Adversus Praxeam 27.1
Et quid ego in tam manifestis moror, cum ea aggredi debeam, de quibus manifesta obumbrare quaerunt?
PL 2, 190Aしかし、これほど明白なことどもに、私はなぜいつまでも留まっているのか。私が取り組むべきは、彼らが明白なことどもを覆い隠そうとしているまさにその点についてであるのに。
Adversus Praxeam 27.2
Undique enim obducti distinctione Patris et Filii, quam manente conjunctione disponimus, ut solis et radii, et fontis et fluvii, per individuum tamen numerum duorum et trium, aliter eam ad suam nihilominus sententiam interpretari conantur, ut aeque in una persona utrumque distinguant, Patrem et Filium, dicentes Filium carnem esse, id est hominem, id est Jesum; Patrem autem spiritum, id est Deum, id est Christum.
PL 2, 190Aというのも、彼らはあらゆる面から、父と子との区別によって追い詰められているのである——その区別を我々は、太陽と光線、泉と川のように、結合を保ったまま、しかも二と三という不可分の数によって定めているのだが——それでもなお彼らは、その区別を自分たちの学説に合わせて別様に解釈しようと試みる。すなわち、彼らもまた同じように一つの位格のうちに両者を区別し、父と子とを立てながら、子は肉である、すなわち人間である、すなわちイエスである、と言い、父は霊である、すなわち神である、すなわちキリストである、と言うのである。
Adversus Praxeam 27.3
Et qui unum eumdemque contendunt Patrem et Filium, jam incipiunt dividere illos potius quam unare. Si enim alius est Jesus, alius Christus; alius erit Filius, alius Pater; quia Filius Jesus, et Pater Christus.
PL 2, 190Bそして、父と子とは一つにして同一であると主張する者たちが、今や両者を一つにするよりもむしろ分割し始めているのである。というのも、もしイエスとキリストが別のものであるなら、子と父も別のものとなるはずだからである。子はイエスであり、父はキリストであるがゆえに。
Adversus Praxeam 27.4
Talem monarchiam apud Valentinum fortasse didicerunt, duos facere, Jesum et Christum. Sed haec injectio eorum ex praetractatis jam retusa est, quod Sermo Dei, vel spiritus Dei et virtus Altissimi dictus sit, quem Patrem faciunt.
PL 2, 190B彼らはおそらく、イエスとキリストという二つのものを作り出すという、そうしたモナルキアをウァレンティヌスのもとで学んだのであろう。しかし彼らのこの差し挟みは、すでに先に論じたことによって退けられている——すなわち、彼らが父とするその方が、神の言葉、あるいは神の霊、いと高き方の力と呼ばれているということによってである。
Adversus Praxeam 27.5
Non enim ipsae sunt cujus dicuntur, sed ex ipso, et ipsius. Et aliter tamen in isto capitulo revincentur. «Ecce, inquiunt, ab angelo praedicatum est: Propterea quod nascetur Sanctum, vocabitur Filius Dei; caro itaque nata est, caro utique erit Filius Dei.
PL 2, 190Bというのも、これら〔霊や力〕はそれ自身、それが呼ばれる当のものそのものではなく、それから出て、それに属するものだからである。しかしそれでも、この章においては別の仕方で彼らは論駁されるであろう。彼らは言う。「見よ、天使によってこう予告されている。生まれる聖なる者は神の子と呼ばれるであろう、と。したがって肉が生まれたのであるから、肉こそが神の子であるはずだ」と。
Adversus Praxeam 27.6
Imo de spiritu Dei dictum est. Certe enim de Spiritu Sancto virgo concepit; et quod concepit, id peperit; id ergo nasci habebat, quod erat conceptum, et pariendum; id est spiritus, cujus et vocabitur nomen Emmanuel, quod est interpretatum, nobiscum Deus.
PL 2, 190Cいや、それは神の霊について言われたのである。というのも、確かに処女は聖なる霊によって身ごもったのであり、身ごもったものをこそ産んだのである。したがって、生まれるはずであったのは、身ごもられ、産まれるべきであったもの、すなわち霊であった。そしてそれの名は、インマヌエルと呼ばれるであろう——これは『神は我々と共に』と訳される。
Adversus Praxeam 27.7
Caro autem Deus non est, ut de illa dictum sit, quod nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei; sed ille qui in ea natus est, Deus de quo et psalmus (LXXXVI, 5): Quoniam Deus homo natus est in illa, et aedificavit eam voluntate patris. Quis Deus in ea natus?
PL 2, 190Cしかし肉は神ではない。それゆえ、「生まれる聖なる者は神の子と呼ばれるであろう」と言われたのは、肉について言われたのではなく、その肉のうちに生まれた方、すなわち神について言われたのである。この神について詩篇(86:5)もまた言う。「神は彼女のうちに人として生まれ、父の御旨によって彼女を建てられた」と。彼女のうちに生まれたその神とは、いったい誰であるのか。
Adversus Praxeam 27.8
Sermo et spiritus, qui cum sermone de Patris voluntate natus est. Igitur Sermo in carne, dum et de hoc quaerendum, quomodo Sermo caro sit factus; utrumne quasi transfiguratus in carne, an indutus carnem? Imo indutus.
PL 2, 190C言葉であり、霊である方——言葉と共に、父の御旨によって生まれた方である。かくして、言葉は肉のうちにあるのだが、ここでさらに問われねばならないのは、言葉がいかにして肉となったのか、ということである。あたかも肉へと変質させられたのか、それとも肉を身にまとったのか。いや、身にまとったのである。
Adversus Praxeam 27.9
Caeterum, Deum immutabilem et informabilem credi necesse est, ut aeternum. Transfiguratio autem interemptio est pristini. Omne enim quodcumque transfiguratur in aliud, desinit esse quod fuerat, et incipit esse quod non erat.
PL 2, 190Dそもそも、神は不変にして形を変えられぬ方であると信じられねばならない。永遠なる方であるからには当然のことである。ところが変質とは、もとのものの滅びである。というのも、何であれ他のものへと変質するものは、かつてあったものであることをやめ、かつてなかったものであることを始めるからである。
Adversus Praxeam 27.10
Deus autem neque desinit esse, neque aliud potest esse. Sermo autem Deus; et sermo Domini manet in aevum, perseverando scilicet in sua forma.
PL 2, 191Aしかし神は、あることをやめもせず、他のものになることもできない。ところが言葉は神である。そして「主の言葉は世々にわたって留まる」——すなわち、自らの形を保ち続けることによってである。
Adversus Praxeam 27.11
Quem si non capit transfigurari, consequens est, ut sic caro factus intelligatur dum fit in carne, et manifestatur, et videtur, et contrectatur per carnem: quia et caetera sic accipi exigunt.
PL 2, 191Aこの方が変質を受け入れないのであるとすれば、次のように理解されるべきことになる——彼が肉のうちに生じ、肉を通して現れ、見られ、触れられることによって「肉となった」と理解されるのであって、それはほかのことどももまたそのように受け取られることを求めているからである。
Adversus Praxeam 27.12
Si enim Sermo ex transfiguratione et demutatione substantiae caro factus est, una jam erit substantia Jesus ex duabus, ex carne et spiritu mixtura quaedam, ut electrum ex auro et argento; et incipit nec aurum esse, id est spiritus, neque argentum, id est, caro, dum alterum altero mutatur, et tertium quid efficitur.
PL 2, 191Aというのも、もし言葉が実体の変質と変化とによって肉となったのであるなら、イエスは肉と霊という二つのものから成る一つの実体、いわば金と銀とから成る琥珀金のような、ある種の混合物となってしまうであろう。そして、一方が他方によって変えられ、第三のものが作り出されるにつれて、〔もとの〕金、すなわち霊であることも、〔もとの〕銀、すなわち肉であることも、共になくなり始めるであろう。
Adversus Praxeam 27.13
Neque ergo Deus erit Jesus. Sermo enim desiit esse, qui caro factus est; neque caro, id est homo, caro enim non proprie est, qui Sermo fuit. Ita ex utroque neutrum est; aliud longe tertium est, quam utrumque.
PL 2, 191Bしたがって、イエスは神でもなくなるであろう。というのも、肉となった言葉は、〔言葉で〕あることをやめてしまったからである。かといって肉、すなわち人間でもない。なぜなら、言葉であったものは、本来の意味での肉ではないからである。かくして両者のいずれからも、そのいずれでもないものが生じる。それは両者とは全く別の第三のものである。
Adversus Praxeam 27.14
Sed enim invenimus illum directo et Deum et hominem expositum, ipso hoc psalmo suggerente, quoniam Deus homo natus est in illa, aedificavit eam voluntate Patris; certe usquequaque Filium Dei et filium hominis, cum Deum et hominem sine dubio secundum utramque substantiam in sua proprietate distantem: quia neque Sermo aliud quam Deus, neque caro aliud quam homo.
PL 2, 191Bしかし我々は、彼がまさしく神であり人間であると、直接に示されているのを見出す。まさにこの詩篇そのものが示唆する通りである。「神は彼女のうちに人として生まれ、父の御旨によって彼女を建てられた」と。確かに、彼はあらゆる点において神の子であり人の子である。神であり人間であることは、疑いなく、それぞれの実体に従って、それぞれの固有性において隔たったままである。なぜなら、言葉は神以外の何ものでもなく、肉は人間以外の何ものでもないからである。
Adversus Praxeam 27.15
Sic et Apostolus (Rom. I, 37) de utraque ejus substantia docet: Qui factus est, inquit, ex semine David. Hic erit homo et filius hominis, qui definitus est Filius Dei secundum spiritum. Hic erit Deus, et Sermo Dei filius.
PL 2, 191Bこうして使徒もまた(ローマ1:37)、彼の二つの実体について教えている。「ダビデの種より生じた方」と言われている。これこそが人間であり、人の子である。そして、霊に従って神の子と定められた方——これこそが神であり、神の言葉なる子である。
Adversus Praxeam 27.16
Videmus duplicem statum non confusum, sed conjunctum in una persona, Deum et hominem Jesum. De Christo autem differo.
PL 2, 191C我々は、混同されることなく、しかし一つの位格のうちに結合された二重の状態を見る——神であり人間であるイエスとして。キリストについては、これを後に譲る。
Adversus Praxeam 27.17
Et adeo salva est utriusque proprietas substantiae, ut et spiritus res suas egerit in illo, id est virtutes et opera et signa, et caro passiones suas functa sit, esuriens sub diabolo, sitiens sub Samaritide, flens Lazarum, anxia usque ad mortem; denique et mortua est.
PL 2, 191Cそしてそれぞれの実体の固有性はかくも保たれているので、霊は彼のうちで自らのわざ、すなわち諸々の力と働きとしるしとを行い、肉は自らの受苦を担った——悪魔のもとで飢え、サマリアの女のもとで渇き、ラザロのために涙し、死に至るまで苦悶し、ついには死んだのである。
Adversus Praxeam 27.18
Quod si tertium quid esset ex utroque confusum ut electrum, non tam distincta documenta paterent utriusque substantiae.
PL 2, 191Cもし〔イエスが〕琥珀金のように両者から混じり合った第三のものであったなら、それぞれの実体を示すこれほど明確な証しが現れることはなかったであろう。
Adversus Praxeam 27.19
Sed et spiritus carnalia, et caro spiritalia egissent ex translatione; aut neque carnalia, neque spiritalia, sed tertiae alicujus formae, ex confusione: imo aut sermo mortuus esset, aut caro mortua non esset, si sermo conversus esset in carnem; aut caro enim immortalis fuisset, aut sermo mortalis.
PL 2, 191Cそうであれば、転化によって、霊が肉的なことを行い、肉が霊的なことを行うことになったであろう。あるいは、混同によって、肉的でも霊的でもない、第三の何らかの形のものとなったであろう。それどころか、もし言葉が肉へと転化していたのであれば、言葉が死んだか、肉が死ななかったかのいずれかであったはずである。すなわち、肉が不死であったか、言葉が死すべきものであったか、そのいずれかであったろう。
Adversus Praxeam 27.20
Sed quia substantiae ambae in statu suo quaeque distincte agebant, ideo illis et operae et exitus sui occurrerunt. Disce igitur cum Nicodemo, (Joan., III, 6) Quia quod in carne natum est, caro est; et quod de spiritu spiritus est.
PL 2, 192Aしかし、両方の実体はそれぞれ自らの状態のうちにあってそれぞれ別個に働いていたのであるから、それゆえにこそ、それぞれに固有の働きと結末とが伴ったのである。したがって、ニコデモと共に学ぶがよい。「肉のうちに生まれたものは肉であり、霊から〔生まれたもの〕は霊である」(ヨハネ3:6)と。
Adversus Praxeam 27.21
Neque caro spiritus fit, neque spiritus caro. In uno plane esse possunt. Ex his Jesus constitit, ex carne homo, ex spiritu Deus, quem tunc angelus ex ea parte qua spiritus erat, Dei Filium pronuntiavit, servans carni filium hominis dici.
PL 2, 192A肉が霊となることもなく、霊が肉となることもない。確かに、両者は一つのうちに共にありうる。これらのものからイエスは成り立っている——肉からは人間として、霊からは神として。それゆえ天使は、彼が霊であったその部分に即して、彼を神の子と告げ、肉には人の子と呼ばれることを残したのである。
Adversus Praxeam 27.22
Sic et Apostolus etiam Dei et hominum appellans sequestrem (I Tim., II, 5), utriusque substantiae confirmavit. Novissime qui Filium Dei carnem interpretaris, exhibe qui sit filius hominis.
PL 2, 192Aこうして使徒もまた、彼を神と人間との仲介者と呼びながら(テモテ前2:5)、両方の実体を確証している。最後に、神の子を肉であると解するお前よ、それならば人の子とは何者であるかを示してみよ。
Adversus Praxeam 27.23
Aut nunquid spiritus erit? sed spiritus Patrem ipsum vis haberi; quia Deus spiritus, quasi non et Dei spiritus: sicut et sermo Deus, et Dei sermo.
PL 2, 192Bあるいは、それは霊であるとでもいうのか。だがお前は、霊こそが父ご自身であると見なしたがっている——「神は霊である」からというので、あたかも「神の霊」というものがないかのように。それはちょうど、「言葉は神である」と同時に「神の言葉」でもあるのと同じであるのに。