ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › Epistolarum classis II

Epistola LXIV 第64書簡

Ambrose of Milan · Epistolarum classis II · PL 16, 1219B · 23 sectiones

Epistolarum classis II 64.0.1

1

IRENAEO roganti cur manna quod olim pluit Israelitis, Christianis non pluat; respondet manna Dominici corporis typum fuisse, ac proinde ubi hoc praesens datum est, illud evanuisse.

PL 16, 1219B

イレナエウスが、なぜイスラエルの民に昔降ったマナがキリスト教徒には降らないのかと尋ねたのに対し、〔アンブロシウスは〕マナは主の体の予型であったと答え、したがって本物が現に与えられたとき、あのマナは消えたのだと述べる。

Epistolarum classis II 64.0.2

2

Addit insuper in eodem exstitisse figuram sapientiae, quae verus animarum cibus est, et cujus subtilitas ex variis Scripturae locis commendatur. AMBROSIUS IRENAEO salutem. 1. Quaeris a me cur Dominus Deus manna pluerit populo patrum, et nunc non pluat.

PL 16, 1219B

さらに、同じマナのうちに知恵の象りがあったことを付け加える。知恵は魂の真の食物であり、その精妙さは聖書のさまざまな箇所から称えられる。アンブロシウスよりイレナエウスへ、挨拶を送る。1. あなたは私に、なぜ主なる神は父祖たちの民にはマナを降らせたのに、今は降らせないのかと尋ねる。

Epistolarum classis II 64.0.3

3

Si cognoscis, pluit, et quotidie pluit de coelo manna servientibus sibi. Et corporeum quidem illud (De Consec., dist. 2, cap. Corporeum) manna hodie plerisque in locis invenitur, sed nunc non est tanti res miraculi; quia venit quod perfectum est.

PL 16, 1219B

もしあなたが悟るなら、神は降らせているのであり、毎日、自分に仕える者たちに天からマナを降らせている。なるほど、物体としてのあのマナ(『教令集』聖別について 第2部 「Corporeum」の章)は、今日でも多くの場所で見出される。だが今は、それは奇跡としてそれほどの事柄ではない。完全なものが来たからである。

Epistolarum classis II 64.0.4

4

Perfectum autem panis de coelo, corpus ex Virgine, de quo satis Evangelium te docet. Quanto praestantiora haec superioribus? Illud enim manna, hoc est, panem illum qui manducaverunt, mortui sunt: hunc autem panem qui manducaverit, vivet in aeternum (Joan. VI, 5) .

PL 16, 1219C

完全なものとは、天からのパンのことであり、おとめからの体である。これについては福音書があなたに十分に教えている。これらは前のものよりどれほど優れていることか。というのも、あのマナ、すなわちあのパン〔を〕食べた者たちは、死んだ〔文が崩れており、「食べた者たち」の係り先が定かでない。「あのマナを食べた者たちは死んだ」と解した〕。しかしこのパンを食べる者は、永遠に生きる(ヨハネ6:5)〔刷られた引照のまま。この句は同じ章の後半にある〕。

Epistolarum classis II 64.0.5

5

2. Sed est spiritale manna, hoc est, pluvia spiritalis sapientiae, quae ingeniosis et quaerentibus de coelo infunditur, et irrorat mentes piorum, et obdulcat fauces eorum.

PL 16, 1219C

2. しかし霊的なマナがある。すなわち霊的な知恵の雨であり、これは才ある者たち、求める者たちに天から注がれ、敬虔な者たちの精神を潤し、その喉を甘くする。

Epistolarum classis II 64.0.6

6

Qui igitur intellexerit infusionem divinae sapientiae, delectatur, nec alium cibum requirit, nec in solo pane vivit, sed in omni verbo Dei (Matth. IV, 4) . Qui curiosior fuerit, quaerit quid sit istud quod melle dulcius sit.

PL 16, 1219C

それゆえ、神的な知恵の注ぎを悟った者は、喜び、ほかの食物を求めず、パンだけで生きるのではなく、神のすべての言葉によって生きる(マタイ4:4)。いっそう知りたがる者は、蜜よりも甘いこれは何なのかと尋ねる。

Epistolarum classis II 64.0.7

7

Respondet illi minister Dei: Hic est panis, quem dedit tibi Deus manducare (Exod. XVI, 15, 16) . Quid sit iste panis, audi: Sermo, inquit, quem ordinavit Deus.

PL 16, 1219C

神に仕える者が彼に答える。「これは、神が汝に食べるよう与えたパンである」(出エジプト記16:15, 16)。このパンが何であるか、聞け。「言葉である」と彼は言う、「神が定めた言葉である」。

Epistolarum classis II 64.0.8

8

Haec ergo ordinatio Dei, haec alimonia alit animam sapientis, et illuminat atque obdulcat, resplendens veritatis corusco, et mulcens tamquam favo quodam, ita diversarum virtutum suavitate et sermone sapientiae: Favi enim mellis sermones sunt boni, sicut scriptum est in Proverbiis (Prov. XVI, 24) .

PL 16, 1219D

それゆえ、神のこの定め、この養いが、知者の魂を養い、照らし、甘くする。真理の輝きを放ち、蜂の巣のようなものによって和らげるのであり、それは、さまざまな徳の甘美さと知恵の言葉によってである。箴言に記されているとおり、「良い言葉は蜜の巣である」(箴言16:24)。

Epistolarum classis II 64.0.9

9

3. Cur autem minutum sit, causam accipe; quia et granum sinapis minutum est, quod comparatur regno coelorum (Luc. XIII, 19) : et fides quae sicut granum est sinapis, potest montes tollere, et jactare in mare (Luc. XVII, 6) .

PL 16, 1220B

3. なぜそれが細かいのか、その理由を受け取れ。からし種も小さく、それは天の国にたとえられるからである(ルカ13:19)。そしてからし種のような信仰は、山を動かして海に投げ込むことができる(ルカ17:6)。

Epistolarum classis II 64.0.10

10

Et fermento simile est regnum coelorum, quod abscondit mulier in farinae mensuris tribus, donec fermentetur totum (Luc. XIII, 21) .

PL 16, 1220B

また天の国はパン種に似ている。女がそれを三つの升の粉の中に隠し、全体が発酵するまでそうした(ルカ13:21)。

Epistolarum classis II 64.0.11

11

Et Moyses caput vituli aurei comminuit sicut pulverem, et misit in aquam, et dedit populo bibere (Exod. XXXII, 20) ; incrassatum enim erat cor eorum perfidiae immanitate, ut emolliretur, et fidei sumeret subtilitatem.

PL 16, 1220B

またモーセは、金の子牛の頭を砕いて塵のようにし、水に入れて民に飲ませた(出エジプト記32:20)。彼らの心が背信の残忍さによって厚くなっていたので、柔らかくされ〔ミーニュの脚注 e は、細かさは柔らげるよりも砕くことで得られるとして emoleretur(挽き砕かれる)の読みを望むが、写本と諸版は emolliretur とすると記す〕、信仰の精妙さを受け取るためである。

Epistolarum classis II 64.0.12

12

Denique illa mulier, quae bene emoluerit, assumetur; ea autem quae male emoluerit, derelinquetur.

PL 16, 1220C

実に、よく碾いた女は取られ、悪く碾いた女は残される〔臼を碾く二人の女のたとえ(一人は取られ、一人は残される)を踏まえると解した〕。

Epistolarum classis II 64.0.13

13

4. Emole ergo et tu fidem tuam, ut sis sicut illa anima quae Christi in se charitatem excitat, quam mirantur ascendentem virtutes coelorum; quod sine offensione ascendat, et ex hoc mundo ascendat cum laetitia et jucunditate: sicut vitis propago, et sicut fumus se ad superna subrigat, flagrans odorem resurrectionis piae, et suavitatem fidei, sicut habes scriptum: Quae est haec, quae ascendit a deserto, sicut vitis propago fumo incensa, odorificata myrrha et thure ab omnibus pulveribus unguenti (Cant. III, 6) .

PL 16, 1220C

4. それゆえあなたも、自分の信仰を碾け。キリストへの愛を自らのうちに呼び起こす、あの魂のようになるためである。天の諸々の力はその魂が昇るのに驚嘆する。つまずくことなく昇り、この世から喜びと楽しさをもって昇るからである。それはブドウの若枝のように、また煙のように上方へと身を立て、敬虔な復活の香りと信仰の甘美さを放つ。あなたも読むとおり、こう記されている。「荒れ野から昇って来るこの者は誰か。ブドウの若枝のように、煙に燃やされ、没薬と乳香と、香油のあらゆる粉末で香り立つ者は」(雅歌3:6)。

Epistolarum classis II 64.0.14

14

5. Pulchre subtilitatem ejus expressit pulveris comparatione et unguenti commemoratione; quia in Exodo subtile legimus (Exod. XXX, 8) , et ex multis compositum thymiama illud esse incensum propheticum, quod est sanctorum oratio; ut dirigatur in conspectu Domini, sicut et David dicit: Dirigatur oratio mea, sicut incensum in conspectu tuo (Psal. CXL, 2) .

PL 16, 1220C

5. その精妙さを、粉の比較と香油の言及によって見事に表した。出エジプト記に、あの薫香は精妙であること(出エジプト記30:8)、また多くのものから調合されたものであることを我々は読むからである。それは預言的な香であり、聖徒たちの祈りである。それが主の前でまっすぐにされるためで、ダビデも言うとおりである。「私の祈りが、香のように汝の前でまっすぐにされよ」(詩篇140:2)。

Epistolarum classis II 64.0.15

15

Denique Graecus Καθευθυνθήτω ἡ προσευχή μου ὡς θυμίαμα ἐνωπίον σου dixit. Et in Apocalypsi Joannis legimus quia stetit angelus ante altare, habens thuribulum aureum, et data sunt ei thymiamata multa de orationibus sanctorum omnium.

PL 16, 1221A

実に、ギリシア語の本文は「私の祈りが、香のように汝の前でまっすぐにされよ」〔ギリシア語〕と言った〔Graecus(ギリシア人)はギリシア語の訳本を指す〕。またヨハネの黙示録に、天使が祭壇の前に立ち、金の香炉を持っており、彼に、すべての聖徒たちの祈りに由来する多くの薫香が与えられた、と我々は読む。

Epistolarum classis II 64.0.16

16

Et ascendit, inquit, fumus thymiamatum orationum sanctorum de manu angeli in conspectu Dei (Apoc. VIII, 3, 4) .

PL 16, 1221A

「そして」と彼は言う、「聖徒たちの祈りの薫香の煙が、天使の手から神の前に昇った」(黙示録8:3, 4)。

Epistolarum classis II 64.0.17

17

6. Et umbilicus animae ac venter subtilis est illius, quae ascendit ad Christum; ideoque laudatur voce sponsi dicentis: Umbilicus tuus crater tornatilis, non deficiens mixto, venter tuus acervus tritici minuti inter lilia (Cant. VII, 2) .

PL 16, 1221A

6. また、キリストへ昇るあの魂の臍と腹は精妙である。それゆえ花婿の声によって、こう言って称えられる。「汝の臍は、丸く削られた鉢、混ぜた酒の欠けることのないもの。汝の腹は、ユリの間にある細かな麦の山」(雅歌7:2)。

Epistolarum classis II 64.0.18

18

Est enim in omni doctrina tornatus, et potus spiritalis non deficiens plenitudine, et coelestium secretorum cognitione.

PL 16, 1221B

臍はあらゆる教えにおいて丸く整えられており、霊的な飲み物は豊かさにおいて欠けることがなく、天の秘密の認識においても欠けることがないからである。

Epistolarum classis II 64.0.19

19

Venter quoque animae mysticus, sicut umbilicus, quo ventre non solum fortem cibum sumit, quo corda firmantur; sed etiam suavem ac florulentum, quo delectantur. Et fortasse hoc docuit Moyses multis orationibus, et piis illud mitigandum sacrilegium.

PL 16, 1221B

魂の腹もまた、臍と同じく、奥義の意味を帯びている。この腹は、心を強める堅い食物を取るだけでなく、甘く、花に富んだ、心が楽しむ食物をも取る。おそらくこのことをモーセは、あの冒瀆は多くの敬虔な祈りによって和らげられねばならない、と教えたのであろう〔この文の前の箇所との係りは定かでない〕。

Epistolarum classis II 64.0.20

20

7. In libro quoque Regnorum cum se Dominus sancto revelaret Eliae, vox aurae tenuis praecessit, et statim se ei Dominus revelavit (III Reg. XIX, 12) ; ut cognoscamus ea, quae corporea sunt, crassa esse et pinguia: ea quae spiritalia, mollia et subtilia, ut non possint comprehendi oculis.

PL 16, 1221B

7. 列王記にもまた、主が聖なるエリヤに自らを現そうとしたとき、かすかな風の声が先立ち、そののち主はすぐに彼に自らを現した(列王記三19:12)。物体的なものは粗くて太く、霊的なものは柔らかく精妙で、目では捉えられない、ということを我々が知るためである。

Epistolarum classis II 64.0.21

21

Denique et spiritus sapientiae subtilis et mobilis legitur in libro Sapientiae (Sap. VII, 22) , quia est in illa spiritus intelligentiae, sanctus, unicus, multiplex, subtilis, et mobilis: qui sermones suos molat prius, ne quid offendat vel in sensu, vel in alloquio.

PL 16, 1221C

実に、知恵の霊が精妙で動きやすいことも、知恵の書に読まれる(知恵の書7:22)。その知恵のうちには、知性の霊、聖なる、唯一の、多様な、精妙な、動きやすい霊があるからである。この霊は、自らの言葉をまず碾き、感覚においても語りかけにおいても何もつまずかせないようにする。

Epistolarum classis II 64.0.22

22

Denique Babyloni illi, cum destruetur, dicetur? Et vox molae non audietur in te amplius (Apoc. XVIII, 22) .

PL 16, 1221C

実に、あのバビロンについては、それが滅ぼされるとき、こう言われるであろう〔底本は dicetur? と疑問符を刷る。平叙と取った。ミーニュの脚注 b は、ローマ版が cum destruetur を quae destruetur とし、古い版と若干の写本が dicetur を dicitur とすることを記す〕。「臼の音は、もはや汝のうちに聞かれない」(黙示録18:22)。

Epistolarum classis II 64.0.23

23

8. Hoc igitur manna subtile erat, et ad diem colligebatur, in diem alterum non servabatur; eo quod inventa sapientiae in tempore sint gratiora, nec tam miranda quae spatio temporis reperiuntur, quam illa quae praesentis funduntur ingenii vivacitate: sive quia futura revelantur mysteria, eo quod servatum manna usque ad solis exortum, esui jam esse non posset, id est, usque ad Christi adventum habere gratiam: oriente autem justitiae Sole, et splendidioribus Christi corporis et sanguinis sacramentis refulgentibus, cessarent inferiora, perfecta illa sumenda populo forent. Vale, et nos dilige, quia nos quoque te diligimus.

PL 16, 1221C

8. それゆえこのマナは精妙であり、日ごとに集められ、翌日には取っておかれなかった。知恵の発見物は、その時においてこそ好ましく、時が経ってから見出されるものは、現在の才知の生き生きとした力によって注ぎ出されるものほど、驚嘆すべきものではないからである。あるいはまた、将来の奥義が啓示されるからであり、日の出まで取っておかれたマナはもはや食べることができなかったように、すなわちキリストの到来までしか恩寵を持てないからである。しかし正義の太陽が昇り、キリストの体と血のいっそう輝かしい秘跡が光を放つとき、より低いものは止み、あの完全なものが民に受けられることになるのである。健やかであれ。そして我々を愛してほしい。我々もまたあなたを愛しているのだから。