
Ita pro se quaeque officiis suis functae fortitudo et liberalitas imperatoris, cumulatissimum Urbis beatitudinem exhaurienda, et congerendis commodis reddiderunt.
PL 8, 604Cこうして、皇帝の勇敢さと気前のよさとは、それぞれおのれの務めを果たしながら、災いを汲み尽くすことと、恵みを積み重ねることとによって、ローマにこの上なく満ち溢れる幸いをもたらしたのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 33.4
Facilior quidem et multo proclivior laedendi quam commodandi semper est via, vulnerare integrum quam sauciato mederi, dissipare rapta quam divulsa componere, cessit tamen rerum haec conditio Principi nostro.
PL 8, 604C確かに、益を施すことよりも害を加えることのほうが、常にはるかにたやすく、傾きやすい道である。無傷の者を傷つけるほうが、傷ついた者を癒すよりもたやすく、奪ったものを蕩尽するほうが、散らばったものをまとめ直すよりもたやすい。しかし、この事の常も、我々の元首には道を譲ったのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 33.5
Nam quidquid mali sexennio toto dominatio feralis inflixerat, bimestris fere cura sanavit.
PL 8, 605Aというのも、あの死をもたらす支配が六年もの間にわたって加えたあらゆる災いを、彼はほぼ二か月ほどの配慮によって癒したのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 33.6
Sanavit dico: redintegratio status pristini, permulcendo dolori satis est, non et arcessendae gratulationi, nec amplius postules quam ut eum sui non poeniteat, qui solitario modo id egit ut recuperatis quae amiserat non doleret, non etiam ut novorum adoptione gauderet.
PL 8, 605A癒したと私は言う——以前の状態への復旧は、痛みを和らげるには十分であるが、慶祝を呼び起こすには足りない。失ったものを取り戻して嘆かずにすむようになっただけで、新たなものを得て喜ぶまでには至らなかった者には、自分の境遇を悔やまずにいること以上を求めることはできないのである。
Panegyricus Constantino Augusto dictus 33.7
Praetereo, privatim reddita omnibus patrimonia, quos illa monstrosa labes extorres domo fecerat, praetereo inquam, quia vix sufficit oratio facta publicitus explicare: quanquam cum ex singulis sit coagmentata respublica, et quidquid in eam confertur, ad omnes proportione permanat; et vicissim necesse est quod sigillatim omnes adipiscuntur in commune reipublicae redundare.
PL 8, 605A私的な財産が、あの怪異な災禍によって家を追われた人々のすべてに返還されたことについては、私は素通りすることとする——重ねて言うが、素通りすることとする。というのも、公けになされたことを言葉で語り尽くすことは、とうてい及ばないからである。とはいえ、国家というものは個々の人々によって組み立てられているのであるから、そこに注ぎ込まれるものは何であれ、応分にすべての人々へと行き渡り、また逆に、一人一人が個別に得るものも、必ず国家全体の益へと溢れ返るのである。