De Spectaculis 12.1
Superest illius insignissimis spectaculi acceptissimi recognitio Munus dictum est ab officio quoniam officium etiam muneris nomen est. Officium autem mortuis hoc spectaculo facere se veteres arbitrabantur, posteaquam illud humaniores atrocitate temperaverunt.
PL 1, 644Bかの、最も名高く最も歓迎される見世物についての省察が、なお残っている。この見世物(ムヌス)は、務め(オッフィキウム)に由来してそう呼ばれた。というのも、務めもまた見世物の名だからである。古人たちは、この見世物によって死者たちへの務めを果たしていると考えていた。もっとも、それはより心優しい人々がその残虐さを和らげた後のことである。
De Spectaculis 12.2
Nam olim quoniam animas defunctorum humano sanguine propitiari creditum erat, captivos vel malo ingenio servos mercati in propitiari creditum erat, captivos vel malo ingenio servos mercati in exsequiis immolabant. Postea placuit impietatem voluptate adumbrare.
PL 1, 644Cというのも、かつては死者の魂が人間の血によって宥められると信じられていたため、捕虜たちや、性質の悪い奴隷たちを買い取って、葬儀において生贄に捧げていたからである。その後、この不敬を快楽によって覆い隠すことが良しとされるようになった。
De Spectaculis 12.3
Itaque quos paraverunt armis, quibus tunc et qualiter poterant eruditos, tantum ut occidi discerent, mox edicto die Inferiarum apud tumulos erogabant Ita mortem homicidiis consolabantur.
PL 1, 645Aこうして彼らは、そのとき可能な武器で、可能なやり方で仕込んだ者たちを――ただ殺されることを学ばせるためだけに――やがて『慰霊祭』の定められた日に、墓の前で差し出したのである。かくして彼らは、死を殺人によって慰めていたのである。
De Spectaculis 12.4
Haec muneris origo, sed paulatim provecti ad tantam gratiam, ad quantam et crudelitatem, quia ferrum voluptati satis non faciebat nisi et feris humana corpora dissiparentur. Quod ergo mortuis litabatur, utique parentationi deputabatur.
PL 1, 645Aこれが見世物の起源である。だが次第に、これほどの人気にまで、そしてそれに劣らぬ残虐さにまで高まっていった。というのも、剣だけでは快楽を満たすに足らず、猛獣によって人間の体が引き裂かれるのでなければ済まなくなったからである。それゆえ、死者に捧げられていたものは、当然、慰霊祭儀に数え入れられていたのである。
De Spectaculis 12.5
Quae species proinde idololatria est, quoniam et idololatria parentationis est species Tam haec quam illa mortuis ministrat.
PL 1, 645Aしたがって、この種の行いは偶像崇拝である。というのも、偶像崇拝もまた慰霊祭儀の一種だからである。これもかれも、ともに死者に奉仕するのである。
De Spectaculis 12.6
In mortuorum autem idolis daemonia consistunt, ut et titulos consideremus: licet transierit hoc genus editionis ab honoribus mortuorum ad honores viventium, quaesturas dico et magistratus, et flaminia et sacerdotia: cum tamen nominis dignitas idololatriae crimine teneatur, necesse est quidquid dignitatis nomine administratur, communicet etiam maculas ejus, a qua habet caussas.
PL 1, 645Aしかし、死者の偶像のうちには悪霊どもが住まっている。その名目についても考えてみよう。この種の催しは、死者への栄誉から生者への栄誉へと――すなわち財務官職や政務官職、フラーメン職や祭司職へと――移り変わったとはいえ、それでもなお、その名の尊厳は偶像崇拝という罪状に縛られている以上、その尊厳の名において執り行われるものはすべて、それが由来する当のその汚れをも共にせざるを得ないのである。
De Spectaculis 12.7
Idem de apparatibus interpretabimur in ipsorum honorum suggestu deputandis, quod purpurae, quod fasciae, quod vittae, quod coronae, quod denique conciones et edicta, et pultes pridianae sine pompa diaboli, sine invitatione daemonum non sunt.
PL 1, 645B同じことを、これらの栄誉の壇上に用いられる装備についても言おう。すなわち、紫衣も、飾り帯も、頭帯も、冠も、そしてまた集会や布告も、前日の粥でさえも、悪魔の行列なしに、悪霊どもの招きなしには存在しないのである。
De Spectaculis 12.8
Quid ergo de horrido loco perorem, quem nec perjuria sustinent? pluribus enim et asperioribus numinibus amphitheatrum consecratur, quam Capitolium omnium daemonum templum est. Tot illic immundi spiritus considunt, quot homines capit. Ut et de artibus concludam, Martem et Dianam utriusque ludi praesides novimus.
PL 1, 645Bそれゆえ、偽誓さえも耐えられぬこの忌まわしい場所について、私は何を長々と述べればよいのか。実に円形闘技場は、カピトリウムよりも多くの、しかもより苛烈な神霊に奉献されている。それはあらゆる悪霊どもの神殿なのである。そこには、収容しうる人間の数と同じだけの汚れた霊どもが座しているのだ。そして技芸についても締めくくるならば、我々はマルスとディアナとを、その両方の競技の守護神として知っているのである。