De errore profanarum religionum 17.1
De quinque Minervis agit. Quintae Pallantis filiae, Palladium dedicatum fuisse, cujus ut concremetur imago, deleanturque templa, hortatur, simul in sacrorum ritus, quibus homines peccare docentur, turpes et cruentos invehitur, eosque abrogari postulat.
PL 12, 1018A五人のミネルウァを論じる。パラディウムは、パラスの娘である第五のミネルウァに献じられたと述べ、その像が焼かれ、神殿が破壊されるよう勧める。あわせて、人間が罪を犯すことを教え込まれる、醜く血なまぐさい祭儀の儀礼を攻撃し、その廃止を求める。
De errore profanarum religionum 17.2
Quinque Minervas fuisse legentibus nobis tradit antiquitas. Una est Vulcani filia, quae Athenas condidit, quam ex agrestibus locis ad urbanae conversationis ordinem rustica turba comitata est. Fuit alia in Aegypto, Nili regis filia, textrinae artis magistra.
PL 12, 1018B読んでいる我々に、古代はミネルウァが五人いたと伝える。一人はウルカヌスの娘で、アテナイを建てた。田舎の群衆は、農村の地から、都市の交わりの秩序へと、彼女に付き従った。もう一人はエジプトにいて、ナイルの王の娘であり、織物の技の師であった。
De errore profanarum religionum 17.3
Tertia patre Saturno genita est. Sed hanc viraginem fuisse commemorant: nam numquam se intra feminei sexus verecundiam tenuit, sed arma semper strepitumque pugnarum et cruenta secuta est studia bellorum.
PL 12, 1018B三人目は、父サトゥルヌスから生まれた。しかし彼女は男勝りの女であったと伝えられる。女の性の慎みのうちに身を置いたことが一度もなく、つねに武器と戦いの喧騒、そして戦の血なまぐさい営みを追い求めたからである。
De errore profanarum religionum 17.4
Quarta Jovis Cretici regis fuit filia, quae occisum patri detulit Liberum. Quinta Pallante patre et Tritonide matre orta est, quae patris appellata nomine, Pallas est ab hominibus nuncupata.
PL 12, 1018C四人目は、クレタの王ユピテルの娘で、殺されたリーベルを父のもとへ届けた。五人目は、父パラスと母トリトニスから生まれ、父の名で呼ばれて、人々によってパラスと称された。
De errore profanarum religionum 17.5
Haec parricidalis amentia furoris et vesanae temeritatis instinctu, patrem Pallantem crudeli morte jugulavit: nec simplici patris morte contenta, ut diutius malis suis frueretur, et ut de morte patris crudelius triumpharet, exuviis corporis ejus ornata est, ut parricidii facinus ex crudeli ostentatione publicaret.
PL 12, 1018Cこの者は、近親殺しの狂気と、狂った無謀の衝動に駆られて、父パラスを残酷な死で殺した。しかも父の単なる死では満足せず、自分の悪をより長く味わうため、また父の死に対していっそう残忍に勝ち誇るために、父の身体から剥いだ皮で身を飾り、近親殺しの悪行を、残酷な見せつけによって公にした。
De errore profanarum religionum 17.6
Hujus est Palladium, proh nefas! nomine consecratum. Haec est Pallas quae colitur, haec est quae pontificali lege servatur, et cujus imago suppliciter adoratur. Apponite ignem, augete flammas, ut quotidianis sacrificiis vestris dicatur ardere.
PL 12, 1019Aパラディウムは、ああ何たる不敬か、この者の名で聖別されている。崇拝されているパラスはこの者であり、大神官の法によって守られているのはこの者であり、その像がひれ伏して崇められているのはこの者である。火をくべよ、炎を増せ。諸君の日ごとの生贄によって、燃えていると言われるように。
De errore profanarum religionum 17.7
Quid enim meretur aliud parricida, nisi ut perpetua mutatione flammarum ante sententiam Dei quotidie flammis ultricibus concremetur? Busta sunt, sacratissimi imperatores, appellanda, non templa. Rogi sunt potius dicendi miserorum.
PL 12, 1019A近親殺しの者は、ほかに何にふさわしいであろうか。神の判決に先立って、絶え間なく入れ替わる炎のうちに、日ごと報復の炎に焼かれること以外に。いとも聖なる皇帝たちよ、これらは神殿ではなく、墓所と呼ばれるべきである。むしろ哀れな者たちの火葬の薪積みと言うべきである。
De errore profanarum religionum 17.8
Nam in honorem hominum perditorum aedes pro sepulcris miseranda hominum servitus facit. Hic crematorum corporum favillae servantur, hic cineres mortuorum irreligiosa lege conduntur, ut acerbarum mortium casus quotidiano victimarum sanguine recrudescat, ut tristis lamentationis exitus renovatus annuis luctibus renascatur, ut sopitos fletus recentior ululatus exagitet, ut parricidia vel incesta vel mortes ex sacrorum ritu misera mens hominum et colere discat et facere.
PL 12, 1019A実際、滅びた人間たちを讃えて、人間のあわれな隷従が、墓の代わりに神殿を造っている。ここには焼かれた遺体の灰が保たれ、ここには死者の灰が不敬虔な法によって納められる。それは、苛烈な死の出来事が、日ごとの犠牲獣の血によって、ふたたび傷口を開き、悲しい嘆きの結末が、新たにされて毎年の嘆きのうちに甦り、静まった涙を、より新しい号泣がかき立て、近親殺しや近親相姦や殺しを、哀れな人間の心が、祭儀の定めによって、崇拝することも行うことも学ぶためである。
De errore profanarum religionum 17.9
Amputanda sunt haec, sacratissimi imperatores, penitus atque delenda, et severissimis edictorum vestrorum legibus corrigenda, ne diutius Romanum orbem praesumptionis istius error funestus commaculet, ne pestiferae consuetudinis convalescat improbitas.
PL 12, 1019Bいとも聖なる皇帝たちよ、これらは根こそぎ断ち切って滅ぼし、諸君の勅令のもっとも厳しい法によって正さねばならない。この僭越の不吉な誤りが、これ以上ローマの世界を汚さぬように、疫病のごとき習慣の邪悪さが力を得ぬように。
De errore profanarum religionum 17.10
Quidquid hominem Dei conatur perdere, ne diutius in terra dominetur. Nolunt quidem et repugnant, et exitium suum prona cupiditate desiderant: sed subvenite miseris, liberate pereuntes, ad hoc vobis Deus summus commisit imperium, ut per vos vulneris istius plaga curetur.
PL 12, 1019B神の人間を滅ぼそうと企てるものは何であれ〔取り除かれねばならない〕。これ以上地上で支配しないように。たしかに彼らは望まず、抗い、傾いた欲望で自分の破滅を欲している。しかし哀れな者たちを助けよ。滅びゆく者たちを解き放て。そのために至高の神は、諸君に支配権を委ねたのである。諸君を通して、この傷の打撃が癒やされるために。
De errore profanarum religionum 17.11
Facinoris eorum periculum scimus, erroris notae sunt poenae; sed melius est, ut liberetis invitos, quam ut volentibus concedatis exitium.
PL 12, 1019C彼らの悪行の危うさを我々は知っており、誤りに科される罰も知られている。しかし、望む者たちに破滅を許すよりも、諸君が彼らを、意に反してでも解き放つほうがよい。
De errore profanarum religionum 17.12
Aegrotantes contraria delectant, et cum corpus hominis adversa valetudo possederit, contra salutem suam a laborantibus perversa poscuntur.
PL 12, 1019C病む者は反対のものを喜び、人間の身体を病が占めてしまうと、苦しむ者たちによって、自分の健康に背く倒錯したものが求められる。
De errore profanarum religionum 17.13
Capta mens languoris vitio morborum semper augmenta desiderat, et medelas artificum aspernatas contemnit, respuit remedium medicinae, et in exitium suum prona animositate festinat.
PL 12, 1019C衰弱の悪に囚われた心は、つねに病の増大を望み、医師たちの治療を退けて軽んじ、医術の薬を吐き出し、自分の破滅へと傾いた気負いで急ぐ。
De errore profanarum religionum 17.14
Tunc si malum morbi fortius creverit, majora remedia quaeruntur, et pro salute hominibus sollicita fortius se medicina opponit. Asperi cibi, amari potus nolentibus ingeruntur: et si convaluerit malum, et ignis adhibetur et ferrum.
PL 12, 1020Aそのとき、病の悪がいっそう強まれば、より大きな治療が求められ、人間の健康を案じる医術は、いっそう強く立ちはだかる。厳しい食べ物、苦い飲み物が、望まぬ者に押し込まれる。そして悪が勢いを増したなら、火も鉄も用いられる。
De errore profanarum religionum 17.15
Sic homo, recepta sanitate et salute sibi reddita, quidquid aegrotantis corporis vitio invitus passus est, hoc totum pro utilitate sua factum esse, stantis animi judicio confitetur.
PL 12, 1020Aこうして人は、健康を取り戻し、無事を返されたとき、病む身体の不調のゆえに意に反して耐えたことのすべてを、自分の益のためになされたのだと、定まった心の判断によって認める。