ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › De sacramentis libri sex

Liber VI, Caput V 第VI巻 第V章

Ambrose of Milan · De sacramentis libri sex · PL 16, 458C · 25 sectiones

De sacramentis libri sex 6.5.1

1

De inordinata orantium disceptatione, et qua modestia mulieres orare oporteat: item de inchoatione orationis, ejusque medio ac fine; cum iterata Dominicae orationis expositione, quae tractatum ducit ad umbilicos. 20. Nunc de disceptatione videamus.

PL 16, 458C

祈る者たちの無秩序な論争について、また女たちがどのような慎みをもって祈るべきかについて。さらに、祈りの始めと、その中ほど、終わりについて。主の祈りの解説をくり返して、論述は終わりに至る。20. では、論争について見よう〔disceptatio は、祈りの最中に心が他のことで争い乱れることを言うらしい〕。

De sacramentis libri sex 6.5.2

2

Plerumque negotiator venit ad orationem, aut avarus: alter de pecunia cogitat, alter de lucro, alter de honore, alter de cupiditate; et putat quod eum Deus possit audire. Et ideo quando oras, divina humanis praeferre te convenit.

PL 16, 458C

しばしば商人が、あるいは貪欲な者が、祈りにやって来る。ある者は金銭を、ある者は利得を、ある者は名誉を、ある者は欲望を思っている。しかも神が自分の声を聞けると考えている。それゆえ、あなたが祈るときは、神的なものを人間的なものより優先させるのがふさわしい。

De sacramentis libri sex 6.5.3

3

21. Similiter et mulieres, inquit, volo orare non jactantes se in ornamentis, neque in margaritis, ait apostolus Paulus (I Tim. II, 9) .

PL 16, 459A

21. 「同じように、女たちも、飾りや真珠で自らを見せびらかさずに祈ることを私は望む」と使徒パウロは言う(一テモテ2:9)。

De sacramentis libri sex 6.5.4

4

Sed et apostolus Petrus: Mulieris, inquit, gratia plurimum valet, ut viri ejus convertatur affectus per uxoris suae bonam conversationem, et incredulus se convertat ad gratiam Christi (I Petr. III, 1, 2) .

PL 16, 459A

しかし使徒ペトロもこう言う。「女の魅力は大いに力があり、妻のよい生き方によって夫の心情が〔神に〕向き、信じない者がキリストの恩寵に向き直るに至る」(一ペトロ3:1, 2)。

De sacramentis libri sex 6.5.5

5

Hoc valet mulieris gravitas et pudicitia, et ejus bona conversatio, ut virum suum vocet ad fidem et devotionem, quod et prudentis viri sermo frequenter operatur.

PL 16, 459A

女の重厚さと貞淑さ、そのよい生き方には、夫を信仰と献身へ呼び寄せるほどの力がある。賢い男の言葉もしばしばこれを成し遂げる。

De sacramentis libri sex 6.5.6

6

Ergo mulier, inquit, non in ornatu capillorum, non in tortis crinibus ornamentum suum habeat, sed in oratione ex corde puro; ubi est absconditus cordis homo, qui semper est apud Deum locuples (Ibid. 3, 4) . Habes ergo in quo sis dives.

PL 16, 459A

「それゆえ女は、髪の飾りにではなく、編んだ髪にではなく、清い心からの祈りに、自らの飾りを持て。そこには心の隠れた人がいて、彼は神のもとでつねに豊かである」と彼は言う(一ペトロ3:3, 4)。それゆえ、あなたは、富むべきところを持っている。

De sacramentis libri sex 6.5.7

7

In Christo divitiae tuae pudicitiae sunt et castitatis infulae, fides, devotio, et misericordia. Hi sunt thesauri justitiae, sicut propheta memoravit (Esai. XXXIII, 6) . 22. Deinde unde debeas incipere.

PL 16, 459B

キリストにおいて、あなたの富は、貞淑と貞潔の頭帯〔infulae。神官やいけにえの頭に巻く毛の紐で、聖別のしるし〕、信仰、献身、そして慈しみである。これらは正義の宝である。預言者が記したとおりである(イザヤ33:6)。22. 次に、どこから始めるべきか。

De sacramentis libri sex 6.5.8

8

Dic mihi, si velis hominem rogare, et sic incipias: Da mihi, ecce illud quod te peto; nonne arrogans videtur oratio? Et ideo inchoari oratio debet a Dei laude, ut roges omnipotentem Deum, cui possibilia sunt omnia, qui habet voluntatem praestandi.

PL 16, 459B

私に言ってみよ。人に頼みたいとき、こう始めるとしたらどうか。「私にあれを与えよ、見よ、あなたに私が求めていることを」。傲慢な言葉に見えないか。それゆえ、祈りは神への賛美から始められるべきである。全能の神、すべてが可能であり、与える意志を持つ神に、願うためである。

De sacramentis libri sex 6.5.9

9

Sequitur obsecratio, sicut Apostolus docuit dicens: Obsecro ergo primum fieri orationes, obsecrationes, postulationes, gratiarum actiones (I Tim. II, 1) .

PL 16, 459B

次に懇願が続く。使徒が教えて言ったとおりである。「それゆえ私はまず、祈り、懇願、請願、感謝がなされることを勧める」(一テモテ2:1)。

De sacramentis libri sex 6.5.10

10

Prima ergo oratio laudem debet habere Dei: secunda supplicationem; tertia postulationem: quarta gratiarum actionem. Non debes quasi famelicus ad cibum de cibo primum incipere, sed ante a laudibus Dei.

PL 16, 459C

それゆえ、第一の祈りは神への賛美を含まねばならない。第二は嘆願、第三は請願、第四は感謝である。飢えた者のように、食卓に着いてまず食べ物のことから始めてはならない。その前に神への賛美から始めよ。

De sacramentis libri sex 6.5.11

11

23. Unde et oratores isti sapientes hanc habent disciplinam, ut judicem fautorem sibi praestent: incipiunt a laudibus ejus, ut benevolum sibi faciant cognitorem. Deinde paulatim incipit rogare judicem ut patienter dignetur audire.

PL 16, 459C

23. ここから、あの賢い弁論家たちも、裁判官を自分に好意的にするという心得を持っている。まず裁判官への賛辞から始め、審理者を自分に好意的にする。それから少しずつ、裁判官に辛抱して聞いてくれるよう願い始める。

De sacramentis libri sex 6.5.12

12

Audet tertio postulationem suam depromere, quid petat exprimere. Quarto quomodo coepit a laudibus Dei, sic debet in laudem desinere. 24. Habes hoc in oratione Dominica: Pater nostri qui es in coelis (Matth. VI, 9) .

PL 16, 459C

三番目に、思い切って自らの請願を取り出し、何を求めるかを述べる。四番目に、神への賛美から始めたように、賛美で終わらねばならない。24. あなたはこれを主の祈りに持っている。「天にいる我々の父よ」(マタイ6:9)〔底本は行をまたいで no-stri と刷る。同じ欄の少し下に Pater noster と正しく刷るので、noster と読む〕。

De sacramentis libri sex 6.5.13

13

Laus Dei est, quod pater praedicatur: in eo pietatis gloria. Laus Dei, quia in coelis habitat, non in terris.

PL 16, 460A

父と宣べ伝えられることは、神への賛美である。そこに慈愛の栄光がある。天に住み、地に住まないということも、神への賛美である。

De sacramentis libri sex 6.5.14

14

Pater noster qui es in coelis, sanctificetur nomen tuum, id est, ut sanctificet servos suos; nomen enim illius sanctificatur in nobis, quando praedicantur homines christiani. Ergo optantis est, sanctificetur nomen tuum. Adveniat regnum tuum (Ibid., 10) .

PL 16, 460A

「天にいる我々の父よ、汝の名が聖とされよ」。これは、すなわち、〔神が〕自らの僕たちを聖とするように、ということである。実にその名は、人々がキリスト教徒であると宣べられるとき、我々において聖とされるからである。それゆえ「汝の名が聖とされよ」は、願う者の言葉である。「汝の国が来たれ」(マタイ6:10)。

De sacramentis libri sex 6.5.15

15

Postulatio, ut in nobis sit regnum Christi. Si Deus in nobis regnat, locum habere adversarius non potest. Culpa non regnat, peccatum non regnat: sed regnat virtus, regnat pudicitia, regnat devotio. Deinde: Fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra.

PL 16, 460A

これは、キリストの国が我々の内にあるようにという請願である。神が我々の内で統べるなら、敵対者は居場所を持てない。咎は統べず、罪は統べない。徳が統べ、貞淑が統べ、献身が統べる。次に、「汝の意志が、天におけるように地においても行われよ」。

De sacramentis libri sex 6.5.16

16

Panem nostrum quotidianum da nobis hodie (Ibid., 11) . Haec postulatio maxima est eorum quae postulantur. Et dimitte, inquit, nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris (Ibid., 12) .

PL 16, 460A

「我々の日ごとのパンを、今日我々に与えよ」(マタイ6:11)。これは、求められるもののうちで最大の請願である。「そして」と彼は言う。「我々の負い目を我々に赦せ。我々も我々に負い目のある者たちに赦すように」(マタイ6:12)。

De sacramentis libri sex 6.5.17

17

Ideo quotidie accipe, ut quotidie debito tuo indulgentiam petas. Et ne patiaris nos induci in tentationem: sed libera nos a malo (Ibid., 13) . Quid sequitur?

PL 16, 460B

それゆえ、毎日受けよ〔accipe(受けよ)の目的語は刷られていない。日ごとのパン、すなわち秘跡を受けることを言うと取った〕。毎日あなたの負い目への赦しを求めるためである。「また、我々が試みに導き入れられるのを許すな。むしろ我々を悪から救い出せ」(マタイ6:13)。次に何が続くか。

De sacramentis libri sex 6.5.18

18

Audi quid dicat sacerdos: per Dominum nostrum Jesum Christum, in quo tibi est, cum quo tibi est honor, laus, gloria, magnificentia, potestas cum Spiritu sancto a saeculis, et nunc, et semper, et in omnia saecula saeculorum, Amen.

PL 16, 460B

司教が何と言うかを聞け。「我々の主イエス・キリストを通して。彼において汝に、彼とともに汝に、誉れ、賛美、栄光、壮大、権能が、聖なる霊とともに、永遠の昔から、今も、いつも、世々限りなくある。アーメン」

De sacramentis libri sex 6.5.19

19

25. Aliud: Psalmorum David licet unus libellus sit, habens eas virtutes orationis quas supra diximus (Sup., num. 22) ; tamen plerumque et in uno psalmo omnes istae orationis partes inveniuntur, quomodo in octavo psalmo invenimus.

PL 16, 460B

25. もう一つ。ダビデの詩篇は、前に述べた祈りの徳(上の22.を見よ)を備えた一巻の小さな書であるが、しかしまた、しばしば一つの詩篇のうちにも、祈りのこれらの部分がすべて見いだされる。第八の詩篇に我々が見いだすとおりである。

De sacramentis libri sex 6.5.20

20

Denique sic coepit: Domine, Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra (Psal. VIII, 2) ! Oratio ergo prima.

PL 16, 460C

実に、彼はこう始めた。「主よ、我々の主よ、汝の名は全地においていかに驚くべきことか」(詩篇8:2)。したがって、これが第一の祈りである。

De sacramentis libri sex 6.5.21

21

Deinde obsecratio: Quoniam videbo coelos tuos, opera digitorum tuorum: hoc est, coelos videbo, lunam et stellas, quas tu fundasti (Ibid., 4) . Utique non coelum dicit videbo, sed videbo coelos, in quibus incipit albescere gratia et splendor coelestis.

PL 16, 460C

次に懇願である。「私は汝の諸天を、汝の指の業を見るだろうから」。すなわち、「私は諸天を、月と星を見るだろう。それらを汝が据えた」(詩篇8:4)。確かに彼は「私は天を見る」と言うのではなく、「私は諸天を見る」と言う。その諸天において、天の恩寵と輝きが白み始める。

De sacramentis libri sex 6.5.22

22

Hos sibi coelos tunc promittebat Propheta dari, qui coelestem gratiam a Domino mererentur. Lunam et stellas quas tu fundasti: lunam Ecclesiam, stellas vocat sanctos coelesti gratia refulgentes.

PL 16, 460C

預言者はそのとき、主から天の恩寵を受けるにふさわしい者たちに、これらの諸天が与えられると約束していたのである〔sibi(自らに)の係りは定かでない。続く「天の恩寵を受けるにふさわしい者たち」を指すと取った〕。「汝が据えた月と星」。月は教会であり、星として、天の恩寵に輝く聖なる者たちを彼は呼ぶ。

De sacramentis libri sex 6.5.23

23

Deinde vide postulationem ejus: Quid est homo quod meministi ejus: aut filius hominis, quoniam visitas eum? Minorasti eum paulo minus ab angelis, gloria et honore coronasti eum, et constituisti eum super opera manuum tuarum (Ibid., 6, 7) .

PL 16, 460C

次に彼の請願を見よ。「人とは何者か、汝が彼を心に留めるとは。人の子とは何者か、汝が彼を訪れるとは。汝は彼を天使たちよりわずかに劣るものとし、栄光と誉れで冠を授け、汝の手の業の上に彼を立てた」(詩篇8:6, 7)。

De sacramentis libri sex 6.5.24

24

Et alia gratiarum actio: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi, etc. (Ibid., 8 et seq.) . 26. Docuimus pro captu nostro forsitan quod non didicimus; et ut potuimus, expressimus.

PL 16, 461A

そして、もう一つ、感謝がある。「汝はすべてを彼の足の下に服させた。すべての羊と牛を、さらに野の家畜も」云々(詩篇8:8以下)。26. 我々は、我々の理解の及ぶ範囲で、おそらく自分が学んでもいないことを教えた。できるかぎり、言い表した。

De sacramentis libri sex 6.5.25

25

Sanctitas vestra institutis sacerdotalibus informata, laboret tenere quod accepit a Deo: et oblatio sicut hostia pura, in vobis semper suum signaculum recognoscat, ut et ipsi ad gratiam et ad praemia virtutum pervenire possitis, per Dominum nostrum Jesum Christum; cui est gloria, honor, laus, perpetuitas a saeculis, et nunc, et semper, et in omnia saecula saeculorum. Amen.

PL 16, 461A

司教の教えによって形づくられた聖なる諸君は、神から受けたものを保つことに努めよ。そして、清いいけにえとしての献げ物が、諸君のうちにつねに自らの印を認めるように〔ミーニュの脚注は、少なからぬ写本が et oblatio を ut oblatio(献げ物が…ように)と読むことを挙げる〕。そうして諸君自身も、恩寵と徳の報いに到達できるように。我々の主イエス・キリストを通して。彼に栄光、誉れ、賛美、永続がある。永遠の昔から、今も、いつも、世々限りなく。アーメン。