De sacramentis libri sex 6.5.1
De inordinata orantium disceptatione, et qua modestia mulieres orare oporteat: item de inchoatione orationis, ejusque medio ac fine; cum iterata Dominicae orationis expositione, quae tractatum ducit ad umbilicos. 20. Nunc de disceptatione videamus.
PL 16, 458C祈る者たちの無秩序な論争について、また女たちがどのような慎みをもって祈るべきかについて。さらに、祈りの始めと、その中ほど、終わりについて。主の祈りの解説をくり返して、論述は終わりに至る。20. では、論争について見よう〔disceptatio は、祈りの最中に心が他のことで争い乱れることを言うらしい〕。
De sacramentis libri sex 6.5.2
Plerumque negotiator venit ad orationem, aut avarus: alter de pecunia cogitat, alter de lucro, alter de honore, alter de cupiditate; et putat quod eum Deus possit audire. Et ideo quando oras, divina humanis praeferre te convenit.
PL 16, 458Cしばしば商人が、あるいは貪欲な者が、祈りにやって来る。ある者は金銭を、ある者は利得を、ある者は名誉を、ある者は欲望を思っている。しかも神が自分の声を聞けると考えている。それゆえ、あなたが祈るときは、神的なものを人間的なものより優先させるのがふさわしい。
De sacramentis libri sex 6.5.3
21. Similiter et mulieres, inquit, volo orare non jactantes se in ornamentis, neque in margaritis, ait apostolus Paulus (I Tim. II, 9) .
PL 16, 459A21. 「同じように、女たちも、飾りや真珠で自らを見せびらかさずに祈ることを私は望む」と使徒パウロは言う(一テモテ2:9)。
De sacramentis libri sex 6.5.4
Sed et apostolus Petrus: Mulieris, inquit, gratia plurimum valet, ut viri ejus convertatur affectus per uxoris suae bonam conversationem, et incredulus se convertat ad gratiam Christi (I Petr. III, 1, 2) .
PL 16, 459Aしかし使徒ペトロもこう言う。「女の魅力は大いに力があり、妻のよい生き方によって夫の心情が〔神に〕向き、信じない者がキリストの恩寵に向き直るに至る」(一ペトロ3:1, 2)。
De sacramentis libri sex 6.5.5
Hoc valet mulieris gravitas et pudicitia, et ejus bona conversatio, ut virum suum vocet ad fidem et devotionem, quod et prudentis viri sermo frequenter operatur.
PL 16, 459A女の重厚さと貞淑さ、そのよい生き方には、夫を信仰と献身へ呼び寄せるほどの力がある。賢い男の言葉もしばしばこれを成し遂げる。
De sacramentis libri sex 6.5.6
Ergo mulier, inquit, non in ornatu capillorum, non in tortis crinibus ornamentum suum habeat, sed in oratione ex corde puro; ubi est absconditus cordis homo, qui semper est apud Deum locuples (Ibid. 3, 4) . Habes ergo in quo sis dives.
PL 16, 459A「それゆえ女は、髪の飾りにではなく、編んだ髪にではなく、清い心からの祈りに、自らの飾りを持て。そこには心の隠れた人がいて、彼は神のもとでつねに豊かである」と彼は言う(一ペトロ3:3, 4)。それゆえ、あなたは、富むべきところを持っている。
De sacramentis libri sex 6.5.7
In Christo divitiae tuae pudicitiae sunt et castitatis infulae, fides, devotio, et misericordia. Hi sunt thesauri justitiae, sicut propheta memoravit (Esai. XXXIII, 6) . 22. Deinde unde debeas incipere.
PL 16, 459Bキリストにおいて、あなたの富は、貞淑と貞潔の頭帯〔infulae。神官やいけにえの頭に巻く毛の紐で、聖別のしるし〕、信仰、献身、そして慈しみである。これらは正義の宝である。預言者が記したとおりである(イザヤ33:6)。22. 次に、どこから始めるべきか。
De sacramentis libri sex 6.5.8
Dic mihi, si velis hominem rogare, et sic incipias: Da mihi, ecce illud quod te peto; nonne arrogans videtur oratio? Et ideo inchoari oratio debet a Dei laude, ut roges omnipotentem Deum, cui possibilia sunt omnia, qui habet voluntatem praestandi.
PL 16, 459B私に言ってみよ。人に頼みたいとき、こう始めるとしたらどうか。「私にあれを与えよ、見よ、あなたに私が求めていることを」。傲慢な言葉に見えないか。それゆえ、祈りは神への賛美から始められるべきである。全能の神、すべてが可能であり、与える意志を持つ神に、願うためである。
De sacramentis libri sex 6.5.9
Sequitur obsecratio, sicut Apostolus docuit dicens: Obsecro ergo primum fieri orationes, obsecrationes, postulationes, gratiarum actiones (I Tim. II, 1) .
PL 16, 459B次に懇願が続く。使徒が教えて言ったとおりである。「それゆえ私はまず、祈り、懇願、請願、感謝がなされることを勧める」(一テモテ2:1)。
De sacramentis libri sex 6.5.10
Prima ergo oratio laudem debet habere Dei: secunda supplicationem; tertia postulationem: quarta gratiarum actionem. Non debes quasi famelicus ad cibum de cibo primum incipere, sed ante a laudibus Dei.
PL 16, 459Cそれゆえ、第一の祈りは神への賛美を含まねばならない。第二は嘆願、第三は請願、第四は感謝である。飢えた者のように、食卓に着いてまず食べ物のことから始めてはならない。その前に神への賛美から始めよ。
De sacramentis libri sex 6.5.11
23. Unde et oratores isti sapientes hanc habent disciplinam, ut judicem fautorem sibi praestent: incipiunt a laudibus ejus, ut benevolum sibi faciant cognitorem. Deinde paulatim incipit rogare judicem ut patienter dignetur audire.
PL 16, 459C23. ここから、あの賢い弁論家たちも、裁判官を自分に好意的にするという心得を持っている。まず裁判官への賛辞から始め、審理者を自分に好意的にする。それから少しずつ、裁判官に辛抱して聞いてくれるよう願い始める。
De sacramentis libri sex 6.5.12
Audet tertio postulationem suam depromere, quid petat exprimere. Quarto quomodo coepit a laudibus Dei, sic debet in laudem desinere. 24. Habes hoc in oratione Dominica: Pater nostri qui es in coelis (Matth. VI, 9) .
PL 16, 459C三番目に、思い切って自らの請願を取り出し、何を求めるかを述べる。四番目に、神への賛美から始めたように、賛美で終わらねばならない。24. あなたはこれを主の祈りに持っている。「天にいる我々の父よ」(マタイ6:9)〔底本は行をまたいで no-stri と刷る。同じ欄の少し下に Pater noster と正しく刷るので、noster と読む〕。
De sacramentis libri sex 6.5.13
Laus Dei est, quod pater praedicatur: in eo pietatis gloria. Laus Dei, quia in coelis habitat, non in terris.
PL 16, 460A父と宣べ伝えられることは、神への賛美である。そこに慈愛の栄光がある。天に住み、地に住まないということも、神への賛美である。
De sacramentis libri sex 6.5.14
Pater noster qui es in coelis, sanctificetur nomen tuum, id est, ut sanctificet servos suos; nomen enim illius sanctificatur in nobis, quando praedicantur homines christiani. Ergo optantis est, sanctificetur nomen tuum. Adveniat regnum tuum (Ibid., 10) .
PL 16, 460A「天にいる我々の父よ、汝の名が聖とされよ」。これは、すなわち、〔神が〕自らの僕たちを聖とするように、ということである。実にその名は、人々がキリスト教徒であると宣べられるとき、我々において聖とされるからである。それゆえ「汝の名が聖とされよ」は、願う者の言葉である。「汝の国が来たれ」(マタイ6:10)。
De sacramentis libri sex 6.5.15
Postulatio, ut in nobis sit regnum Christi. Si Deus in nobis regnat, locum habere adversarius non potest. Culpa non regnat, peccatum non regnat: sed regnat virtus, regnat pudicitia, regnat devotio. Deinde: Fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra.
PL 16, 460Aこれは、キリストの国が我々の内にあるようにという請願である。神が我々の内で統べるなら、敵対者は居場所を持てない。咎は統べず、罪は統べない。徳が統べ、貞淑が統べ、献身が統べる。次に、「汝の意志が、天におけるように地においても行われよ」。
De sacramentis libri sex 6.5.16
Panem nostrum quotidianum da nobis hodie (Ibid., 11) . Haec postulatio maxima est eorum quae postulantur. Et dimitte, inquit, nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris (Ibid., 12) .
PL 16, 460A「我々の日ごとのパンを、今日我々に与えよ」(マタイ6:11)。これは、求められるもののうちで最大の請願である。「そして」と彼は言う。「我々の負い目を我々に赦せ。我々も我々に負い目のある者たちに赦すように」(マタイ6:12)。
De sacramentis libri sex 6.5.17
Ideo quotidie accipe, ut quotidie debito tuo indulgentiam petas. Et ne patiaris nos induci in tentationem: sed libera nos a malo (Ibid., 13) . Quid sequitur?
PL 16, 460Bそれゆえ、毎日受けよ〔accipe(受けよ)の目的語は刷られていない。日ごとのパン、すなわち秘跡を受けることを言うと取った〕。毎日あなたの負い目への赦しを求めるためである。「また、我々が試みに導き入れられるのを許すな。むしろ我々を悪から救い出せ」(マタイ6:13)。次に何が続くか。
De sacramentis libri sex 6.5.18
Audi quid dicat sacerdos: per Dominum nostrum Jesum Christum, in quo tibi est, cum quo tibi est honor, laus, gloria, magnificentia, potestas cum Spiritu sancto a saeculis, et nunc, et semper, et in omnia saecula saeculorum, Amen.
PL 16, 460B司教が何と言うかを聞け。「我々の主イエス・キリストを通して。彼において汝に、彼とともに汝に、誉れ、賛美、栄光、壮大、権能が、聖なる霊とともに、永遠の昔から、今も、いつも、世々限りなくある。アーメン」
De sacramentis libri sex 6.5.19
25. Aliud: Psalmorum David licet unus libellus sit, habens eas virtutes orationis quas supra diximus (Sup., num. 22) ; tamen plerumque et in uno psalmo omnes istae orationis partes inveniuntur, quomodo in octavo psalmo invenimus.
PL 16, 460B25. もう一つ。ダビデの詩篇は、前に述べた祈りの徳(上の22.を見よ)を備えた一巻の小さな書であるが、しかしまた、しばしば一つの詩篇のうちにも、祈りのこれらの部分がすべて見いだされる。第八の詩篇に我々が見いだすとおりである。
De sacramentis libri sex 6.5.20
Denique sic coepit: Domine, Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra (Psal. VIII, 2) ! Oratio ergo prima.
PL 16, 460C実に、彼はこう始めた。「主よ、我々の主よ、汝の名は全地においていかに驚くべきことか」(詩篇8:2)。したがって、これが第一の祈りである。
De sacramentis libri sex 6.5.21
Deinde obsecratio: Quoniam videbo coelos tuos, opera digitorum tuorum: hoc est, coelos videbo, lunam et stellas, quas tu fundasti (Ibid., 4) . Utique non coelum dicit videbo, sed videbo coelos, in quibus incipit albescere gratia et splendor coelestis.
PL 16, 460C次に懇願である。「私は汝の諸天を、汝の指の業を見るだろうから」。すなわち、「私は諸天を、月と星を見るだろう。それらを汝が据えた」(詩篇8:4)。確かに彼は「私は天を見る」と言うのではなく、「私は諸天を見る」と言う。その諸天において、天の恩寵と輝きが白み始める。
De sacramentis libri sex 6.5.22
Hos sibi coelos tunc promittebat Propheta dari, qui coelestem gratiam a Domino mererentur. Lunam et stellas quas tu fundasti: lunam Ecclesiam, stellas vocat sanctos coelesti gratia refulgentes.
PL 16, 460C預言者はそのとき、主から天の恩寵を受けるにふさわしい者たちに、これらの諸天が与えられると約束していたのである〔sibi(自らに)の係りは定かでない。続く「天の恩寵を受けるにふさわしい者たち」を指すと取った〕。「汝が据えた月と星」。月は教会であり、星として、天の恩寵に輝く聖なる者たちを彼は呼ぶ。
De sacramentis libri sex 6.5.23
Deinde vide postulationem ejus: Quid est homo quod meministi ejus: aut filius hominis, quoniam visitas eum? Minorasti eum paulo minus ab angelis, gloria et honore coronasti eum, et constituisti eum super opera manuum tuarum (Ibid., 6, 7) .
PL 16, 460C次に彼の請願を見よ。「人とは何者か、汝が彼を心に留めるとは。人の子とは何者か、汝が彼を訪れるとは。汝は彼を天使たちよりわずかに劣るものとし、栄光と誉れで冠を授け、汝の手の業の上に彼を立てた」(詩篇8:6, 7)。
De sacramentis libri sex 6.5.24
Et alia gratiarum actio: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi, etc. (Ibid., 8 et seq.) . 26. Docuimus pro captu nostro forsitan quod non didicimus; et ut potuimus, expressimus.
PL 16, 461Aそして、もう一つ、感謝がある。「汝はすべてを彼の足の下に服させた。すべての羊と牛を、さらに野の家畜も」云々(詩篇8:8以下)。26. 我々は、我々の理解の及ぶ範囲で、おそらく自分が学んでもいないことを教えた。できるかぎり、言い表した。
De sacramentis libri sex 6.5.25
Sanctitas vestra institutis sacerdotalibus informata, laboret tenere quod accepit a Deo: et oblatio sicut hostia pura, in vobis semper suum signaculum recognoscat, ut et ipsi ad gratiam et ad praemia virtutum pervenire possitis, per Dominum nostrum Jesum Christum; cui est gloria, honor, laus, perpetuitas a saeculis, et nunc, et semper, et in omnia saecula saeculorum. Amen.
PL 16, 461A司教の教えによって形づくられた聖なる諸君は、神から受けたものを保つことに努めよ。そして、清いいけにえとしての献げ物が、諸君のうちにつねに自らの印を認めるように〔ミーニュの脚注は、少なからぬ写本が et oblatio を ut oblatio(献げ物が…ように)と読むことを挙げる〕。そうして諸君自身も、恩寵と徳の報いに到達できるように。我々の主イエス・キリストを通して。彼に栄光、誉れ、賛美、永続がある。永遠の昔から、今も、いつも、世々限りなく。アーメン。