De errore profanarum religionum 21.1
3. In alio, certe Mithriaco, Θεὸς ἐκ Πέτρας· ubi multa congerit ex sacris Scripturis de Christo lapide. Alterius profani sacramenti signum est: Θεὸς ἐκ Πέτρας. Cur hoc sanctum venerandumque secretum ad profanos actus adulterata professione transfertis?
PL 12, 1026C3. 別の、やはりミトラスの祭儀において、「神は岩から」〔ギリシア語〕。そこで彼は聖書から、石であるキリストについて多くを集める。――別の世俗の秘儀のしるしは、「神は岩から」である〔ギリシア語〕。なぜ諸君は、この聖なる尊ぶべき秘密を、偽りの宣言をもって世俗の行いへ移し替えるのか。
De errore profanarum religionum 21.2
Alius est lapis, quem Deus, in confirmandis fundamentis promissae Hierusalem, missurum se esse promisit. Christus nobis venerandi lapidis significatione monstratur. Quid tu ad commaculatas superstitiones furtiva fraude venerandi transfers nominis dignitatem?
PL 12, 1027A別の石がある。神が、約束されたエルサレムの土台を固めるために送ると約束した石である。キリストは、尊ぶべき石という意味によって我々に示される。なぜ汝は、汚れた迷信へ、盗人のような欺きをもって、尊ぶべき名の尊厳を移し替えるのか。
De errore profanarum religionum 21.3
Lapidem tuum ruina sequitur, et cadentium culminum funesta collapsio. Noster lapis Dei fundatus manu exstruit, confirmat, erigit, munit et restaurati corporis gratiam perpetuae immortalitatis splendore condecorat: ait enim de hoc Esaias, innuente Spiritu sancto: Sic dicit Dominus: ecce ego immitto in fundamenta Sion lapidem pretiosum, electum, summum angularem, honoratum, et qui crediderit in eum, non confundetur (Esai. XVIII, 16) .
PL 12, 1027A汝の石には破滅が続き、崩れ落ちる屋根の不吉な崩壊が続く。我々の石は、神の手によって据えられて、築き、固め、起こし、守り、回復された体の恩寵を、永遠の不死の輝きをもって飾る。これについてイザヤは、聖なる霊の合図を受けて言う。「主はこう言う。見よ、私はシオンの土台に、貴い、選ばれた、最高の隅の石、尊ばれる石を置く。これを信じる者は恥を受けない」(イザヤ18:16〔底本の引照のまま。28:16 の誤り〕)。
De errore profanarum religionum 21.4
In psalmis etiam simile responsum est; ait enim Spiritus sanctus in CXVII, ps.: Lapis quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. Annon factus est iste, et est mirabilis in oculis nostris (Psal. CXVII, 22, 23) ?
PL 12, 1027B詩篇にも同様の応答がある。聖なる霊は第百十七詩篇で言う。「建てる者たちが捨てた石は、隅の頭となった。これは成ったのではないか。これは我々の目に驚くべきものである」(詩篇117:22, 23)。
De errore profanarum religionum 21.5
Per multos prophetas Spiritus sanctus nominis istius ordinem monstrat: ait enim Zacharias propheta: Ecce ego adduco puerum meum, ortus ei nomen est, quoniam lapis, quem dedi coram Jesu, super lapidem ipsum unum, septem oculi sunt (Zach. III, 8, 9) .
PL 12, 1027B多くの預言者を通して、聖なる霊はこの名の次第を示す。預言者ゼカリヤは言う。「見よ、私は私の僕を連れてくる。その名は日の出〔ortus〕である。私がヨシュア〔底本は Jesu〕の前に置いた石、その唯一の石の上に、七つの目がある」(ゼカリヤ書3:8, 9)。
De errore profanarum religionum 21.6
Sed ut manifestius constet, antiquiora venerandarum lectionum secreta pandamus. In Deuteronomio ita comprehensum est: Et scribes super lapidem omnem legem hanc (Deut. XXVII, 8) .
PL 12, 1027Bしかし、よりはっきりと確かめられるように、尊ぶべき朗読のいっそう古い秘密を開こう。申命記にはこう記されている。「汝は石の上に、この律法をすべて書け」(申命記27:8)。
De errore profanarum religionum 21.7
Jesus etiam Nave jussu divinitatis hoc specialiter comprehendit; ait enim: Et accepit lapidem magnum, et statuit eum contra Dominum.
PL 12, 1027Bナウェの子ヨシュアもまた、神性の命によって、これを特に記した。すなわち言う。「彼は大きな石を取り、それを主の前に立てた。」
De errore profanarum religionum 21.8
Et ait Jesus ad populum: Ecce lapis iste erit mihi in testimonium, quia iste audivit omnia quae dicta sunt a Domino, quando locutus est ad vos. Et erit iste nobis in testimonium in novissimo dierum, quando recesseritis a Domino vestro (Josue XXIV, 26, 27) .
PL 12, 1027C「そしてヨシュアは民に言った。『見よ、この石は私にとって証しとなる。この石は、主が汝らに語ったとき、語られたすべてを聞いたからである。そしてこの石は、終わりの日に、汝らが汝らの主から離れるとき、我々にとって証しとなる』」(ヨシュア記24:26, 27)。
De errore profanarum religionum 21.9
Quod autem per hunc lapidem, id est, per Dominum nostrum Jesum Christum, et dii isti casuri sint et multitudo templorum, aperte Daniel venerandis oraculis explicavit; ait enim, cum interpretaretur somnium regis: Et ecce imago, imago nimis magna, et contemplatio ipsius imaginis metuenda, elata stabat contra te, cujus caput fuit ex auro bono, pectus et brachia ejus argentea, venter et femora aerea, pedes autem ex parte quidem ferrei, ex parte autem fictiles, quoadusque abscissus est lapis de monte, sine manibus concidentium, et percussit imaginem super pedes ferreos et fictiles, et comminuit eos minutatim, et factum est simul ferrum et testa et aeramentum et argentum et aurum, facta sunt minuta quasi palea, et ut pulvis in arida aestate, et ventilavit illa ventus, ita ut nihil remanserit in illis.
PL 12, 1028Aこの石、すなわち我々の主イエス・キリストによって、これらの神々も神殿の群れも倒れることを、ダニエルは、王の夢を解き明かすときに、尊ぶべき神託をもって明らかに説いた。すなわち言う。「見よ、一つの像、あまりにも大きな像があり、その像を見ることは畏るべきであった。それは汝に向かって高く立っていた。その頭は良質の金、胸と腕は銀、腹と腿は青銅、足は一部が鉄、一部が土であった。ついに、切り出す者たちの手によらずに、山から石が切り離され、鉄と土の足の上で像を打ち、それらを粉々に砕いた。そして鉄と陶片と青銅と銀と金は一つになり、籾殻のように細かくなり、乾いた夏の塵のようになり、風がそれらを吹き散らして、それらのうちに何も残らなかった。」
De errore profanarum religionum 21.10
Et lapis, qui percussit imaginem, factus est mons magnus, et implevit totam terram (Dan. II, 31-35) .
PL 12, 1028B「そして像を打った石は、大きな山となり、全地を満たした」(ダニエル2:31-35)。
De errore profanarum religionum 21.11
Quis locus in terra est, quem non Christi possederit nomen? qua sol oritur, qua occidit, qua erigitur septentrio, qua vergit auster, totum venerandi nominis majestas implevit.
PL 12, 1028B地上に、キリストの名が占めなかった場所があろうか。太陽が昇るところにも沈むところにも、北が高く上がるところにも南が傾くところにも、尊ぶべき名の威厳があまねく満ちた。
De errore profanarum religionum 21.12
Et licet adhuc in quibusdam regionibus idololatriae palpitent membra; tamen in eo res est, ut e Christianis omnibus terris pestiferum hoc malum funditus amputetur.
PL 12, 1028Bなお一部の地域では偶像崇拝の肢体がぴくぴくと動いてはいるが、しかし、キリスト教徒のすべての地からこの疫病をもたらす悪が根こそぎ断たれるところまで、事態は来ている。
De errore profanarum religionum 21.13
De idololatrorum lapide, de quo dicunt: Θεὸς ἐκ Πέτρας, quid prophetarum respondet oraculum? quis autem restitit, vel cui parcit iste lapis? Lapis autem hic sanctus, id est, Christus aut fidei fundamenta sustentat, aut in angulo positus (Ps. CXVIII, 22; Matth.
PL 12, 1028B偶像崇拝者の石、彼らが「神は岩から」〔ギリシア語〕と言うその石について、預言者たちの神託は何と答えるか。ところで、誰がこの石に抗しえたか、あるいはこの石は誰を容赦するのか。しかしこの聖なる石、すなわちキリストは、信仰の土台を支えるか、あるいは隅に置かれて(詩篇118:22; マタイ21:42; マルコ12:10; ルカ20:17〔底本は Luc. X, 17。20:17 の誤り。ミーニュの脚注も Luc. XX, 17 と引く〕; 使徒言行録4:11; ペトロの手紙一2:7〔この引照は底本で次節にまたがって刷られている〕)
De errore profanarum religionum 21.14
XXI, 42; Marc. XII, 10; Luc. X, 17; Actor. IV, 11; I Petr. II, 7) , duorum parietum membra aequata moderatione conjungit, id est, veteris et novi Testamenti in unum colligit gentes: aut certe corporis et animi diversitatem inviolata homini immortalitate consociat; aut legem promulgat, aut contra peccantes testimonium perhibet; aut (quod est potius) imaginem diaboli percutit, ut, superato eo atque prostrato, et in cinerem favillasque converso, erecto sublimitatis suae vertice, purum dominationis imperium habeat.
PL 12, 1028C二つの壁の部分を等しい均衡で結び合わせる。すなわち、旧約と新約の諸国民を一つに集める。あるいはまた、体と魂の相違を、人間において損なわれることのない不死によって結びつける。あるいは律法を公布し、あるいは罪を犯す者たちに対して証言をする。あるいは(こちらのほうがむしろ)悪魔の像を打つ。それは、悪魔が打ち負かされて倒され、灰と燃えさしに変えられたうえで、〔キリストが〕自らの崇高さの頂を高く掲げて、純粋な支配の統治権を持つためである。
De errore profanarum religionum 21.15
Vos nunc, Constanti et Constans, sacratissimi imperatores, et venerandae fidei vestrae imploranda virtus est, quae supra homines erigitur, et a terrena fragilitate separatur, coelestiumque se rerum societate conjungit, quae in omnibus actibus suis, prout potest, Dei summi sequitur voluntatem.
PL 12, 1029A今や、コンスタンティウスとコンスタンスよ、いとも聖なる皇帝たちよ、諸君と、諸君の尊ぶべき信仰の力とに、懇願しなければならない〔構文が整っていない。Vos と virtus をともに imploranda est の主語と取った〕。それは人間を超えて高められ、地上の脆さから切り離され、天の事柄との結びつきによって自らを結び、あらゆる行いにおいて、できるかぎり至高の神の意志に従う。
De errore profanarum religionum 21.16
Modicum tantum superest, ut legibus vestris funditus prostratus diabolus jaceat, ut exstinctae idololatriae pereat funesta contagio. Veneni hujus virus evanuit, et per dies singulos substantia profanae cupiditatis exspirat.
PL 12, 1029A諸君の法によって悪魔が根底から打ち倒されて横たわり、滅ぼされた偶像崇拝の不吉な伝染が消え去るまで、あとはわずかを残すのみである。この毒の毒液は消え失せ、日ごとに世俗の欲望の実体は息絶えてゆく。
De errore profanarum religionum 21.17
Erigite vexillum fidei, vobis hoc Divinitas reservavit, cujus favore eminentes prostratores estis omnium hostium vestrorum; quorum opera Romanum infirmabatur imperium.
PL 12, 1029B信仰の旗を掲げよ。神性が諸君のためにこれを取っておいた。その好意によって、諸君は諸君のすべての敵を打ち倒す優れた者となっている。その敵の働きによって、ローマ帝国は弱められていたのである。
De errore profanarum religionum 21.18
Signum venerandae legis erigite, sancite, promulgate quod prosit; sit faustum felixque Reipublicae, quod tot acervis caesorum hostium prostravistis exercitum.
PL 12, 1029B尊ぶべき律法のしるしを掲げよ。益となることを裁可し、公布せよ。諸君が、かくも多くの討たれた敵の山をもって〔敵の〕軍勢を打ち倒したことが、国家にとって吉にして幸いであれ。
De errore profanarum religionum 21.19
Felices vos quoque gloriae ac voluntatis suae Deus fecit esse participes, idololatriae excidium et profanarum aedium ruinas propitius Christus populo vestris manibus reservavit. Ille spiritualibus armis malos spiritus, vos mala terrena vicistis.
PL 12, 1029B神は、諸君をも、自らの栄光と意志にあずかる幸いな者とした。偶像崇拝の滅亡と世俗の建物の廃墟を、慈しみ深いキリストは、民のために諸君の手に取っておいた。彼は霊の武器をもって悪しき霊に勝ち、諸君は地上の悪に勝った。
De errore profanarum religionum 21.20
Erigite tropaea victoriae, et proferatur ingens titulus triumphorum: profanarum rerum strage gaudentes, exsultate fortius, exsultate fidenter. Felicitas vestra cum Dei virtute conjungitur, pro salute hominum Christo pugnante vicistis.
PL 12, 1029B勝利の戦勝記念碑を立てよ。凱旋の巨大な銘が掲げられよ。世俗の物が打ち砕かれたことを喜び、いっそう強く喜べ、確信をもって喜べ。諸君の幸福は神の力と結ばれている。人々の救いのためにキリストが戦って、諸君は勝利したのである。