De errore profanarum religionum 16.1
Palladii originem exponit, ejusque numine neque Trojam, neque Romam, ab incendio tutam fuisse, nec ejus cultores in posterum tutos futuros. Palladii etiam quid sit numen audite. Simulacrum est ex ossibus Pelopis factum.
PL 12, 1016Aパラディウムの由来を述べ、その神威によっては、トロイアもローマも火災から守られなかったこと、またその崇拝者たちも今後守られないであろうことを述べる。――パラディウムの神威が何であるかをも聞くがよい。それはペロプスの骨から作られた像である。
De errore profanarum religionum 16.2
Hoc Abaris Sctyha fecisse perhibetur; jam quale sit considerate, quod Scytha barbarus consecravit.
PL 12, 1016Bこれをスキュタイ人アバリスが作ったと言われている〔底本は Sctyha と刷る。Scytha と読んだ。ミーニュの脚注によれば、Abaris は諸版の Avarus を校訂者が改めたもの〕。蛮族のスキュタイ人が聖別したものがどのようなものか、いま考えてみよ。
De errore profanarum religionum 16.3
Estne aliquid apud Scythas humana ratione compositum, et illa effera gens (hominum) et crudeli atque inhumana semper atrocitate grassata, in constituendis religionibus rectum aliquid potuit invenire?
PL 12, 1016Bスキュタイ人のもとに、人間の理性にかなって整えられたものが何かあるだろうか。残忍で非人間的な凶暴さでつねに荒れ狂ってきた、あの野蛮な民(「人間の」〔ミーニュは hominum を丸括弧に入れて刷る〕)が、宗教を定めるにあたって、何か正しいものを見いだせたというのか。
De errore profanarum religionum 16.4
Simulacrum hoc Trojanis Abaris vendidit, stultis hominibus vana promittens. Vendebatur Deus, ut prodesset emptori, et emptor suppliciter adorabat, quicquid paulo ante viderat subhastatum. Substantia autem simulacri ipsius ex ossibus Pelopis est.
PL 12, 1017Aこの像を、アバリスはトロイア人に売った。愚かな人々にむなしいことを約束して。神が、買い手の役に立つようにと売られ、買い手は、少し前に競売にかけられるのを見たものを、ひれ伏して崇めた。しかも像そのものの実体は、ペロプスの骨である。
De errore profanarum religionum 16.5
Si humana vis miseros homines ossa venerari, purioris saltem et castioris hominis reliquias collige. Accedat idolo, quod facis, ex hominis virtutibus meritum. Pelops in deliciis amatoris fuit, et diu prostituti pudoris damna sustinuit.
PL 12, 1017A哀れな人々に人間の骨を崇めさせたいというのなら、せめてもっと清く貞潔な人間の遺骨を集めよ。汝が作る偶像に、人間の徳に基づく値打ちが加わるように。ペロプスは恋人の寵愛の者であり、長いあいだ、売り渡された恥じらいの損害に耐えた。
De errore profanarum religionum 16.6
Sed nec adulto ei scelus defuit. Is enim, cujus filiam petebat, eum fraude proditoris occidit. Proditorem etiam ipsum perjuriis aggressus est, et ne promissa redderet praemia, hunc eumdem per abrupta praecipitia jactavit.
PL 12, 1017Aしかし成人してからも、彼には悪事が欠けなかった。彼は、その娘を求めていた相手を、裏切り者の欺きによって殺したのである〔ラテン語の語順では主語と目的語が定かでない。神話に従い、ペロプスが娘ヒッポダメイアの父オイノマオスを殺したと取った〕。さらに、その裏切り者自身にも偽りの誓いで襲いかかり、約束した報酬を払わずにすむよう、まさにこの者を切り立つ断崖から投げ落とした。
De errore profanarum religionum 16.7
En cujus electa sunt ossa, ut Deus fieret, qui urbes et regna servaret. Sed nec servavit aliquando nec profuit, et quid se maneat, ex urbium, in quibus fuit, casibus vidit. Incensa est Troja a Graecis, a Gallis Roma et ex utroque incendio Palladium reservatum est.
PL 12, 1017B見よ、都市と王国を守る神となるよう、その骨が選ばれたのはこのような者である。しかしそれは一度も守らず、益をもたらさず、自分に何が待っているかを、自分のいた諸都市の運命から見ていたのである。トロイアはギリシア人に、ローマはガリア人に焼かれ、どちらの火災からも、パラディウムは救い出された。
De errore profanarum religionum 16.8
Sed reservatum non propriis virtutibus, sed humano praesidio: ab utroque enim loco homines liberant, et translatum est, ne humano flagraret incendio. Tanto numini humana fuerunt praesidia necessaria, et ne arderet, humanum quaesivit auxilium.
PL 12, 1017Bしかし救い出されたのは、自らの力によってではなく、人間の護りによってである。どちらの場所からも人間が解き放ち、人間の起こす火に焼かれないよう移されたのである。これほどの神威にも、人間の護りが必要であり、焼かれまいとして、人間の助けを求めたのである。
De errore profanarum religionum 16.9
Dilatum est Palladium ab incendio, non liberatum. Stat sententia, manet poena, ignis imminet, ignis urget, quem vitare non poterit.
PL 12, 1017Bパラディウムは火災から先送りされたのであって、解放されたのではない。判決は定まり、罰は残り、火は迫り、火は急き立てる。それを避けることはできないであろう。
De errore profanarum religionum 16.10
Jam parturit flamma coelestis, jam divinae animadversionis monstratur adventus, jam futurae cladis nuntiatur exitium, in hoc incendio Palladium latebras invenire non poterit; ignis iste scrutatur abdita, quaerit absconsa: et quidquid errantes homines vanis persuasionibus perdidit, rapida flammarum populatione complectitur: Venit enim (inquit) dies Domini ut ardens clibanus (Malach. IV, 1) .
PL 12, 1017B天の炎はすでに産気づき、神の懲罰の到来はすでに示され、来るべき災厄の破滅はすでに告げられている。この火災のなかで、パラディウムは隠れ場を見いだせないであろう。この火は隠されたものを探り、秘められたものを求める。迷う人々がむなしい妄信によって滅ぼしたすべてのものを、炎の急激な荒廃で抱き込むのである。「実に、主の日は、燃えるかまどのように来る」と〔預言者は〕言う(マラキ4:1)。
De errore profanarum religionum 16.11
Audisti quid veniat. Nihil est, quod ex te collectum in apothecis Dominicis reponi possit: ardebis ut stipula, cujus inanis vilitas in cineres favillasque servatur, quam rapax ignis violentia congeniti spiritus pascitur.
PL 12, 1017C汝は何が来るのかを聞いた。汝から集められて、主の倉に納められるものは何もない。汝は藁のように燃えるであろう。藁のむなしい卑しさは、灰と燃えさしのために取っておかれ、貪欲な火が、生まれもった息吹の激しさで、これを食らう。
De errore profanarum religionum 16.12
Hic est exitus finisque vester: haec est poena, quam pro deceptis hominibus Deus statuit, ut perpetuis ardeat flammis, qui contra voluntatem Dei miserum hominem aut decepit aut perdidit. Volo sane diligenter inquirere, cujus Minervae hoc volunt esse signum.
PL 12, 1018Aこれが諸君の末路であり、終わりである。これが、欺かれた人々のために神が定めた罰である。神の意志に逆らって、哀れな人間を欺き、あるいは滅ぼした者は、絶えざる炎に焼かれるように。さて私は、彼らがこれをどのミネルウァの像と言いたがっているのかを、念入りに調べたい。
De errore profanarum religionum 16.13
Plures enim Minervas fuisse constat, nec aliquis in ista parte dissentit. Singularum itaque genus, institutum, artem propositumque dicamus, ut ex his omnibus inveniri possit, Palladium cujus Minervae sit nomine consecratum.
PL 12, 1018Aミネルウァが複数いたことは確かであり、この点で異論を唱える者は誰もいない。それゆえ、それぞれの出自、営み、技、志向を述べよう。これらすべてから、パラディウムがどのミネルウァの名で聖別されたかを見いだせるように。