De Spectaculis 11.1
Ut ordo peragatur, ineamus etiam agonum retractatum. Origo istis de ludorum propinquitate est. Inde et ipsi sacri vel funebres instituti, aut diis nationum aut mortuis fiunt.
PL 1, 644A議論の順序を貫くために、競技会についても改めて取り上げることとしよう。これらの起源は、もろもろの競技との近縁性に由来する。それゆえこれらもまた、祭儀としてであれ葬送としてであれ制定されており、諸国民の神々のためか、あるいは死者たちのために行われるのである。
De Spectaculis 11.2
Proinde Tituli Olympia Jovi, quae sunt Romae capitolina: item Herculi Nemaea, Neptuno Isthmia, caeteri mortuarii agones.
PL 1, 644Aしたがって、その名称がそれを示している。オリュンピア祭はユピテルに捧げられ、ローマにおいてはカピトリウム祭がこれに当たる。同様に、ネメア祭はヘラクレスに、イストミア祭はネプトゥヌスに捧げられており、その他の競技会は葬送のための競技会である。
De Spectaculis 11.3
Quid ergo mirum, si apparatus agonum idololatria conspurcat de coronis profanis, de sacerdotalibus praesidibus, de collegiariis ministris, de ipso postremo boum sanguine?
PL 1, 644Aしてみれば、競技会の設備が、俗なる冠から、祭司としての監督者たちから、組合に属する奉仕者たちから、そして最後には牛の血そのものに至るまで、偶像崇拝によって汚されているとしても、何の不思議があろうか。
De Spectaculis 11.4
Ut de loco suppleam, ac de loco communi pro collegio artium Musicarum et Minervalium, et Apollinarium, etiam Martialium, per duellum, per tubam, stadio circum aemulantur quod utique templum est, et ipsum ejus idoli, cujus solemnitates agit. Sed et gymnicas artes Castorum et Herculum et Mercuriorum disciplinae prodiderunt.
PL 1, 644Bこの場所についても補足しておこう。すなわち、ムーサの技芸や、ミネルウァの技芸、アポロンの技芸、さらにはマルスの技芸のための組合が共有するこの場所についてである。彼らは競技場において、武技をもって、また喇叭をもって、競走場と張り合うのであるが、その競技場自体が神殿にほかならず、しかもその祝祭を執り行う当の偶像の神殿なのである。だが、体育の技芸もまた、カストルたちやヘラクレスたちやメルクリウスたちの教えが伝えたものである。