ミラノのアンブロシウスc. 339–397

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 16 › De sacramentis libri sex

Liber III, Caput I 第III巻 第I章

Ambrose of Milan · De sacramentis libri sex · PL 16, 430C · 25 sectiones

De sacramentis libri sex 3.1.1

1

[0431] Quare in baptismo demersi ac vivificati recipiant unguentum in capite, et quid sit regeneratio: qua ratione etiam nos piscis in mari saeculi hujus imitari naturam oporteat?

PL 16, 430C

洗礼において沈められ、生かされた者たちが、なぜ頭に香油を受けるのか。再生とは何か。また、いかなる理由で我々もこの世の海における魚の本性にならうべきなのか。

De sacramentis libri sex 3.1.2

2

Item de mysterio lotionis pedum, cujus licet usus in Ecclesia Romana non obtineat, utilitas haud parva declaratur.

PL 16, 431A

また、洗足の奥義について。その慣行はローマの教会では行われないけれども、その益は小さくないことが示される。

De sacramentis libri sex 3.1.3

3

1. Hesterno die de fonte disputavimus, cujus species veluti quaedam sepulcri forma est; in quem, credentes in Patrem et Filium et Spiritum sanctum, recipimur et demergimur et surgimus, hoc est, resuscitamur.

PL 16, 431A

1. 昨日、我々は泉について論じた。その姿はいわば墓の形のようなものである。父と子と聖なる霊を信じる者は、その中に受け入れられ、沈められ、立ち上がる。すなわちよみがえらされる。

De sacramentis libri sex 3.1.4

4

Accipis autem μύρον, hoc est, unguentum supra caput (De Consec. dist. 8, c. Accepisti myst.) . Quare supra caput?

PL 16, 431A

さて、あなたは香油〔ギリシア語〕、すなわち頭の上の香油を受ける(『教令集』第3部『聖別について』第8区分「Accepisti myst.」法文)。なぜ頭の上になのか。

De sacramentis libri sex 3.1.5

5

Quia sensus sapientis in capite ejus, Salomon ait (Eccles. II, 14) ; friget enim sapientia sine gratia: sed ubi gratiam acceperit sapientia, tunc opus ejus incipit esse perfectum. Haec regeneratio dicitur. 2. Quid est regeneratio?

PL 16, 431A

ソロモンが言うとおり、「賢者の感覚はその頭にある」(コヘレトの言葉2:14)からである。知恵は恩寵がなければ冷える。しかし知恵が恩寵を受けたとき、その働きは完全なものになり始める。これが再生と呼ばれる。2. 再生とは何か。

De sacramentis libri sex 3.1.6

6

Habes in Actibus apostolorum (Act. XIII, 33) , quod ille versiculus qui dicitur in psalmo secundo: Filius meus es tu, ego hodie genui te, ad resurrectionem spectare videatur.

PL 16, 431B

使徒言行録にあるとおり(使徒言行録13:33)、詩篇の第二篇で語られるあの一句、「汝は私の子である。私は今日、汝を生んだ」は、復活に関わると見える。

De sacramentis libri sex 3.1.7

7

Namque sanctus apostolus Petrus in Actibus apostolorum sic interpretatus est, quod tunc quando resurrexit Filius a mortuis, Patris vox resultaverit: Filius meus es tu, ego hodie genui te (Psal. II, 7) . Unde et primogenitus a mortuis dicitur.

PL 16, 431B

聖なる使徒ペトロは使徒言行録で、子が死者の中からよみがえったとき、父の声が響き返した、「汝は私の子である。私は今日、汝を生んだ」(詩篇2:7)と解釈したからである。それゆえ彼は、死者の中から最初に生まれた者とも呼ばれる。

De sacramentis libri sex 3.1.8

8

Ergo resurrectio quid est, nisi quando de morte ad vitam resurgimus? Sic ergo et in baptismate, quoniam similitudo mortis est, sine dubio dum mergis et resurgis, similitudo fit resurrectionis.

PL 16, 431B

では復活とは、我々が死から生命へとよみがえるときでなくて何であろうか。そうであるから、洗礼においても、それは死の似姿であるので、あなたが沈められ、よみがえるとき、疑いなく復活の似姿が生じる。

De sacramentis libri sex 3.1.9

9

Recte itaque secundum interpretationem apostoli Petri sicut illa resurrectio regeneratio fuit, ita et ista resurrectio regeneratio est. 3. Sed quid dicis quia in aquam mergis? Ideo peregrinaris, ideo te dubitatio tenet?

PL 16, 431C

したがって、使徒ペトロの解釈に従えば、あの復活が再生であったように、この復活もまた再生である、というのは正しい。3. しかし、水に沈められることについて、あなたは何と言うのか。だからあなたはよそ者のようにふるまい、だから疑いがあなたを捉えているのか。

De sacramentis libri sex 3.1.10

10

Legimus quidem: Producat terra ex se fructum germinantem (Gen. II, 11) . Similiter et de aquis legisti: Producant aquae animantia (Ibid, 20), et nata sunt animantia.

PL 16, 431C

我々は確かに読む。「地は自ら、芽を出す実を生み出せ」(創世記2:11)〔底本の番号は2:11。引かれた句は創世記1:11 にある〕。同じように、水についてもあなたは読んだ。「水は生き物を生み出せ」(創世記2:20)〔底本は Ibid, 20 で、直前の Gen. II を受けて2:20 を指す。引かれた句は創世記1:20 にある〕。すると生き物が生まれた。

De sacramentis libri sex 3.1.11

11

Illa quidem in principio creaturae: sed tibi reservatum est, ut aqua te regeneret ad gratiam, sicut alia generavit ad vitam. Imitare illum piscem qui minorem quidem adeptus est gratiam; tamen debet tibi esse miraculo.

PL 16, 432A

それらは確かに被造物の初めのことであった。しかしあなたのためには、水があなたを恩寵へと再生させることが取っておかれた。ほかのものを生命へと生んだのと同じようにである。あの魚にならえ。魚が得た恩寵は確かにより小さい。それでも、それはあなたにとって驚きとなるはずである。

De sacramentis libri sex 3.1.12

12

In mari est, et super undas est: in mari est, et super fluctus natat. In mari tempestas furit, stridunt procellae: sed piscis natat, non demergitur; quia natare consuevit. Ergo et tibi hoc saeculum mare est. Habet diversos fluctus, undas graves, saevas tempestates.

PL 16, 432A

魚は海にいて、波の上にいる。海にいて、大波の上を泳ぐ。海では嵐が荒れ狂い、突風がうなる。しかし魚は泳ぎ、沈まない。泳ぐことに慣れているからである。それゆえ、あなたにとってもこの世は海である。さまざまな大波、重い波、荒々しい嵐がある。

De sacramentis libri sex 3.1.13

13

Et tu esto piscis, ut saeculi te unda non mergat. Pulchre autem Pater dicit ad Filium: Ego hodie genui te (Psal. II, 7) , hoc est, quando redemisti populum, quando ad coeli regnum vocasti, quando implesti voluntatem meam, probasti meum esse te Filium.

PL 16, 432A

あなたも魚であれ。この世の波があなたを沈めないためである。父が子に、「私は今日、汝を生んだ」(詩篇2:7)と言うのは美しい。すなわち、汝が民を贖ったとき、汝が天の国へと呼んだとき、汝が私の意志を成し遂げたとき、汝が私の子であることを証明した、ということである。

De sacramentis libri sex 3.1.14

14

4. Ascendisti de fonte, quid secutum est? Audisti lectionem. Succinctus summus sacerdos, licet enim et presbyteri fecerint, tamen exordium ministerii a summo est sacerdote. Succinctus, inquam, summus sacerdos pedes tibi lavit. Quod est istud mysterium?

PL 16, 432B

4. あなたは泉から上がった。次に何が続いたか。あなたは朗読を聞いた。帯を締めた大祭司が〔あなたの足を洗った〕。司祭たちも行いはするが、奉仕の始まりは大祭司からである。帯を締めた大祭司が、私は言うが、あなたの足を洗った。この奥義は何か。

De sacramentis libri sex 3.1.15

15

Audisti utique quia Dominus cum lavisset discipulis aliis pedes, venit ad Petrum, et ait illi Petrus: Tu mihi lavas pedes (Joan. XIII, 8) ? Hoc est, tu dominus servo lavas pedes? tu immaculatus mihi lavas pedes? tu auctor coelorum mihi lavas pedes?

PL 16, 432B

あなたは確かに聞いた。主がほかの弟子たちの足を洗ったのち、ペトロのところに来ると、ペトロが主に言った。「汝が私の足を洗うのか」(ヨハネ13:8)。これはすなわち、主である汝が僕の足を洗うのか。汚れのない汝が私の足を洗うのか。天の創造者である汝が私の足を洗うのか、ということである。

De sacramentis libri sex 3.1.16

16

Habes hoc et alibi: Venit ad Joannem, et ait illi Joannes: Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me (Matth. III, 14) ? Ego sum peccator, et tu venis ad me peccatorem, ut tua quasi peccata deponas, qui peccatum non feceris?

PL 16, 432B

あなたはこれをほかの箇所にも見いだす。主はヨハネのところに来た。するとヨハネは主に言った。「私こそ汝から洗礼を受けるべきであるのに、汝が私のもとに来るのか」(マタイ3:14)。私は罪人であるのに、汝が罪人である私のもとに来る。罪を犯したことのない汝が、いわば自分の罪を下ろすためにか、ということである。

De sacramentis libri sex 3.1.17

17

Vide omnem justitiam, vide humilitatem, vide gratiam, vide sanctificationem: Nisi lavero, inquit, tibi pedes, non habebis mecum partem.

PL 16, 432C

あらゆる正義を見よ。謙遜を見よ。恩寵を見よ。聖化を見よ。主は言う。「私が汝の足を洗わなければ、汝は私と共に分を持たない」。

De sacramentis libri sex 3.1.18

18

5. Non ignoramus quod Ecclesia Romana hanc consuetudinem non habeat, cujus typum in omnibus sequimur et formam: hanc tamen consuetudinem non habet, ut pedes lavet. Vide ergo, forte propter multitudinem declinavit.

PL 16, 432C

5. ローマの教会にこの慣行がないことは、我々も知らないわけではない。我々はすべてにおいてその型と形に従っているのに、足を洗うこのならわしだけは、かの教会にはない。そこで考えよ。おそらく群衆の多さのゆえにこれを避けたのであろう。

De sacramentis libri sex 3.1.19

19

Sunt tamen qui dicant et excusare conentur, quia hoc non in mysterio faciendum est, non in baptismate, non in regeneratione: sed quasi hospiti pedes lavandi sint. Aliud est humilitatis, aliud sanctificationis.

PL 16, 433A

しかし、こう言ってかの教会を弁護しようとする人々がいる。これは奥義において、洗礼において、再生においてなされるべきことではなく、いわば客人の足を洗うべきものなのだ、と。一方は謙遜に属し、他方は聖化に属する、というのである。

De sacramentis libri sex 3.1.20

20

Denique audi quia mysterium est et sanctificatio: Nisi lavero tibi pedes, non habebis mecum partem (Joan. XIII, 8) . Hoc ideo dico, non quod alios reprehendam, sed mea officia ipse commendem.

PL 16, 433A

実に、これが奥義であり聖化であることを聞け。「私が汝の足を洗わなければ、汝は私と共に分を持たない」(ヨハネ13:8)。私がこれを言うのは、ほかの人々を非難するためではなく、私自身の務めを推奨するためである。

De sacramentis libri sex 3.1.21

21

In omnibus cupio sequi Ecclesiam Romanam: sed tamen et nos homines sensum habemus; ideo quod alibi rectius servatur, et nos rectius custodimus. 6. Ipsum sequimur apostolum Petrum, ipsius inhaeremus devotioni. Ad hoc Ecclesia Romana quid respondet?

PL 16, 433A

私はあらゆる点でローマの教会に従いたい。しかし、我々もまた人間であって感覚をもつ。それゆえ、よそでより正しく守られていることを、我々もより正しく守る。6. 我々は使徒ペトロその人に従い、彼の神への献身に付き従う。これに対して、ローマの教会は何と答えるか。

De sacramentis libri sex 3.1.22

22

Utique ipse auctor est nobis hujus assertionis Petrus apostolus, qui sacerdos fuit Ecclesiae Romanae. Ipse Petrus ait: Domine, non solum pedes, sed etiam manus et caput (Ibid., 9) . Vide fidem.

PL 16, 433B

確かに、この主張の創始者は我々にとって、ローマの教会の司教であった使徒ペトロ自身である。ペトロ自身が言った。「主よ、足だけでなく、手も頭も」(ヨハネ13:9)。その信仰を見よ。

De sacramentis libri sex 3.1.23

23

Quod ante excusavit, humilitatis fuit: quod postea obtulit, devotionis et fidei. 7. Respondit illi Dominus, quia dixerat manus et caput: Qui lavit, non necesse habet iterum lavare, nisi ut solos pedes lavet (Ibid., 10) . Quare hoc?

PL 16, 433B

先に彼が辞退したのは謙遜から出たことであり、のちに彼が差し出したのは、神への献身と信仰から出たことであった。7. 手と頭と言ったペトロに、主は答えた。「洗った者は、足だけを洗う場合を除いて、再び洗う必要がない」(ヨハネ13:10)。これはなぜか。

De sacramentis libri sex 3.1.24

24

Quia in baptismate omnis culpa diluitur. Recedit ergo culpa: sed quia Adam supplantatus a diabolo est (Gen. III, 6) , et venenum ei effusum est supra pedes, ideo lavas pedes; ut in ea parte in qua insidiatus est serpens, majus subsidium sanctificationis accedat, quo postea te supplantare non possit.

PL 16, 433B

洗礼においてはすべての咎が洗い流されるからである。咎は去る。しかし、アダムは悪魔に足をすくわれ(創世記3:6)、毒が彼の足の上に注がれたので、あなたは足を洗うのである。蛇が待ち伏せした部分に、聖化のより大きな助けが加わり、そのためのちにあなたの足をすくうことができないようにするためである。

De sacramentis libri sex 3.1.25

25

Lavas ergo pedes, ut laves venena serpentis. Ad humilitatem quoque proficit, ut in mysterio non erubescamus, quod dedignamur in obsequio.

PL 16, 433C

こうして、あなたは足を洗って蛇の毒を洗い流す。これは謙遜にも益がある。我々が奉仕においては軽んじることを、奥義においては恥じないためである。