Adversus Praxeam 5.1
Sed quia duos unum volunt esse, ut idem Pater et Filius habeatur, oportet et totum de Filio examinari, an sit, et qui sit, et quomodo sit; et ita res ipsa formam suam Scripturis et interpretationibus earum patrocinantibus vindicabit.
PL 2, 159Cしかし、彼らは二者が一つであることを望み、父と子とが同一の者とみなされることを欲するので、子について、子が在るのか、何者であるのか、いかにして在るのかを、すべて吟味しなければならない。そうすれば、聖書とその解釈とが弁護に立つ中で、事柄そのものが自らの形を主張し通すであろう。
Adversus Praxeam 5.2
Aiunt quidem et Genesim in hebraico ita incipere: In principio Deus fecit sibi filium. Hoc ut firmum non sit, alia me argumenta deducunt ab ipsa Dei dispositione, qua fuit ante mundi constitutionem, adusque Filii generationem.
PL 2, 159D彼らはまた、ヘブライ語では創世記がこのように始まると言う。「初めに神は御自身のために子を造られた」と。しかし、これが確かなことでないとしても、私を導く別の論拠がある。それは、世界の創建に先立ち、子の生成に至るまでの、神御自身の配剤そのものから引き出されるものである。
Adversus Praxeam 5.3
Ante omnia enim Deus erat solus, ipse sibi et mundus et locus et omnia. Solus autem, quia nihil aliud extrinsecus praeter illum. Caeterum, ne tunc quidem solus; habebat enim secum, quam habebat in semetipso, rationem suam scilicet.
PL 2, 160Aすなわち、万物に先立って、神はただひとりであった。神は御自身にとって、世界であり、場所であり、すべてであった。ひとりであったというのは、この方の外に、この方のほかは何もなかったからである。しかし、そのときでさえ、神は決してひとりではなかった。というのも、神は御自身のうちに持っていたもの、すなわち御自身の理性を、御自身とともに持っていたからである。
Adversus Praxeam 5.4
Rationalis etiam Deus, et ratio in ipso prius; et ita, ab ipso omnia. Quae ratio, sensus ipsius est. Hanc Graeci λογον dicunt, quo vocabulo etiam sermonem appellamus.
PL 2, 160A神は理性的な方でもあり、理性はこの方のうちに先立って存在した。そしてそのようにして、万物はこの方から出た。この理性とは、この方御自身の考えにほかならない。ギリシア人はこれを「ロゴス」と呼び、我々はこの語をもって「言葉」とも呼ぶのである。
Adversus Praxeam 5.5
Ideoque jam in usu est nostrorum, per simplicitatem interpretationis, Sermonem dicere in primordio apud Deum fuisse; cum magis rationem competat antiquiorem haberi; quia non sermonalis a principio, sed rationalis Deus etiam ante principium; et quia ipse quoque sermo ratione consistens, priorem eam ut substantiam suam ostendat.
PL 2, 160Aそれゆえ、我々の側では、解釈の単純さから、「言葉」が初めに神のもとにあったと言うことがすでに慣用となっている。とはいえ、むしろ理性の方をより古いものと見なすのがふさわしい。なぜなら、神は初めから言葉を語る方であったのではなく、初めに先立ってすでに理性的な方であったからであり、また言葉そのものもまた理性のうちに成り立つものであって、その理性こそが自らの実体としてより先なるものであることを示しているからである。
Adversus Praxeam 5.6
Tamen et sic, nihil interest. Nam etsi Deus nondum sermonem suum miserat, proinde eum cum ipsa et in ipsa ratione intra semetipsum habebat, tacite cogitando et disponendo secum, quae per sermonem mox erat dicturus.
PL 2, 160Bとはいえ、そうであっても何ら違いはない。というのも、神がまだ御自身の言葉を送り出していなかったとしても、神はそれを、まさにその理性とともに、またその理性のうちに、御自身の内に持っていたのであり、やがて言葉によって語ろうとしていたことどもを、黙して自らのうちで思念し、配剤していたからである。
Adversus Praxeam 5.7
Cum ratione enim sua cogitans atque disponens, sermonem eam efficiebat, quam sermone tractabat.
PL 2, 160Bというのも、神は御自身の理性とともに思念し配剤することによって、その理性を言葉たらしめていたのであり、それを言葉によって取り扱っていたのである。
Adversus Praxeam 5.8
Idque quo facilius intelligas, ex te ipso ante recognosce, ut ex imagine et similitudine Dei, (Gen., I, 26) quam habeas et tu in temetipso rationem, qui es animal rationale, a rationali scilicet artifice non tantum factus, sed etiam ex substantia ipsius animatus.
PL 2, 160Bこのことをより容易に理解できるよう、まずお前自身から確かめてみるがよい。お前もまた神の形と似姿として(創世記1:26)、お前自身のうちに理性を持っているではないか。お前は理性を備えた生き物であり、理性的な造り主によって造られたばかりでなく、その方の実体から命を吹き込まれた者でもあるのだから。
Adversus Praxeam 5.9
Vide cum tacitus tecum ipse congrederis, ratione hoc ipsum agi intra te, occurrente ea tibi cum sermone ad omnem cogitatus tui motum, et ad omnem sensus tui pulsum. Quodcumque cogitaveris, sermo est; quodcumque senseris, ratio est.
PL 2, 160Cお前が黙って自分自身と向き合うとき、まさにこのことが理性によってお前のうちで行われているのを見よ。お前の思考のあらゆる動きに、また感覚のあらゆる働きに応じて、理性は言葉とともにお前に現れ出る。お前が思念する何であれ、それは言葉である。お前が感得する何であれ、それは理性である。
Adversus Praxeam 5.10
Loquaris illud in animo necesse est; et dum loqueris, conlocutorem pateris sermonem, in quo inest haec ipsa ratio, qua cum eo cogitans loquaris, per quem loquens cogitas.
PL 2, 160Cお前はそれを心の中で語らざるを得ない。そして語る間、お前は言葉を語り相手として受け入れているのであり、その言葉のうちには、まさにこの理性が宿っている。お前はその理性とともに思念しながらその言葉を語り、その言葉によって語りながら思念するのである。
Adversus Praxeam 5.11
Ita secundus quodammodo in te est sermo, per quem loqueris cogitando, et per quem cogitas loquendo. Ipse sermo alius est.
PL 2, 160Cこうして、いわば第二の者がお前のうちに、言葉として存在する。お前はこの言葉によって思念しながら語り、この言葉によって語りながら思念する。この言葉そのものは、〔お前とは〕別の者なのである。
Adversus Praxeam 5.12
Quanto ergo plenius hoc agitur in Deo, cujus tu quoque imago et similitudo censeris, quod habeat in se etiam tacendo rationem, et in ratione sermonem?
PL 2, 160Cそれゆえ、お前もまたその形と似姿とみなされている神においては、このことはどれほど満ちた仕方で行われているであろうか。神は、黙しているときでさえ御自身のうちに理性を持ち、その理性のうちに言葉を持っておられるのだから。
Adversus Praxeam 5.13
Possum itaque non temere praestruxisse, et tunc Deum ante universitatis constitutionem solum non fuisse, habentem in semetipso proinde rationem, et in ratione sermonem, quem secundum a se faceret agitando se.
PL 2, 160Cしたがって私は、軽率にではなく、こう予め論じ立てることができる。すなわち、神は宇宙の創建に先立つそのときでさえ、ひとりではなかった。神は御自身のうちに理性を、その理性のうちに言葉を持っており、御自身を思念することによって、その言葉を御自身から出づる第二の者としていたのである。