De errore profanarum religionum 13.1
Narrationibus de Deorum facinoribus quaevis flagitia hominibus commendari, et nomina hominibus inferiora atque deteriora pingi docet.
PL 12, 1006A神々の悪行の物語によって、あらゆる恥ずべき行いが人間に勧められること、また、人間よりも劣り、いっそう悪い名〔nomina は神々の名、すなわち神々そのものを指すと取った。numina(神々)の誤りかもしれない〕が描かれていることを説く。
De errore profanarum religionum 13.2
Quapropter quicumque haec sacra devota mente veneratur, cuicumque placet superstitionis istius metuenda contagio, aut malis suis solatium quaerit, aut facinora eorum tacita collaudat cogitatione, hoc optans, hoc quaerens, hoc utique magnopere desiderans, ut et sibi liceat, quod diis suis licuit, ut et se ad consortium talis vitae morum similitudo perducat.
PL 12, 1006Bそれゆえ、この祭儀を敬虔な心で崇敬する者、この迷信の恐るべき感染を好む者は誰でも、自分の悪事への慰めを求めるか、彼らの悪行を黙した思いのうちで称えるかである。これを願い、これを求め、まさにこれを強く欲しているのである。すなわち、自分の神々に許されたことが自分にも許されるようにと、また、習俗の類似が自分をそのような生き方の仲間入りへ導くようにと。
De errore profanarum religionum 13.3
Adulterio delectatur aliquis, Jovem respicit, et inde cupiditatis suae fomenta conquirit, probat, imitatur, et laudat, quod Deus suus in cygno fallit, in tauro rapit, ludit in satyro, et ut liberalis in flagitiis esse consuescat, quod inclusam regiam virginem auro largiter fluente corruperit.
PL 12, 1007A姦淫を楽しむ者がいれば、ユピテルを見つめ、そこから自分の欲望の燃料を探し求め、是認し、まね、称える。自分の神が白鳥となって欺き、牛となってさらい、サテュロスとなって戯れることを。また、悪事に気前よくなる習慣をつけるために、閉じ込められた王の乙女を、黄金を惜しみなく流して堕落させたことを。
De errore profanarum religionum 13.4
Puerorum aliquis delectatur amplexibus, Ganymedem in sinu Jovis quaerat, Herculem videat Hylam impatienti amore quaerentem, Hyacinthi desiderio captum Apollinem discat.
PL 12, 1007A少年たちの抱擁を喜ぶ者がいれば、ユピテルの懐にガニュメデスを探すがよい。ヘラクレスが堪えきれぬ愛でヒュラスを探し求めるのを見るがよい。アポロがヒュアキントスへの思いに囚われたことを学ぶがよい。
De errore profanarum religionum 13.5
Chrysippum alius, alius Pelopem videat, ut per deos suos sibi licere dicat, quicquid hodie severissime Romanis legibus vindicatur. Adulteria omnia eorum enumerare difficile est. Quis Amymonem? quis Alopen? quis Menalippen? quis Chionen, Hippothoenque corripit?
PL 12, 1007Bある者はクリュシッポスを、ある者はペロプスを見るがよい。今日ローマの法でもっとも厳しく罰せられることのすべてが、自分には許されていると、自分の神々を引いて言うために。彼らの姦通のすべてを数え上げるのは難しい。誰がアミュモネを、誰がアロペを、誰がメナリッペを、誰がキオネとヒッポトエを襲ったのか。
De errore profanarum religionum 13.6
Nempe Deus vester haec fecisse memoratur. Ille, quem volunt severis oraculis errantium hominum peccata corrigere, Steropen amat, Aethusam rapit, Zeuxippem stuprat, quaerit Prothoen et Arsinoae adultera cupiditate blanditur.
PL 12, 1008Aたしかに、諸君の神がこれらのことを行ったと語り伝えられている。迷う人間たちの罪を厳しい神託によって正すとされるその神〔アポロ〕が、ステロペを愛し、アイトゥサをさらい、ゼウクシッペを犯し、プロトエを求め、アルシノエに姦淫の欲望で甘言を弄する。
De errore profanarum religionum 13.7
Sed ex isto corruptarum mulierum grege una puella amatorem Deum et vitavit et vicit. Daphnen enim divinans Deus et futura praedicens, nec invenire potuit, nec stuprare. Muliebria patitur aliquis, et effeminato corpori solatium quaerit?
PL 12, 1008Aしかし、この汚された女たちの群れのなかで、ただ一人の乙女だけが、恋する神を避け、しかも打ち負かした。占いをつかさどり、未来を予言する神も、ダプネを見つけることも、犯すこともできなかったのである。女のなされるようなことを身に受けて、女々しい身体に慰めを求める者がいるのか。
De errore profanarum religionum 13.8
Videat Liberum amatori suo post mortem etiam promissae libidinis praemia imitatione flagitiosi coitus repraesentantem. Si quis monstruoso cupiditatis ardore in paternae necis armatur exitium, a Jove sumat exemplum.
PL 12, 1008Aそのような者は、リーベルが、自分を愛した者に、死後にもなお約束した情欲の報いを、恥ずべき交合のまねによって現に示したことを見るがよい。怪物的な欲望の熱に駆られて、父を殺す破滅へと武装する者は、ユピテルから手本を取るがよい。
De errore profanarum religionum 13.9
Qui fraternum desiderat sanguinem, Corybantum sequatur institutum, et incestum desiderantibus a Jove sumantur exempla. Cum matre concubuit, sororem duxit uxorem; et ut integrum facinus impleret incesti, filiam quoque animo corruptoris aggressus est.
PL 12, 1008B兄弟の血を求める者は、コリュバンテスの定めに従うがよく、近親相姦を望む者たちは、ユピテルから手本を取るがよい。ユピテルは母と寝、姉妹を妻とした。そして近親相姦の悪行を余すところなく満たすために、娘にも、堕落させる者の心で迫った。
De errore profanarum religionum 13.10
Inferiores aliquis aemulo stridore persequitur, et adversarium cupit crudeli feritate torquere, ab Apolline ex Marsyae casibus crudelium tormentorum casus discat.
PL 12, 1009A競い合う鋭い音で劣る者を追い立て、敵対者を残酷な獰猛さで苛みたいと望む者は、アポロから、マルシュアスの運命を通して、残酷な責め苦の成り行きを学ぶがよい。
De errore profanarum religionum 13.11
Alienum aliquis desiderat et hoc cum morte domini conatur implere, videat ut Hercules occiso Geryone Iberas abegerit boves. Si quis promiscua hominum caede gaudet, praeposteras Martis cupiditates diligenter inspiciat.
PL 12, 1009A他人のものを欲し、これを持ち主の死をもって満たそうと企てる者は、ヘラクレスがゲリュオンを殺してイベリアの牛を追い去ったことを見るがよい。人間の手当たり次第の殺戮を喜ぶ者は、マルスの倒錯した欲望をよくよく見るがよい。
De errore profanarum religionum 13.12
Semina pene omnium scelerum a diis suis peccantium turba collegit. Et ut perditus animus impune facinus posset admittere, ex praecedentibus facinorum exemplis majore se auctoritate defendit.
PL 12, 1009A罪を犯す者たちの群れは、ほとんどあらゆる悪事の種を、自分たちの神々から集めた。そして滅びた心が罰せられることなく悪事を犯せるように、先立つ悪行の手本から、より大きな権威をもって自分を弁護する。
De errore profanarum religionum 13.13
Si stupri praemia corruptor inquirit, si viam optat sollicitationis addiscere, in sinu corruptae mulieris aurum videat Jovis.
PL 12, 1009B誘惑する者が、淫行の報酬を探し求め、籠絡の道を学び取ろうと望むなら、堕落させられた女の懐にユピテルの黄金を見るがよい。
De errore profanarum religionum 13.14
Si publicus parricida, commissam sibi regni custodiam nefaria prodere cupiditate desiderat, respiciat ad eos, qui Saturnum filio prodiderunt. Quatenus jus laedatur hospitii, vel quatenus amicitiae jura turbentur, vel quatenus mensae conciliatio sancta violetur.
PL 12, 1009B公然たる近親殺しが、自分に託された王国の守りを、邪悪な欲望のままに裏切ろうと望むなら、サトゥルヌスを息子に売り渡した者たちを顧みるがよい。〔また、〕客人への権利がどこまで傷つけられ、友情の掟がどこまで乱され、食卓の和合の神聖がどこまで破られるかを〔見るがよい〕。
De errore profanarum religionum 13.15
Si quis ad injuriam pronus quaerit esse, ordinem scelerum de Tantali casibus discat. O facinorosae cupiditatis triste solatium! O hominum deflenda persuasio! O infelicis imitationis cruenta meditatio!
PL 12, 1009B不正へ傾きやすい者でありたい者は、タンタロスの運命から、悪事の次第を学ぶがよい。ああ、罪深い欲望の悲しい慰めよ。ああ、人間の嘆かわしい妄信よ。ああ、不幸なまねびの血なまぐさい黙想よ。
De errore profanarum religionum 13.16
Scenam de coelo fecistis, et errantes animos per abrupta praecipitia crudeli calamitate duxistis, cum hominibus peccare cupientibus facinorum via de deorum monstratur exemplis.
PL 12, 1010A諸君は天を舞台に変え、迷う心を、残酷な災厄のうちに、切り立つ断崖へと導いた。罪を犯したがる人間たちに、悪行への道が神々の手本から示されているからである。
De errore profanarum religionum 13.17
Sed in ista criminum lege, in ista confessione scelerum gratias agamus illis, qui etiam exitia et mortes deorum istorum nobis nescientibus prodiderunt: ut disceremus omnia per tot obstantes.
PL 12, 1010Aしかし、この罪の掟、この悪事の告白のなかで、これらの神々の破滅と死までも、知らずにいた我々に伝えてくれた者たち〔ミーニュの脚注は、エウヘメロスらを指すとする〕に、感謝しよう。我々がすべてを、これほど多くの立ちはだかる者たちを通して学ぶためである〔底本は per tot obstantes。意が通らず、本文が崩れているらしい。「これほど多くの証言を通して」の意かと思われる〕。
De errore profanarum religionum 13.18
Fuit enim et apud veteres, licet nondum terram illuminasset Domini nostri Jesu Christi veneranda dignatio, in spernendis superstitionibus religiosa constantia. Diomedes pudicus ac sobrius Venerem vulnerat, Martem vincit et percutit.
PL 12, 1010A古人のもとにも、我々の主イエス・キリストの敬うべき恩顧がまだ地を照らしていなかったとはいえ、迷信を退けるうえでの敬虔な不動心はあったのである。慎み深く節度あるディオメデスは、ウェヌスを傷つけ、マルスを打ち負かして打ち据える。
De errore profanarum religionum 13.19
Oti et Ephialtae edicto Mars bellipotens temporali exsilio damnatus, ferrea catenarum vincla sustinuit. Sarpedonem filium mortuum in Troja Jupiter plangit. Et mercedem fabricatorum murorum Neptunus a superbo rege non recepit. Alterius regis Apollo greges pascit.
PL 12, 1010A戦に強いマルスは、オトスとエピアルテスの布告によって一時の流刑を宣せられ、鉄の鎖の枷に耐えた。ユピテルはトロイアで死んだ息子サルペドンを嘆く。ネプトゥヌスは、城壁を築いた報酬を傲慢な王から受け取れなかった。アポロは別の王の群れを飼う。
De errore profanarum religionum 13.20
Et soli omnia videnti alius occisarum boum nuntiat mortes. Castores sepelit Sparta, ardet apud Oetam Hercules, et Aesculapius alibi fulminatur, Vulcanus a patre praecipitatus pedem frangit. Lycurgum fugiens Liber moritur.
PL 12, 1010Bすべてを見る太陽には、別の者が、殺された牛たちの死を告げる。スパルタはカストルたちを葬り、ヘラクレスはオエタで焼かれ、アエスクラピウスは別の所で雷に撃たれ、ウルカヌスは父に投げ落とされて足を折る。リーベルはリュクルゴスから逃げて死ぬ。
De errore profanarum religionum 13.21
Venus in adulterio deprehensa detegitur, et post Dei nuptias Anchisae hominis cubile sectatur. Saturnus regno timens devorat filios. Hic ex Creta fugiens in Italia a Spartanis absconditur.
PL 12, 1010Bウェヌスは姦通の現場を押さえられて暴かれ、神との婚姻ののちに、人間アンキセスの寝床を追い求める。サトゥルヌスは王国を失うことを恐れて子らを食らう。この者はクレタから逃れ、イタリアでスパルタ人に隠される〔「スパルタ人」は文脈に合わない。ミーニュの脚注も、この話にスパルタ人は出てこないとし、古い写字生がイタリアの某民族の似た名と取り違えた誤りと見る。底本のまま写した〕。
De errore profanarum religionum 13.22
Ob amorem catamiti Juno spernitur, et ad Endymionem Luna descendit, et contra voluntatem uxoris et filiae Trojanis auxilium ferens deceptus Jupiter dormit. O flagitiosa confessio, o miserabiles deflendique cultus; o durae servitutis miseranda conditio!
PL 12, 1010Bユノは稚児への愛のゆえに軽んじられ、月の女神ルナはエンデュミオンのもとへ降り、ユピテルは、妻と娘の意に反してトロイア人に助けをもたらしながら、欺かれて眠る。ああ、恥ずべき告白よ。ああ、哀れで嘆かわしい崇拝よ。ああ、過酷な隷従の、あわれな境遇よ。
De errore profanarum religionum 13.23
Ad istorum cultum deorum sanctos homines, et Deum devota mente colentes, sacrilegum tyrannorum traxit imperium, et ut huic facinori aliud facinus adderetur, mors est decreta nolentibus.
PL 12, 1011A聖なる人々、敬虔な心で神を礼拝する者たちを、これらの神々の崇拝へと、冒瀆的な暴君らの命令が引きずり込んだ。そして、この悪事にもう一つの悪事が加わるように、望まぬ者には死が定められた。
De errore profanarum religionum 13.24
Ad theatrum potius templa transferte, ut in scenis religionum istarum secreta tradantur, et ut nihil praetermittat improbitas, histriones facite sacerdotes. Alter dignior locus religionibus istis inveniri non poterit. Illic amores deorum vilis turba decantet.
PL 12, 1011Aむしろ神殿を劇場へ移せ。これらの宗教の秘事が舞台で伝えられるように。そして邪悪が何一つ見落とさぬよう、役者たちを祭司とせよ。これらの宗教にとって、これよりふさわしい別の場所は見つからない。そこで卑しい群衆が、神々の恋を歌い上げるがよい。
De errore profanarum religionum 13.25
Illic casus mortesque saltatores . . . . . . . . . Illic deorum in templis ab impiis et facinorosis magistris melius mens perdita et muliebris docetur facinus.
PL 12, 1011Aそこでは、運命と死を、踊り手たちが……〔写本の欠損〕。そこでは、神々の神殿において、不敬で罪深い教師たちによって、滅びた女々しい心が、いっそうよく悪事を教え込まれる。